توصیه های پیشگیری از ابتلا به سنگ کلیه: چی نخوریم؟

در این مقاله مطالعه می کنید:

در این مقاله مطالعه می کنید:

کمتر از 10% جمعیت دنیا به سنگ کلیه مبتلا هستند. سنگ کلیه در مردان شایع تر است. برای پیشگیری از سنگ کلیه، بهترین راه رعایت رژیم غذایی می باشد.

انواع سنگ کلیه

انواع سنگ کلیه عبارتند از: سنگ کلیه کلسیمی، شاخ گوزنی یا استروایت، اوریک اسید و سیستین است.

علت تشکیل سنگ کلیه

علت سنگ کلیه می تواند ارثی بوده یا به دلیل بعضی از بیماری های مشخص باشد، ولی غالبا علت آن نامشخص و در 80% موارد از نوع اگزالات کلسیم و در بقیه موارد غالبا از نوع فسفات کلسیم و اسید اوریک می باشد.

سنگ کلیه در دو محدوده سنی بیشتر رخ می دهد:

  • بین 20 تا 30 سال
  • بین 50 تا 60 سال

عادات غذایی و شیوه زندگی اثر مستقیمی بر روی خطر سنگ سازی دارند.

عوامل سنگ ساز در مورد سنگ های اگزالات کلسیم عبارتند از:

پایین بودن حجم ادرار (کمتر از 2 لیتر در روز)

بالا بودن کلسیم ادرار (بیش از 250 میلی گرم در روز)

بالا بودن اگزالات ادرار ( بیش از 40 میلی گرم در روز)

بالا بودن اسید اوریک ادرار (بیش از 600 میلی گرم در روز)

پائین بودن سیترات ادرار ( کمتر از 320 میلی گرم در روز)

پائین بون منیزیوم ادرار ( کمتر از 50 میلی گرم در روز)

انواع سنگ کلیه

عوامل سنگ ساز در مورد سنگ های فسفات کلسیم علاوه بر موارد فوق عبارتند از:

-بالا بودن فسفات ادرار ( بیش از 1000 میلی گرم در روز)

-بالا بودن PH ادرار (قلیایی شدن ادرار به PH بیش از 7)

عوامل سنگ ساز در مورد سنگ های اسید اوریکی که 10 تا 15 درصد سنگ ها را می سازند عبارتند از:

✔️ بالا بودن اسید اوریک ادرار

✔️ پائین بودن PH ادرار به کمتر از 5/5 (اسیدی بودن ادرار)

علت تشکیل سنگ اگزالات کلسیم

اگزالات ماده ای طبیعی است که در بسیاری از مواد غذایی یافت می شود. بدن، انرژی خود را از غذا تأمین می کند. پس از اینکه بدن شما مواد مورد نیاز خود را دریافت کرد، مواد اضافی از طریق جریان خون به کلیه رفته و از طریق ادرار خارج می شود. در ادرار مواد مختلفی وجود دارد. اگر ادرار غلیظ بوده و مقدار مواد زائد بیشتر از مایعات بدن باشد، کریستال ها شکل می گیرند.

این کریستال ها ممکن است به هم بچسبند و تشکیل جرم سختی به نام سنگ کلیه را دهند. اگزالات یکی از موادی است که می تواند باعث تشکیل کریستال در ادرار شود. در صورتی که مقدار زیادی اگزالات در حجم کمی از مایع ادرار وجود داشته باشد، اگزالات به کلسیم موجود در ادرار ساخته شده توسط کلیه می چسبد و تشکیل سنگ کلیه اگزالات کلسیم را می دهد.

برای سنگ کلیه چی نخوریم؟

غذاهایی که باید محدود یا قطع شوند:

برای سنگ کلیه چی نخوریم

۱. غذاهای پراگزالات (برای سنگ اگزالات کلسیم) اسفناج، چغندر، آجیل و مغزها (به خصوص بادام و بادام زمینی)، شکلات و کاکائو، چای پررنگ، سیب‌زمینی شیرین، ریواس — همه اینها اگزالات بالایی دارند و مستقیماً به تشکیل سنگ کمک می‌کنند.

۲. نمک و غذاهای پرسدیم نمک زیاد کلسیم دفعی از کلیه را افزایش می‌دهد. فست‌فود، غذاهای کنسروی، سوسیس و کالباس، چیپس، ترشیجات و سس‌های آماده باید به شدت محدود شوند. مصرف روزانه نمک نباید از ۲۳۰۰ میلی‌گرم تجاوز کند.

۳. پروتئین حیوانی زیاد گوشت قرمز، مرغ، ماهی و تخم‌مرغ در مقادیر زیاد اسید اوریک و اگزالات تولید می‌کنند. برای سنگ اسید اوریک این محدودیت جدی‌تر است.

۴. غذاهای پوریندار (برای سنگ اسید اوریک) جگر، کله‌پاچه، ماهی ساردین، میگو، عدس زیاد — پورین بالا → اسید اوریک بالا → سنگ اسید اوریک.

۵. نوشیدنی‌های قندی و گازدار نوشابه به خصوص نوشابه‌های تیره (کولا) فسفریک اسید دارند که خطر سنگ را بالا می‌برد. آبمیوه‌های صنعتی شیرین نیز به خاطر فروکتوز بالا مضر هستند.

۶. مکمل ویتامین C دوز بالا همانطور که قبلاً گفتیم، بیشتر از ۱۰۰۰mg در روز به اگزالات تبدیل می‌شود.

۷. کافئین زیاد قهوه، چای پررنگ و نوشیدنی‌های انرژی‌زا ادرار را غلیظ می‌کنند و دفع کلسیم را افزایش می‌دهند.

عوامل سنگ ساز در مورد سنگ های اگزالات کلسیم

مصرف بیش از حد کدام ویتامین باعث سنگ کلیه می‌شود؟

-ویتامین C — اصلی‌ترین مقصر

مصرف بیش از ۱۰۰۰ تا ۲۰۰۰ میلی‌گرم در روز ویتامین C (اسید اسکوربیک) خطر سنگ کلیه را به طور جدی افزایش می‌دهد. بدن ویتامین C اضافی را به اگزالات تبدیل می‌کند — و اگزالات اصلی‌ترین ماده تشکیل‌دهنده شایع‌ترین نوع سنگ کلیه (سنگ اگزالات کلسیم) است. مکمل‌های دوز بالای ویتامین C که در بازار فراوان هستند می‌توانند این مشکل را ایجاد کنند، در حالی که دریافت ویتامین C از طریق میوه و سبزیجات این خطر را ندارد.

-ویتامین D — دومین عامل مهم

مصرف بیش از حد ویتامین D باعث هیپرکلسمی (کلسیم بالا در خون) می‌شود. کلسیم اضافی از طریق ادرار دفع می‌شود و در کلیه رسوب می‌کند — نتیجه: سنگ کلسیمی. این مشکل بیشتر در افرادی دیده می‌شود که بدون آزمایش و تجویز پزشک، مکمل ویتامین D دوز بالا (بیشتر از ۴۰۰۰ واحد در روز) مصرف می‌کنند.

کلسیم سیترات و سنگ کلیه

کلسیم سیترات و سنگ کلیه

اگر شما به مقدار  1500 میلی گرم در روز از منابع مختلف (غذا و مکمل ها) کلسیم دریافت کنید، مشکلی ندارد. همیشه دریافت کلسیم همراه با غذا ریسک بیشتری برای تشکیل سنگ کلیه به نسبت دریافت کلسیم بین وعده های غذایی دارد.

از آنجایی که کلسیم کربنات و کلسیم سیترات هر دو برای جذب اگزالات موجود در دستگاه گوارش مفید هستند، کلسیم سیترات برای کمک به دفع سیترات موجود در ادرار و کاهش ریسک تشکیل سنگ های کلسیمی توصیه می شود.

سنگ کلیه و  عادات غذایی

در این متن تاثیر عادات غذایی بر سنگ کلیه را توضیح خواهیم داد.

نقش آب

مطالعات نشان می دهند که اگر حجم ادرار روزانه بیش از دو لیتر باشد میزان عود سنگ به طور قابل توجهی کاهش می یابد. برای رسیدن به این میزان حجم ادرار بایستی حدود 3 لیتر آب در روز نوشید.

نقش پروتئین

اثر پروتئین حیوانی در مقایسه با پروتئین گیاهی متفاوت است به طوری که شیوع سنگ های کلیوی در گیاه خواران، نصف جمعیت عمومی می باشد. محدود کردن پروتئین های حیوانی در رژیم غذایی، می تواند در کاهش ایجاد و یا عود سنگ های کلیوی سودمند باشد. پروتئین های حیوانی از طریق افزایش کلسیم، اگزالات و اسید اوریک در ادرار و کاهش سیترات و PH ادرار باعث سنگ سازی می شوند.

نقش دیگر نوشیدنی ها

اگرچه نقش آب در کاهش ایجاد، و یا عود سنگ های کلیوی مورد پذیرش همه می باشد ولی نقش دیگر نوشیدنی ها در سنگ کلیه در متون علمی مورد توافق همه نیست.

تاثیر نوشیدنی بر سنگ کلیه

نقش نمک

نمک از طریق افزایش کلسیم، اگزالات ادرار و کاهش سیترات ادرار، در افزایش ایجاد و یا عود سنگ نقش دارد.

نقش میوه ها و سبزیجات

 میوه ها و سبزیجات می توانند اثرات ضد سنگ سازی داشته باشند. این غذاها به دلیل داشتن مقادیر زیادی آب، پتاسیم، منیزیوم و مقادیر کم کلرید سدیم و قدرت قلیایی کردن بالا به خاطر بیکربنات و سیترات بالا،  نقش به سزایی در کاهش سنگ سازی دارد.

نقش شیر و محصولات لبنی

محدود کردن کلسیم رژیم غذایی در بیماران با ریسک بالای سنگ کلیه توصیه نمی شود. رژیم کم کلسیم نه تنها منجر به کاهش کلسیم ادرار نمی شود بلکه باعث افزایش اگزالات ادرار نیز می شود لذا به این افراد توصیه به استفاده از شیر و لبنیات در حد معمول می شود.

کربوهیدرات، چربی، مولتی ویتامین و سنگ کلیه

ویتامین a و سنگ کلیه

برای دفع سنگ کلیه چه بخوریم؟

سنگ کلیه و وزن بدن

اگرچه نقش وزن بدن، شاخص توده بدن (BMI) و ترکیبات بدن در ایجاد سنگ هنوز مورد بحث است ولی مطالعات بزرگ نشان می دهند که با افزایش وزن بدن، شاخص توده بدن (BMI) و دور مچ دست، خطر تولید سنگ کلیه هم افزایش می یابد. جنس سنگ در این گروه از افراد نسبت به عموم مردم متفاوت بوده و بجای سنگ های کلسیمی، شیوع سنگ های اسید اوریکی بیشتر می باشد.

سنگ کلیه و وزن بدن

سنگ کلیه و ورزش

مطالعاتی که اثر ورزش بر روی کاهش بروز سنگ را نشان دهند کم می باشد. از طرف دیگر شواهد قابل توجهی نشان می دهد که بین بی حرکتی و در بستر ماندن و خطر بالای بروز سنگ کلیه ارتباط وجود دارد. در کل ورزش باعث کنترل فشار خون، افزایش جریان خون کلیه، کاهش التهابات و بهبود حساسیت به انسولین می شود. در کل برآیند مطالعات به این سمت است که ورزش در کاهش بروز سنگ مؤثر است.

سنگ کلیه و وقایع استرس زا در زندگی

زندگی پر استرس با خطر بالاتر سنگ کلیه همراه است. این مسئله به ویژه در زنان به اثبات رسیده است. استرس نه تنها خطر شروع بیماری را افزایش می دهد بلکه دفعات دفع سنگ را نیز بالا می برد. به نظر می رسد پاسخ های هورمونی به استرس در این امر دخیل باشند.

ده قانون برای پیشگیری از سنگ کلیه

  • • وزن خود را در حد ایده آل نگه داشته و روزانه به طور منظم و در هوای باز ورزش کنید.
  • • روزانه به میزان کافی آب بنوشید به طوری که 2 لیتر در روز حجم ادرارتان باشد.
  • • مصرف پروتئین های گوشت قرمز و مرغ را به حدود 20 گرم در روز محدود کنید.
  • • در روز حدود 40 گرم پروتئین گیاهی مصرف کنید.
  • • هر روز میوه و سبزیجات بخورید و از محصولات غنی از اگزالات بپرهیزید.
  • • شیر و محصولات لبنی را در حدی بنوشید که میزان دریافت کلسیم روزانه شما به حدود 1000 میلی گرم در روز برسد.
  • • دستورالعمل های بین المللی مصرف چربی و کربوهیدرات را رعایت کنید.
  • • از محصولات مواد غذایی تازه و منجمد استفاده کنید و از مصرف غذاهای از قبل پخته شده و یا مواد غذایی کنسرو شده اجتناب کنید.
  • • از مصرف خودسرانه مکمل های غذایی بپرهیزید و از داروها و مکمل ها تنها تحت نظارت پزشکی استفاده کنید.
  • • تا آنجایی که ممکن است از وقایع پر استرس زنگی اجتناب کنید.

سنگ کلیه چه رنگ است؟

رنگ سنگ کلیه بسته به ترکیب آنها زرد یا قهوه ای است و از نظر ظاهری نیز صاف یا دندانه دار هستند.

سوال: فولنس و سنگ کلیه

با سلام
پسر 6 ماهه ای دارم که در بدو تولد مشکل عفونت ادراری و فولنس کلیه چپ داشت. یک دوره 30 روزه سفالکسین مصرف کرد تا عفونت برطرف شد. دکتر فوق تخصص کلیه اطفال مشهد گفت فولنس مشکلی نداره و هر دو ماه فقط باید ازمایش ادرار بدهد. آزمایشات را هر دو ماه انجام دادیم و عفونتی نبود تا اینکه این ماه (6 ماهگی) دکتر یک سونوگرافی نوشت که نتیجه اش:
حداقل 7 شن ریزه 1 تا 2.5 میلیمتری در کالیسهای تحتانی کلیه چپ و 3 شن ریزه 1.5 میلیمتری در کالسهای تحتانی کلیه راست بود. فولنس در سیستم دفعی کلیه ها مشاهده شد.
به دکترش مراجعه کردم .تری کا سیترات براش نوشت روزی 3 دفعه 3.5 سی سی. آیا به نظر شما برطرف میشود .
آیا شن ریزه ها در اثر فولنس است؟ آیا نیاز به جراحی دارد؟ شن ریزه ها آیا دفع می شود؟
در ضمن پسرم بعد از مصرف آنتی بیوتیک دچار یبوست هم شد که 10 روز یکبار هم شکمش کار نمی کرد. دکتر بهش پیدرولاکس داد که 3 ماه بهش دادم و تازه قطع کردم.  آیا ملین ها باعث ایجاد سنگ میشه؟ آیا فولنس درمان داره؟

برای مشاهده پاسخ این سوال اینجا کلیک کنید.

دکتر محمد جباری جراح و متخصص کلیه و مجاری ادراری تناسلی و فوق تخصص ارولوژی ترمیمی

تصویر  دکتر محمد جباری
دکتر محمد جباری

دکتر محمد جباری جراح و متخصص کلیه و مجاری ادراری و تناسلی همچنین فلوشیپ فوق تخصصی ارولوژی ترمیمی فارغ التحصیل از دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شهید بهشتی و عضو هیئت علمی وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی و عضو انجمن علمی ارولوژی ایران می باشد.

آیا این مطلب مفید بود؟ لطفا به آن امتیاز دهید
3.2/5 - (62 امتیاز)
  • تصویر کاربر فرشاد جمعه ۵ خرداد ۹۶( 9 سال پیش) تعداد بازدید: 218 مشاهده پرسش
    با سلام پسری 28 ساله ام گاهی اوقات دچار مشکل پیچش بیضه میشم که خودم مشکل رو بر طرف می کنم. اخیرا بیضه سمت راستم پیچ خورد ، به حالت عادیش برگردوندم و حرکات بالا پایین عادی رو داره، اما دو سه روزه که چیزی شبیه رگ (در قسمت جلوی بیضه یعنی مخالف محل قرارگیری اپیدیدیم ) متورم شده و قابل لمس هست، دردی هم ندارد ! این مشکل طبیعی است یا خیر؟
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری جمعه ۵ خرداد ۹۶( 9 سال پیش)
      سلام
      براي قضاوت بهتر توصيه مي كنم سونوگرافي از بيضه ها و اپيديديم انجام دهيد.
  • تصویر کاربر طاها پنجشنبه ۴ خرداد ۹۶( 9 سال پیش) تعداد بازدید: 4266 مشاهده پرسش
    سلام خدمت شما پزشک دلسوز بنده حدود دو سال است که دردی در بیضه دارم(یکبار هم در کشاله ی ران)این دردها مدتهای نامنظم صورت میگیرد،تورم در رگهای اطراف بیضه باعث این درد است که به صورت توده ای کرم مانند است که راه رفتن را مختل میکند وهنگام دراز کشیدن درد آن بسیار کم میشود،بنده 18 سال دارم و خودارضایی هم نمیکنم. البته بنده دوسال پیش برای چکاپ نزد ارولوژ رفتم وسونو گرافی انجام دادم که مشکلی از جمله واریکوسل وجود نداشت. این درد ها به نظر خودم بیشتر بعد تحرک ورزشی وتحریک بدون انزال است. من دوباره حدود 2 هفته پیش نزد ارولژ رفتم وسونوگرافی بیضه ،ران و شکم انجام دادم.(البته بگم در زمان معاینه وسونوگرافی این درد وجود نداشت) ، بعد در سونوگرافی همه چی طبیعی بود (البته یک کیست دارم) بعد دکتر هم گفت مشکلی نیست. بعد من علائمی حدود یک ماه در ادرار خودم دارم ،که اینکه قطع و وصل میشه وکمی نازک تر شده و اول صبح با 2 ویا3 دقیقه تاخیر آغاز میشه.این علائم رو گفتم و برای من آزمایش ادرار نوشتن و بعداز نشون دادن اون ،باز گفتند مشکلی نداری(البته پروتئین در آزمایش ادرار مثبت بود) من با تحقیقی که کردم البته قبل این اعمال به دو بیماری شک کردم 1-التهاب پروستات(پروستاتیت) 2-فتق بیضه و کشاله ران حال بنده از شما پزشک مهربان چند سوال دارم که عاجزانه خواهشمندم به تمام آنه پاسخ دهید. 1-آیا نداشتن درد وتورم در زمان سونو گرافی و معاینه میتواند باعث عدم تشخیص شود؟ 2-آیا این درد برای تحریک بدون انزال یا همان شق درد است؟اگر بله ،آیا خطرناک است؟ 3-آیا داشتن کیست و مثبت بودن پروتئین در ادرار مسئله ی مهمی است (البته من ناشتا بودم)؟ 4-آیا مصرف سرترالین باعث این درد است؟ 5-آیا با سونوگرافی و آزمایش ادرار دو بیماری ذکر شده مشخص میشود(حتی اگر تورم در آن روز نباشد)؟ لطفا پاسخ بدید من کنکوری هستم و استرس آزارم میده.در عکس ها سونوگرافی و آزمایش مشخص است ممنون از لطفتون
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری پنجشنبه ۴ خرداد ۹۶( 9 سال پیش)
    2. تصویر کاربر طاها پنجشنبه ۴ خرداد ۹۶( 9 سال پیش)
      ,پس دکتر جان ،اگر زمان سونو ومعاینه تورم و درد هم بود ،نشانگر بیماری خاصی نبود دیگر؟
      منظورم این است که گفتید ممکن است سونوگرافی چیزی را نشان ندهد .
      این اسپاسمی که عرض کردید باعث تورم دگها وبزرگ شدن آنها میشود؟
      اینکه ،علائمی که داشتم و شبیه پرستاتیت و فتق بیضه بود ، علائم بی خطری است.یعنی آن بیماری ها را نداشتم؟
      و سوال آخر اینکه ،با تفاسیر شما،یعنی اگر در زمان سونو آدم درد وتورم هم نداشته باشد آیا فتق مشخص میشود؟
      من همین جا از شما پزشک مجرب و کاردان به خاطر زحمات و دلسوزیتان تشکر میکنم.
      و همچنین آرزومندم که همیشه سلامت و موفق باشید.
      باز هم از پرحرفی وسوال های مکرر وزیاد پوزش می طلبم.
    3. تصویر کاربر دکتر محمد جباری پنجشنبه ۴ خرداد ۹۶( 9 سال پیش)
      سلام
      فتق در هر حالتي با معاينه قابل تشخيص هست.
      در كل به نظرم شما بيماري جدي نداريد البته براساس توضيحات و بررسي هايي كه كرديد.
    4. نمایش سایر 2 پاسخ
  • تصویر کاربر محمدی پنجشنبه ۴ خرداد ۹۶( 9 سال پیش) تعداد بازدید: 249 مشاهده پرسش
    سلام خسته نباشید دکتر بیضهای من‌کوچیکه بعد در حالت شل اذیتم میکنه فشار بهش میاد ایا برای این‌کار درمانی هست لطفا کمکم کنید
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری پنجشنبه ۴ خرداد ۹۶( 9 سال پیش)
      سلام
      كاري براي افزايش سايز بيضه ها نميشه كرد با اينحال تنصيه مي كنم سونوگرافي از بيضه هازانجام دهيد
    2. تصویر کاربر محمدی پنجشنبه ۴ خرداد ۹۶( 9 سال پیش)
      چند وقت هم هست دچار یبوست و افت فشار شدم ایا اینا از نشانه های کوچک شدن بیضه ها هست یا خیر
    3. تصویر کاربر دکتر محمد جباری پنجشنبه ۴ خرداد ۹۶( 9 سال پیش)
      خير ارتباطي بازكوچك شدن بيضه ها ندارد
    4. نمایش سایر 2 پاسخ
  • تصویر کاربر amir پنجشنبه ۴ خرداد ۹۶( 9 سال پیش) تعداد بازدید: 1606 مشاهده پرسش
    با سلام ببخشید می شه با عمل جراحی کیسه بیضا رو کوچیک کرد و اینکه که تا چه اندازه ای می شه این کار رو کرد که به عمل کرد بیضه ها اسیب نزند و همینکه هزینه این عمل چقدر می شه
    ممنون از پاسخگویی شما
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری پنجشنبه ۴ خرداد ۹۶( 9 سال پیش)
      سلام
      امكان كوچكتر كردن كيسه بيضه ها هست. در مورد حد و اندازه اين كار و هزينه ابتدا بايستي معاينه وارزيابي شويد
  • تصویر کاربر مهدی پنجشنبه ۴ خرداد ۹۶( 9 سال پیش) تعداد بازدید: 223 مشاهده پرسش
    سلام اقای دکتر خسته نباشید... من پسری 19ساله هستم ...اصلا خودارضایی نمیکنم خیلی جلو خودمو میگیرم و سخته ولی میتونم و انجام نمیدم اما همیشه هر دوهفته مثلا وقتایی که منی تو بدنم هست بیضهام درد میگیره و وقتی تویه خواب ارضا میشم دیگه تا نزدیک به دوهفته از درد خبری نیست میخواستم ببینم این درد برایه خودارضایی نکردنه یعنی طبیعه؟...یا مشکلی هست؟...ممنون میشم جواب بدین.
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری پنجشنبه ۴ خرداد ۹۶( 9 سال پیش)
      سلام اينحالات طبيعي است و مشكلي هم نيست و خوشحالم از اينكه خودارضايي نمي كنيد
درحال دریافت اطلاعات
  • تصویر کاربر پیمان پنجشنبه ۲۲ اسفند ۹۲( 1 دهه پیش) تعداد بازدید: 633 مشاهده پرسش
    با سلام /من 2سال پیش سنگی حدود 7 میلیمتر دفع کردم دیشب بعد از خوردن ابجو حدود 2ساعت بعدش در 2 مرحله ادرارم به رنگ پرتقال خونی در امد و بعدش دیگه نه عادی بود میشه کمکم کنید که چرا اینجوری شد/تشکر
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری پنجشنبه ۲۲ اسفند ۹۲( 1 دهه پیش)
      سلام
      با توجه به سابقه سنگ کلیه بهتره سونوگرافی انجام دهید
درحال دریافت اطلاعات
مقالات مرتبط