کمتر از 10% جمعیت دنیا به سنگ کلیه مبتلا هستند. سنگ کلیه در مردان شایع تر است. برای پیشگیری از سنگ کلیه، بهترین راه رعایت رژیم غذایی می باشد.
انواع سنگ کلیه
انواع سنگ کلیه عبارتند از: سنگ کلیه کلسیمی، شاخ گوزنی یا استروایت، اوریک اسید و سیستین است.
علت تشکیل سنگ کلیه
علت سنگ کلیه می تواند ارثی بوده یا به دلیل بعضی از بیماری های مشخص باشد، ولی غالبا علت آن نامشخص و در 80% موارد از نوع اگزالات کلسیم و در بقیه موارد غالبا از نوع فسفات کلسیم و اسید اوریک می باشد.
سنگ کلیه در دو محدوده سنی بیشتر رخ می دهد:
- بین 20 تا 30 سال
- بین 50 تا 60 سال
عادات غذایی و شیوه زندگی اثر مستقیمی بر روی خطر سنگ سازی دارند.
عوامل سنگ ساز در مورد سنگ های اگزالات کلسیم عبارتند از:
◾ پایین بودن حجم ادرار (کمتر از 2 لیتر در روز)
◾ بالا بودن کلسیم ادرار (بیش از 250 میلی گرم در روز)
◾ بالا بودن اگزالات ادرار ( بیش از 40 میلی گرم در روز)
◾ بالا بودن اسید اوریک ادرار (بیش از 600 میلی گرم در روز)
◾ پائین بودن سیترات ادرار ( کمتر از 320 میلی گرم در روز)
◾ پائین بون منیزیوم ادرار ( کمتر از 50 میلی گرم در روز)
عوامل سنگ ساز در مورد سنگ های فسفات کلسیم علاوه بر موارد فوق عبارتند از:
-بالا بودن فسفات ادرار ( بیش از 1000 میلی گرم در روز)
-بالا بودن PH ادرار (قلیایی شدن ادرار به PH بیش از 7)
عوامل سنگ ساز در مورد سنگ های اسید اوریکی که 10 تا 15 درصد سنگ ها را می سازند عبارتند از:
✔️ بالا بودن اسید اوریک ادرار
✔️ پائین بودن PH ادرار به کمتر از 5/5 (اسیدی بودن ادرار)
علت تشکیل سنگ اگزالات کلسیم
اگزالات ماده ای طبیعی است که در بسیاری از مواد غذایی یافت می شود. بدن، انرژی خود را از غذا تأمین می کند. پس از اینکه بدن شما مواد مورد نیاز خود را دریافت کرد، مواد اضافی از طریق جریان خون به کلیه رفته و از طریق ادرار خارج می شود. در ادرار مواد مختلفی وجود دارد. اگر ادرار غلیظ بوده و مقدار مواد زائد بیشتر از مایعات بدن باشد، کریستال ها شکل می گیرند.
این کریستال ها ممکن است به هم بچسبند و تشکیل جرم سختی به نام سنگ کلیه را دهند. اگزالات یکی از موادی است که می تواند باعث تشکیل کریستال در ادرار شود. در صورتی که مقدار زیادی اگزالات در حجم کمی از مایع ادرار وجود داشته باشد، اگزالات به کلسیم موجود در ادرار ساخته شده توسط کلیه می چسبد و تشکیل سنگ کلیه اگزالات کلسیم را می دهد.
برای سنگ کلیه چی نخوریم؟
غذاهایی که باید محدود یا قطع شوند:
۱. غذاهای پراگزالات (برای سنگ اگزالات کلسیم) اسفناج، چغندر، آجیل و مغزها (به خصوص بادام و بادام زمینی)، شکلات و کاکائو، چای پررنگ، سیبزمینی شیرین، ریواس — همه اینها اگزالات بالایی دارند و مستقیماً به تشکیل سنگ کمک میکنند.
۲. نمک و غذاهای پرسدیم نمک زیاد کلسیم دفعی از کلیه را افزایش میدهد. فستفود، غذاهای کنسروی، سوسیس و کالباس، چیپس، ترشیجات و سسهای آماده باید به شدت محدود شوند. مصرف روزانه نمک نباید از ۲۳۰۰ میلیگرم تجاوز کند.
۳. پروتئین حیوانی زیاد گوشت قرمز، مرغ، ماهی و تخممرغ در مقادیر زیاد اسید اوریک و اگزالات تولید میکنند. برای سنگ اسید اوریک این محدودیت جدیتر است.
۴. غذاهای پوریندار (برای سنگ اسید اوریک) جگر، کلهپاچه، ماهی ساردین، میگو، عدس زیاد — پورین بالا → اسید اوریک بالا → سنگ اسید اوریک.
۵. نوشیدنیهای قندی و گازدار نوشابه به خصوص نوشابههای تیره (کولا) فسفریک اسید دارند که خطر سنگ را بالا میبرد. آبمیوههای صنعتی شیرین نیز به خاطر فروکتوز بالا مضر هستند.
۶. مکمل ویتامین C دوز بالا همانطور که قبلاً گفتیم، بیشتر از ۱۰۰۰mg در روز به اگزالات تبدیل میشود.
۷. کافئین زیاد قهوه، چای پررنگ و نوشیدنیهای انرژیزا ادرار را غلیظ میکنند و دفع کلسیم را افزایش میدهند.
مصرف بیش از حد کدام ویتامین باعث سنگ کلیه میشود؟
-ویتامین C — اصلیترین مقصر
مصرف بیش از ۱۰۰۰ تا ۲۰۰۰ میلیگرم در روز ویتامین C (اسید اسکوربیک) خطر سنگ کلیه را به طور جدی افزایش میدهد. بدن ویتامین C اضافی را به اگزالات تبدیل میکند — و اگزالات اصلیترین ماده تشکیلدهنده شایعترین نوع سنگ کلیه (سنگ اگزالات کلسیم) است. مکملهای دوز بالای ویتامین C که در بازار فراوان هستند میتوانند این مشکل را ایجاد کنند، در حالی که دریافت ویتامین C از طریق میوه و سبزیجات این خطر را ندارد.
-ویتامین D — دومین عامل مهم
مصرف بیش از حد ویتامین D باعث هیپرکلسمی (کلسیم بالا در خون) میشود. کلسیم اضافی از طریق ادرار دفع میشود و در کلیه رسوب میکند — نتیجه: سنگ کلسیمی. این مشکل بیشتر در افرادی دیده میشود که بدون آزمایش و تجویز پزشک، مکمل ویتامین D دوز بالا (بیشتر از ۴۰۰۰ واحد در روز) مصرف میکنند.
کلسیم سیترات و سنگ کلیه
اگر شما به مقدار 1500 میلی گرم در روز از منابع مختلف (غذا و مکمل ها) کلسیم دریافت کنید، مشکلی ندارد. همیشه دریافت کلسیم همراه با غذا ریسک بیشتری برای تشکیل سنگ کلیه به نسبت دریافت کلسیم بین وعده های غذایی دارد.
از آنجایی که کلسیم کربنات و کلسیم سیترات هر دو برای جذب اگزالات موجود در دستگاه گوارش مفید هستند، کلسیم سیترات برای کمک به دفع سیترات موجود در ادرار و کاهش ریسک تشکیل سنگ های کلسیمی توصیه می شود.
سنگ کلیه و عادات غذایی
در این متن تاثیر عادات غذایی بر سنگ کلیه را توضیح خواهیم داد.
نقش آب
مطالعات نشان می دهند که اگر حجم ادرار روزانه بیش از دو لیتر باشد میزان عود سنگ به طور قابل توجهی کاهش می یابد. برای رسیدن به این میزان حجم ادرار بایستی حدود 3 لیتر آب در روز نوشید.
نقش پروتئین
اثر پروتئین حیوانی در مقایسه با پروتئین گیاهی متفاوت است به طوری که شیوع سنگ های کلیوی در گیاه خواران، نصف جمعیت عمومی می باشد. محدود کردن پروتئین های حیوانی در رژیم غذایی، می تواند در کاهش ایجاد و یا عود سنگ های کلیوی سودمند باشد. پروتئین های حیوانی از طریق افزایش کلسیم، اگزالات و اسید اوریک در ادرار و کاهش سیترات و PH ادرار باعث سنگ سازی می شوند.
نقش دیگر نوشیدنی ها
اگرچه نقش آب در کاهش ایجاد، و یا عود سنگ های کلیوی مورد پذیرش همه می باشد ولی نقش دیگر نوشیدنی ها در سنگ کلیه در متون علمی مورد توافق همه نیست.
نقش نمک
نمک از طریق افزایش کلسیم، اگزالات ادرار و کاهش سیترات ادرار، در افزایش ایجاد و یا عود سنگ نقش دارد.
نقش میوه ها و سبزیجات
میوه ها و سبزیجات می توانند اثرات ضد سنگ سازی داشته باشند. این غذاها به دلیل داشتن مقادیر زیادی آب، پتاسیم، منیزیوم و مقادیر کم کلرید سدیم و قدرت قلیایی کردن بالا به خاطر بیکربنات و سیترات بالا، نقش به سزایی در کاهش سنگ سازی دارد.
نقش شیر و محصولات لبنی
محدود کردن کلسیم رژیم غذایی در بیماران با ریسک بالای سنگ کلیه توصیه نمی شود. رژیم کم کلسیم نه تنها منجر به کاهش کلسیم ادرار نمی شود بلکه باعث افزایش اگزالات ادرار نیز می شود لذا به این افراد توصیه به استفاده از شیر و لبنیات در حد معمول می شود.
کربوهیدرات، چربی، مولتی ویتامین و سنگ کلیه
- اثر گلوکز در افزایش میزان کلسیم ادرار به خوبی شناخته شده است. این اثر در بیماران با ریسک بالای سنگ کلیه و خانواده ی آن ها بیشتر است.
- مقاومت به انسولین، سندروم متابولیک و دیابت نوع 2 می توانند منجر به بروز سنگ کلیه به ویژه سنگ های اسید اوریکی شوند. ولیکن بیماران دیابتی که کنترل قند خونشان مطلوب می باشد میزان کلسیم ادرار به طور قابل توجهی کاهش می یابد.
- بین چربی رژیم غذایی و سنگ های کلیه ارتباط وجود دارد. رژیم های پرچربی و پر کلسترول می توانند باعث افزایش بروز سنگ کلیه شوند. از طرف دیگر مصرف مقادیر کافی روغن ماهی که سرشار از اسید چرب امگا-3 می باشد باعث کاهش کلسیم و اگزالات ادرار و درنتیجه کاهش سنگ کلیه می شود.
- اگرچه در مطالعات بین مصرف ویتامین D و افزایش خطر بروز سنگ ارتباطی وجود ندارد ولی توصیه می شود در افراد با سنگ کلیه کمتر مصرف شود.
- از ویتامین B6 در درمان مبتلایان به سنگ کلیه که میزان اگزالات ادرار بالایی دارند استفاده می شود.
- ویتامین A با افزایش میزان سیترات ادرار باعث کاهش خطر بروز سنگ می شود.
برای دفع سنگ کلیه چه بخوریم؟
- نوشیدنی هایی که از طریق افزایش PH، سیترات و یا حجم ادرار، تاثیر مثبتی در کاهش، ایجاد و یا عود سنگ کلیه دارند، شامل افشره های صنعتی یا آب میوه های طبیعی پرتقال و لیمو (لیموناد)، قهوه و چای سبز می شوند.
- آب زغال اخته (Blueberry juice) به دلیل خاصیت اسیدی کردن ادرار در درمان سنگ های عفونی مفید است.
سنگ کلیه و وزن بدن
اگرچه نقش وزن بدن، شاخص توده بدن (BMI) و ترکیبات بدن در ایجاد سنگ هنوز مورد بحث است ولی مطالعات بزرگ نشان می دهند که با افزایش وزن بدن، شاخص توده بدن (BMI) و دور مچ دست، خطر تولید سنگ کلیه هم افزایش می یابد. جنس سنگ در این گروه از افراد نسبت به عموم مردم متفاوت بوده و بجای سنگ های کلسیمی، شیوع سنگ های اسید اوریکی بیشتر می باشد.
سنگ کلیه و ورزش
مطالعاتی که اثر ورزش بر روی کاهش بروز سنگ را نشان دهند کم می باشد. از طرف دیگر شواهد قابل توجهی نشان می دهد که بین بی حرکتی و در بستر ماندن و خطر بالای بروز سنگ کلیه ارتباط وجود دارد. در کل ورزش باعث کنترل فشار خون، افزایش جریان خون کلیه، کاهش التهابات و بهبود حساسیت به انسولین می شود. در کل برآیند مطالعات به این سمت است که ورزش در کاهش بروز سنگ مؤثر است.
سنگ کلیه و وقایع استرس زا در زندگی
زندگی پر استرس با خطر بالاتر سنگ کلیه همراه است. این مسئله به ویژه در زنان به اثبات رسیده است. استرس نه تنها خطر شروع بیماری را افزایش می دهد بلکه دفعات دفع سنگ را نیز بالا می برد. به نظر می رسد پاسخ های هورمونی به استرس در این امر دخیل باشند.
ده قانون برای پیشگیری از سنگ کلیه
- • وزن خود را در حد ایده آل نگه داشته و روزانه به طور منظم و در هوای باز ورزش کنید.
- • روزانه به میزان کافی آب بنوشید به طوری که 2 لیتر در روز حجم ادرارتان باشد.
- • مصرف پروتئین های گوشت قرمز و مرغ را به حدود 20 گرم در روز محدود کنید.
- • در روز حدود 40 گرم پروتئین گیاهی مصرف کنید.
- • هر روز میوه و سبزیجات بخورید و از محصولات غنی از اگزالات بپرهیزید.
- • شیر و محصولات لبنی را در حدی بنوشید که میزان دریافت کلسیم روزانه شما به حدود 1000 میلی گرم در روز برسد.
- • دستورالعمل های بین المللی مصرف چربی و کربوهیدرات را رعایت کنید.
- • از محصولات مواد غذایی تازه و منجمد استفاده کنید و از مصرف غذاهای از قبل پخته شده و یا مواد غذایی کنسرو شده اجتناب کنید.
- • از مصرف خودسرانه مکمل های غذایی بپرهیزید و از داروها و مکمل ها تنها تحت نظارت پزشکی استفاده کنید.
- • تا آنجایی که ممکن است از وقایع پر استرس زنگی اجتناب کنید.
سنگ کلیه چه رنگ است؟
رنگ سنگ کلیه بسته به ترکیب آنها زرد یا قهوه ای است و از نظر ظاهری نیز صاف یا دندانه دار هستند.
سوال: فولنس و سنگ کلیه
با سلام
پسر 6 ماهه ای دارم که در بدو تولد مشکل عفونت ادراری و فولنس کلیه چپ داشت. یک دوره 30 روزه سفالکسین مصرف کرد تا عفونت برطرف شد. دکتر فوق تخصص کلیه اطفال مشهد گفت فولنس مشکلی نداره و هر دو ماه فقط باید ازمایش ادرار بدهد. آزمایشات را هر دو ماه انجام دادیم و عفونتی نبود تا اینکه این ماه (6 ماهگی) دکتر یک سونوگرافی نوشت که نتیجه اش:
حداقل 7 شن ریزه 1 تا 2.5 میلیمتری در کالیسهای تحتانی کلیه چپ و 3 شن ریزه 1.5 میلیمتری در کالسهای تحتانی کلیه راست بود. فولنس در سیستم دفعی کلیه ها مشاهده شد.
به دکترش مراجعه کردم .تری کا سیترات براش نوشت روزی 3 دفعه 3.5 سی سی. آیا به نظر شما برطرف میشود .
آیا شن ریزه ها در اثر فولنس است؟ آیا نیاز به جراحی دارد؟ شن ریزه ها آیا دفع می شود؟
در ضمن پسرم بعد از مصرف آنتی بیوتیک دچار یبوست هم شد که 10 روز یکبار هم شکمش کار نمی کرد. دکتر بهش پیدرولاکس داد که 3 ماه بهش دادم و تازه قطع کردم. آیا ملین ها باعث ایجاد سنگ میشه؟ آیا فولنس درمان داره؟
برای مشاهده پاسخ این سوال اینجا کلیک کنید.
دکتر محمد جباری جراح و متخصص کلیه و مجاری ادراری تناسلی و فوق تخصص ارولوژی ترمیمی
سعید
سه شنبه ۲۶ آبان ۹۴( 1 دهه پیش)
تعداد بازدید: 357
مشاهده پرسش
همیارسیستم