جراحی پروستات که به آن اصطلاحا رادیکال پروستاتکتومی می گویند یکی از مشکل ترین اعمال جراحی در حیطه ی ارولوژی است. به باور بسیاری از صاحب نظران روش جراحی باز رادیکال پروستاتکتومی، روش استاندارد طلایی برای درمان سرطان پروستات می باشد به شرط آنکه هنوز سرطان از بافت پروستات خارج و منتشر نشده باشد. مطالعات بالینی متعددی نشان دادند که این عمل میزان انتشار و مرگ ناشی از سرطان را کاهش می دهد. به وسیله این جراحی تمامی بافت پروستات در حد فاصل گردن مثانه و مجرای ادراری همراه با کیسه های منی و بخش انتهایی مجاری انتقال منی (وازدفران) از بدن خارج می شود. همزمان غدد لنفاوی اطراف پروستات نیز خارج می شود.
در مرحله ی بعد با ترمیم گردن مثانه و اتصال آن به مجرای ادراری امکان تخلیه طبیعی ادرار با حداقل صدمه رسانی به عملکرد طبیعی پرشدن مثانه و کنترل ادرار و توانایی نعوظ فراهم می شود. امروزه به مدد بهتر شدن تکنیک جراحی و افزایش تجربه جراحان میزان خونریزی حین عمل کاهش یافته و وضعیت کنترل ادراری و حفظ توانایی جنسی بیماران بهبود قابل ملاحظه ای داشته است.

اهداف رادیکال پروستاتکتومی
پزشک معالج از انجام عمل جراحی مذکور سه هدف را دنبال می کند که به ترتیب اولویت عبارتند از :
- خارج سازی بافت سرطانی و کنترل بیماری
- حفظ کنترل ادراری
- حفظ عملکرد جنسی
برای رسیدن به این اهداف آشنایی جراح با آناتومی منطقه و تبحر و تجربه ی وی، اصلی غیر قابل انکار است. باید در نظر داشت که کنترل بیماری هدف اولیه و اصلی جراحی است و هرگز نباید به امید رسیدن به اهداف دیگر هدف اصلی از انجام عمل جراحی را از نظر دور داشت. در مورد حفظ کنترل ادراری اگر چه قابل مقایسه با هدف خارج سازی بافت سرطانی نیست ولی باید بدانیم که بیماران، بی اختیاری ادراری را نوعی سرطان اجتماعی دانسته و در جامعه ما که انجام فرایض دینی و مناسک مربوطه دارای جایگاه خاصی است اجتناب از این عارضه ضروری می باشد. در مورد هدف سوم یعنی حفظ توانایی جنسی نیز در بیماران جوان تر دارای اهمیت بیشتری است.
پروستاتکتومی چیست؟
در عمل جراحی رادیکال پروستاتکتومی که از طریق برش طولی بر روی بخش تحتانی شکم انجام می شود حفظ دسته های عصبی – عروقی که به سمت دریچه ی ارادی ادرار و بافت های اسفنجی نعوظی می روند اصلی ضروری است تا به وسیله ی آن بتوان اهداف ذکر شده در بالا را تامین کرد. با استفاده از این روش، جراح به بافت خونریزی دهنده کنترل کامل داشته وبا حداقل نیاز به تزریق خون امکان جراحی ایمن را ایجاد خواهد کرد. در اوایل دهه 1990 با ورود لاپاروسکوپی به عرصه ی جراحی های ارولوژی عمل رادیکال پروستاتکتومی نیز به این روش امکان پذیر است. اکثر گزارشات در توصیف روش لاپاروسکوپی حکایت از زمان طولانی تر عمل و میزان خونریزی و نیاز به تزریق خون کمتر آن دارد. به هر صورت در حال حاضر درمان استاندارد جراحی برای بیماری سرطان پروستات رادیکال پروستاتکتومی روش باز از طریق شکم با تلاش در جهت حفظ دسته های عصبی عروقی مربوطه می باشد.
در حال حاضر جراحی رادیکال پروستاتکتومی برای مردانی پیشنهاد می شود که مبتلا به سرطان پروستات محدود به بافت پروستات و با احتمال کم انتشار بیماری به غدد لنفاوی و دیگر بافت های بدن بوده و همچنین امید به زندگی بیشتر از ده سال داشته باشند. به طور ضمنی مشهود است که این افراد نباید دچار بیماری زمینه ای عمده و غیر قابل کنترل که بر طول عمر آنان اثر جدی می گذارد باشند. معمولا این عمل برای بیماران بالای 75 سال توصیه نمی شود. البته آن چه که مهم است سن فیزیولوژیک و احتمال بقای طولانی مدت بیمار است لذا سن تقویمی به خودی خود از اهمیت کمتری برخودار است.
مقایسه روشهای جراحی رادیکال پروستاتکتومی
جراحی رادیکال پروستاتکتومی به سه روش اصلی انجام میشود. انتخاب روش مناسب بستگی به مرحله سرطان، شرایط بدنی بیمار و تجربه جراح دارد.
| ویژگی | جراحی باز | لاپاراسکوپی | روباتیک |
|---|---|---|---|
| نوع برش | برش طولی زیر شکم | چند سوراخ کوچک | چند سوراخ کوچک + بازوی رباتیک |
| میزان خونریزی | بیشتر | کمتر | حداقل |
| مدت بستری | ۳ تا ۵ روز | ۱ تا ۳ روز | ۱ تا ۲ روز |
| بازگشت به فعالیت | ۶ تا ۸ هفته | ۳ تا ۴ هفته | ۲ تا ۳ هفته |
| دقت حفظ اعصاب | خوب (وابسته به تجربه جراح) | خوب | بسیار دقیق (بزرگنمایی بالا) |
| کنترل بیماری | عالی | عالی | عالی |
نکته مهم: از نظر کنترل سرطان، هر سه روش نتایج مشابهی دارند. تفاوت اصلی در میزان عوارض و سرعت بهبودی است. انتخاب نهایی روش باید بر اساس نظر جراح معالج و شرایط خاص هر بیمار انجام شود.
آیا عمل پروستات خطرناک است؟
عمل پروستاتکتومی رادیکال عوارض بسیار کمی دارد. مرگ یا ناتوانی های جدی که متعاقب عمل پروستاتکتومی ایجاد شود بسیار نادر هستند. عصب های مهمی از طریق پروستات به آلت تناسلی می رسد. جراحان ماهر و مجرب می توانند از این اعصاب در خلال عمل جراحی مراقبت کنند.
آمادگی قبل از عمل جراحی پروستات
پیش از آنکه بیمار کاندید عمل جراحی رادیکال پروستاتکتومی شود باید از نظر سلامتی سایر دستگاههای بدن مورد ارزیابی و تحت معاینه ی فیزیکی قرار گیرد. وجود هر گونه بیماری شدید که احتمال خطر ناشی از عواقب جراحی را افزایش دهد باید مورد توجه قرار گیرد. شرح حال بالینی از گذشته پزشکی بیمار بایستی در دسترس پزشک معالج باشد. سابقه ی جراحی های قبلی ، بیهوشی و داروهای مصرفی پرسیده شود. به طور معمول عمل جراحی رادیکال پروستاتکتومی 6 تا 8 هفته پس از نمونه برداری از پروستات انجام می شود هدف از این فاصله زمانی فروکش کردن التهاب و خونریزی موضعی و چسبندگی های ناشی از بافت های التهابی است تا آناتومی منطقه ی مورد عمل واضح شده و انجام عمل با عوارض کمتری صورت پذیرد. برای انجام عمل بیمار شب قبل و یا روز عمل بستری می شود. علیرغم باز شدن سیستم ادراری احتمال بروز عفونت پس از عمل بسیار کم و برابر یک درصد است. بر اساس توصیه ی انجمن ارولوژی آمریکا تجویز آنتی بیوتیک قبل از عمل برای پیشگیری از عفونت استفاده می شود. دو واحد خون نیز قبل از عمل برای بیمار ذخیره سازی می شود.
از یک هفته قبل از عمل جراحی داروهایی از قبیل آسپرین، دیپریدامول، ویتامین E ، داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی (مثل بروفن ، دیکلوفناک، ایندومتاسین) و امگا 3 به دلیل تاثیراتی که بر روی انعقاد خون و افزایش ریسک خونریزی حین عمل دارند از رژیم دارویی بیمار حذف می شوند. از روز قبل از عمل به بیمار رژیم مایعات صاف شده داده می شود. نصف شیشه روغن کرچک و یا شربت منیزیم هیدروکسید عصر روز قبل از عمل تجویز می شود. برخی از همکاران صبح روز عمل نیز تنقیه انجام می دهند. از نیمه شب قبل از عمل نیز بیمار از خوردن و آشامیدن منع می شود.
روش بیهوشی
به طور معمول رادیکال پروستاتکتومی با بی حسی موضعی از ناحیه کمر( بی حسی اپیدورال و یا اسپاینال ) انجام می شود این روش بی حسی سبب کاهش خونریزی و کاهش ریسک ایجاد لخته در اندام تحتانی ( ترومبوفلبیت) می شود. البته بعضی از جراحان این عمل را با بیهوشی عمومی نیز انجام می دهند.
پیشنهاد مطالعه: آزمایش پروستات چگونه انجام میشود؟

عود سرطان پروستات بعد از جراحی
عود سرطان پروستات به عوامل متعددی بستگی دارد که مهم ترین آن مرحله (stage) بیماری و درجه بدخیمی سلول های سرطانی (grade) دارد. اصولا هر چه بخش سرطانی شده پروستات کمتر باشد و احتمال پیشرفت سرطان به بافت های مجاور پروستات یا دوردست پایین تر باشد و از طرفی درجه بدخیمی سلول های سرطانی کمتر باشد احتمال عود سرطان بعد از عمل کمتر است.
عوارض عمل رادیکال پروستات
عمل رادیکال پروستات علاوه بر خطرات رایج مرتبط با جراحی با خطر ابتلا به عوارض زیر نیز همراه است:
- خونریزی
- عفونت مجاری ادرار
- بی اختیاری ادراری
- اختلال نعوظ (ناتوانی جنسی)
- آسیب به رکتوم یا راست روده (نادر)
- تنگی میزراه یا گردن مثانه
- تشکیل کیست های حاوی لنفوسیت
خونریزی بعد از عمل پروستات
خونریزی مجرای ادرار بعد از عمل پروستاتکتومی رادیکال یک عارضه نادر است و به دلیل حفره های ادراری دورتر از محل عمل اتفاق می افتد و ارتباطی به رگ های آلت تناسلی ندارد. در صورت بروز این مشکل، سی تی آنژیوگرافی و امبولیزاسیون می توانند به عنوان روش های درمانی انتخاب شوند و برای جلوگیری از بروز عوارض بیشتر باید از جراحی باز خودداری شود.
باروری بعد از عمل پروستات
در طول عمل پروستاتکتومی، هر دو پروستات و کیسه های منی نزدیک به آن خارج می شوند. کیسه های منی و پروستات مسئول فراهم کردن منی هستند که حامل اسپرم از مجرای ادرار و آلت تناسلی در خلال عمل انزال می باشند. کمبود منی بعد از عمل جراحی، انزال را غیر ممکن کرده و اسپرم از لحاظ فیزیکی نمی تواند از بدن خارج شود. رادیوتراپی تقریباً همیشه باروری را مختل می کند. پروستات و کیسه های منی که تحت رادیوتراپی قرار گرفته اند مایع منی را به صورتی تولید می کنند که نمی تواند اسپرم را به خوبی انتقال دهد. همچنین اسپرم ها نیز ممکن است آسیب ببینند.
راه حل:
برای کسانی که می خواهند بعد از عمل جراحی پروستات همچنان قدرت باروری داشته باشند بهترین گزینه استفاده از بانک اسپرم است. به این صورت اسپرم فرد در نیتروژن مایع فریز می شود. بعد از ذوب شدن تقریباً 50 درصد از اسپرم قدرت باروری داشته و می تواند برای لقاح مصنوعی مورد استفاده قرار گیرد.
عوارض احتمالی بعد از جراحی سرطان پروستات
مانند هر جراحی بزرگی، رادیکال پروستاتکتومی هم میتواند عوارضی داشته باشد. آگاهی از این عوارض به بیمار کمک میکند تا با آمادگی بیشتری تصمیم بگیرد. مهمترین عوارض احتمالی عبارتاند از:
بیاختیاری ادرار: در هفتههای اول بعد از عمل شایع است و در بیشتر بیماران با گذر زمان و انجام ورزشهای تقویت عضلات کف لگن بهبود مییابد.
اختلال نعوظ: بسته به مرحلهی سرطان و امکان حفظ اعصاب حین جراحی، ممکن است رخ دهد. در بیماران جوانتر احتمال بازگشت عملکرد بیشتر است.
خونریزی و عفونت: مانند هر عمل جراحی، خطر خونریزی وجود دارد، اما در روش رادیکال پروستاتکتومی امکان کنترل دقیق آن فراهم است.
سطح PSA بعد از عمل پروستات باید چقدر باشد؟
پس از برداشتن کامل پروستات در جراحی رادیکال، انتظار میرود سطح PSA خون به مقدار بسیار پایین (نزدیک صفر) برسد؛ زیرا منبع اصلی تولید این پروتئین حذف شده است. پزشک با آزمایشهای دورهای PSA، روند بهبود و احتمال بازگشت بیماری را پیگیری میکند. بالا رفتن دوبارهی PSA پس از عمل میتواند نشانهی نیاز به بررسی بیشتر باشد و باید حتماً با پزشک در میان گذاشته شود.
| موضوع | توضیح |
|---|---|
| مدت بستری | معمولاً چند روز، بسته به روش جراحی و شرایط بیمار |
| دورهی نقاهت | حدود ۶ تا ۸ هفته تا بازگشت به فعالیت عادی |
| پیگیری PSA | آزمایش دورهای برای اطمینان از عدم بازگشت بیماری |
برای تصمیمگیری دربارهی بهترین روش جراحی سرطان پروستات و پاسخ به سوالاتتان دربارهی عوارض و دورهی نقاهت، با مطب دکتر جباری در تماس باشید.
برنامه پیگیری PSA بعد از عمل رادیکال پروستات
بعد از برداشتن کامل پروستات، پیگیری منظم سطح PSA خون حیاتیست. این آزمایش مهمترین ابزار تشخیص بازگشت احتمالی بیماری است.
| زمان بعد از عمل | فاصله آزمایش PSA | سطح مورد انتظار |
|---|---|---|
| ۶ تا ۸ هفته اول | اولین آزمایش | غیرقابل اندازهگیری (نزدیک صفر) |
| سال اول و دوم | هر ۳ تا ۶ ماه | غیرقابل اندازهگیری |
| سال سوم تا پنجم | هر ۶ ماه | غیرقابل اندازهگیری |
| بعد از سال پنجم | سالانه | غیرقابل اندازهگیری |
هشدار: اگر سطح PSA بعد از عمل رادیکال پروستات به بالاتر از ۰.۲ نانوگرم بر میلیلیتر برسد، به آن «عود بیوشیمیایی» گفته میشود. این وضعیت لزوماً به معنای بازگشت سرطان نیست، اما حتماً نیاز به بررسی تکمیلی توسط متخصص اورولوژی دارد.
زمان عمل پروستات به روش رادیکال پروستاتکتومی
به طور متوسط این عمل بین نود دقیقه تا سه ساعت به طول می انجامد. البته عواملی از قبیل شکل و اندازه ی پروستات، شکل و طرز قرارگیری گردن مثانه ، چاقی بیمار ، سابقه ی عمل قبلی و یا اشعه درمانی در محوطه ی لگن نیز در تعیین مدت زمان عمل جراحی موثر هستند.
دوره ی نقاهت پس از عمل
دوره ی نقاهت پس از عمل جراحی رادیکال پروستاتکتومی غالبا بدون مشکل خاصی طی می شود. معمولا روز اول پس از عمل به بیمار توصیه می شود تا از تخت پایین آمده و حرکت را آغاز کند و تغذیه دهانی را ابتدا با مایعات صاف شده و سپس با رژیم غذایی عادی شروع کند. روز سوم یا چهارم بیمار با حفظ سوند و با آنتی بیوتیک خوراکی و مسکن از بیمارستان مرخص می شود. در بیمارانی که از اسپاسم های مکرر مثانه رنج می برند دارویی به منظور کنترل اسپاسم به مثانه تجویز می شود.
تغذیه بعد از عمل پروستات
روزهای ابتدایی بعد از عمل، باید غذاهای سبک بخورید (ماست، سوپ، مایعات) تا زمانی که شکم شما کار کند. از مصرف غذاهایی که می تواند گاز معده را افزایش دهد، مانند حبوبات، بروکلی، پیاز، کلم و گل کلم خودداری کنید. زمانی که برای اولین بار بعد از عمل شکم شما کار کرد می تواند به رژیم غذایی عادی خود برگردید. مایعات به مقدار زیاد بنوشید. سوپ ها و آب گوشت (گوشت قرمز یا گوشت سفید) گزینه های مناسبی برای شما هستند تا زمانی که بتوانید به رژیم غذایی عادی خود بازگردید.
ورزشهای تقویت کف لگن بعد از عمل رادیکال پروستات
یکی از مؤثرترین راهها برای بازگشت سریعتر کنترل ادرار بعد از عمل رادیکال پروستاتکتومی، انجام منظم تمرینات تقویت عضلات کف لگن (تمرینات کگل) است. این تمرینات به تقویت اسفنکتر ادراری کمک میکنند و معمولاً بعد از خروج سوند شروع میشوند.
نحوه انجام:
- عضلات کف لگن را منقبض کنید (مثل وقتی که میخواهید جریان ادرار را متوقف کنید)
- انقباض را ۵ تا ۱۰ ثانیه نگه دارید
- آرام رها کنید و ۱۰ ثانیه استراحت کنید
- این حرکت را ۱۰ تا ۱۵ بار تکرار کنید، سه بار در روز
اکثر بیماران با انجام منظم این تمرینات، ظرف ۳ تا ۶ ماه بعد از عمل کنترل ادراری قابل قبولی به دست میآورند. در صورتی که بعد از یک سال مشکل ادامه داشت، باید به متخصص اورولوژی مراجعه کنید.
سوالات متداول درباره جراحی رادیکال پروستاتکتومی
۱. چه کسانی کاندید عمل رادیکال پروستاتکتومی نیستند؟
مردان بالای ۷۵ سال، بیمارانی که سرطان به خارج از پروستات گسترش یافته، و افرادی که بیماریهای زمینهای شدید (مثل نارسایی قلبی پیشرفته) دارند معمولاً کاندید این جراحی نیستند. در این موارد پزشک روشهای جایگزین مثل پرتودرمانی یا هورموندرمانی را پیشنهاد میکند.
۲. سوند ادراری بعد از عمل کی برداشته میشود و مراقبتش چطور است؟
سوند معمولاً ۷ تا ۱۴ روز بعد از عمل برداشته میشود. در این مدت باید کیسه جمعآوری ادرار را مرتب تخلیه کنید، محل اتصال سوند را تمیز نگه دارید و از کشیدن یا فشار آوردن به آن خودداری کنید. اگر سوند دچار انسداد شد یا خونریزی شدید داشتید، فوراً با پزشک تماس بگیرید.
۳. تفاوت جراحی رادیکال پروستاتکتومی با پرتودرمانی چیست؟
در جراحی، کل غده پروستات برداشته میشود و بیمار بلافاصله از وضعیت بیماری مطلع میشود. در پرتودرمانی بدون جراحی سلولهای سرطانی از بین میروند، اما پاسخ درمان تدریجیست و پیگیری طولانیتری نیاز دارد. هر روش مزایا و معایب خود را دارد و انتخاب بستگی به سن، مرحله سرطان و ترجیح بیمار دارد.
۴. بعد از عمل کی میتوانم رانندگی و فعالیت روزمره را شروع کنم؟
رانندگی معمولاً ۲ تا ۳ هفته بعد از عمل و پس از قطع مصرف مسکنهای قوی مجاز میشود. فعالیتهای سبک اداری بعد از ۲ تا ۴ هفته و کار فیزیکی سنگین بعد از ۶ تا ۸ هفته امکانپذیر است. بلند کردن اجسام سنگینتر از ۵ کیلوگرم تا ۶ هفته بعد از عمل ممنوع است.
۵. آیا بیمه هزینه عمل رادیکال پروستاتکتومی را پوشش میدهد؟
بله. جراحی سرطان پروستات جزو خدمات درمانی تحت پوشش بیمههای پایه و تکمیلی قرار دارد. میزان پوشش بستگی به نوع بیمه و بیمارستان دارد. بهتر است قبل از عمل با واحد ترخیص بیمارستان و بیمه خود هماهنگ کنید.

