از جمله مراقبت های بعد از درمان تنگی مجرای ادراری این است که بیماران باید حداقل 3 هفته بعد از جراحی یا تا زمانی که سوند برداشته شود، فعالیت خود را محدود کنند. به شما توصیه میشود به مدت 3 هفته، از شورت هایی استفاده کنید که کیسه بیضه را بالا نگه می دارند تا آویزان نباشند و ورم نکنند. ممکن است زمانی که راحت هستید به محل کار خود بازگردید، اما باید بلند کردن اجسام سنگین (بیش از 10 کیلوگرم) راه رفتن یا دویدن طولانی مدت را محدود کنید.
چگونه از برش اورتروپلاستی مراقبت می کنید؟
بخیه ها غالبا قابل جذب هستند و همه بخیه ها با گذشت زمان، جذب و برطرف می شوند. محل زخم و برش جراحی معمولاً با گاز استریل و چسب پوشانده میشود. در افرادی که حساسیت پوستی دارند، می توان از چسب های ضد حساسیت استفاده کرد. تقریباً سه روز پس از جراحی نیز می توانید دوش بگیرید اما از شستشوی محل جراحی خودداری کنید. تا زمانی که سوند دارید از غوطه ور شدن در زیر آب مثل رفتن در وان حمام یا استخر پرهیز کنید.
دوره نقاهت برای اورتروپلاستی چقدر است؟
چه زمانی می توانم بعد از جراحی مجرای ادرار به سر کار برگردم؟ برنامه ریزی کنید که در طول مدتی که سوند در داخل مجرای ادراری دارید، از رفتن به محل کار یا مدرسه امتناع کنید. این زمان ممکن است دو هفته برای جراحی های ساده تر و سه هفته برای جراحی های پیچیده تر باشد.

چگونه بعد از جراحی مجرای ادراری، ادرار کنید؟
در مدت زمانی که سوند دارید، ادرار از طریق سوندها خارج می شود و احساس داشتن ادرار در این زمان ناشی از بالون سوندی است که در مثانه شما وجود دارد و باعث تحریک و انقباضات نابجای مثانه و ایجاد حس کاذب ادرار و پری مثانه می شود. با برداشتن سوند مجرای ادرار از طریق آلت تناسلی خود، شروع به ادرار می کنید که معمولاً حدود 3-4 هفته پس از جراحی است.
در خیلی از موارد یک سوند هم از طریق شکم در حین جراحی برای بیمار تعبیه شده است. برخی جراحان این سوند را همزمان با سوند مجرای ادراری و برخی یک هفته بعد از خارج کردن سوند مجرای ادراری خارج می کنند. در این موارد بعد از خارج کردن سوند مجرای ادراری، سوند شکمی را می بندند تا بیمار بتواند از مجرای آلت تناسلی ادرار کند و بعد از اطمینان از موفقیت آمیز بودن عمل، سوند شکمی نیز خارج می شود.
بعد از جراحی مجرای ادرار چه انتظاری باید داشت؟
پس از جراحی، ممکن است برای چند روز احساس ضعف و خستگی کنید. در برخی موارد ممکن است استخوان شرمگاهی یا کیسه بیضه شما کبود شده باشد و ممکن است کمی درد یا گرفتگی در قسمت پایین شکم، بیضه ها یا زیر بیضه ها و لای پای خود داشته باشید. این علائم معمولا بتدریج و در مدت 1 تا 4 هفته بهبود می یابد.
کدام عمل را انجام دادهاید؟
پیش از هر چیز باید بدانید کدام روش برای شما انجام شده، چون طول نقاهت، مدت سوند و محدودیتها در این سه روش کاملاً متفاوت است. اگر مطمئن نیستید، در گزارش عمل شما نوشته شده است.
| روش | مدت سوند | بازگشت به کار | نکتهی اصلی نقاهت |
|---|---|---|---|
| اتساع مجرا | معمولاً بدون سوند یا چند ساعت | یک تا دو روز | سوزش و خون کم در ادرار برای چند روز طبیعی است |
| یورتروتومی (با تیغه یا لیزر) | حدود سه تا هفت روز | چند روز پس از خروج سوند | بدون برش خارجی؛ محدودیت اصلی، پرهیز از فشار به ناحیه |
| یوروپلاستی (جراحی باز ترمیمی) | حدود سه تا چهار هفته | دو تا سه هفته | برش خارجی و بخیه دارد؛ سختگیرانهترین مراقبتها |
توجه: بیشتر توضیحات تفصیلی این مقاله مربوط به یوروپلاستی است، چون سختترین دورهی نقاهت را دارد. اگر روش شما اتساع یا یورتروتومی بوده، بخشهای مربوط به بخیه و سوند شکمی به شما ربطی ندارد، اما بخش عوارض، علائم هشدار و مراقبت از سوند برای همهی روشها مشترک است.
مراقبت از سوند در خانه
سوند در عمل تنگی مجرای ادراری نقش قالب را دارد؛ یعنی مجرا در طول دورهی ترمیم دور آن شکل میگیرد. به همین دلیل بیرون آمدن زودهنگام آن میتواند کل نتیجهی عمل را از بین ببرد.
- ثابت نگه داشتن سوند: سوند باید با چسب مخصوص به ران یا شکم ثابت شود تا هنگام راه رفتن و جابهجایی کشیده نشود. کشیده شدن مکرر، شایعترین علت آسیب به محل ترمیم است.
- ارتفاع کیسهی ادرار: کیسه همیشه باید پایینتر از سطح مثانه باشد تا ادرار برنگردد. هنگام راه رفتن آن را بالای کمر نگیرید.
- کیسهی روز و شب: کیسهی کوچک پایی برای ساعات بیداری و کیسهی بزرگ شبخواب برای هنگام خواب. کیسهی روز را پیش از پر شدن کامل تخلیه کنید.
- مایعات: نوشیدن آب فراوان مهمترین کاری است که برای جلوگیری از گرفتگی سوند و عفونت میتوانید انجام بدهید. معیار، روشن بودن رنگ ادرار است.
- بهداشت: محل ورود سوند را روزی یک بار با آب و صابون ملایم بشویید و خشک کنید. از پماد یا مواد ضدعفونی خودسرانه استفاده نکنید.
- خوابیدن: به پشت یا به پهلویی که سوند از آن سمت آویزان نمیشود بخوابید و مسیر لوله را بررسی کنید که زیر بدنتان تا نخورد.
- لباس: شلوار گشاد و لباس زیر نگهدارنده. لباس تنگ روی مسیر سوند فشار میآورد.
- گرفتگی سوند: اگر جریان ادرار قطع شد، ابتدا بررسی کنید لوله تا نخورده یا زیر چیزی گیر نکرده باشد و مایعات بنوشید. اگر ظرف یک ساعت جریان برقرار نشد، تماس بگیرید.
هرگز خودتان سوند را خارج نکنید — حتی اگر آزاردهنده شده باشد. بالون نگهدارندهی سوند باید ابتدا تخلیه شود و بیرون کشیدن آن در حالت پر، به مجرا آسیب جدی میزند.

عوارض بعد از عمل تنگی مجرای ادرار
دانستن این موارد پیش از عمل، انتظارات را واقعی میکند و بعد از عمل جلوی نگرانی بیمورد را میگیرد. بیشتر این عوارض موقتیاند و بخشی از روند طبیعی ترمیم محسوب میشوند.
عوارض شایع و معمولاً گذرا
- سوزش و خون کم در ادرار: در روزهای اول طبیعی است و با نوشیدن مایعات کاهش مییابد.
- انقباضات مثانه و حس کاذب ادرار: ناشی از بالون سوند است و پس از خروج آن برطرف میشود.
- کبودی و تورم ناحیه: در جراحی باز شایع است و طی چند هفته جذب میشود.
- بیحسی موقت پوست اطراف برش: به دلیل قطع شدن اعصاب سطحی؛ معمولاً بهمرور برمیگردد.
عوارض کمشایعتر که نیاز به بررسی دارند
- عفونت ادراری یا عفونت محل زخم: با وجود سوند احتمالش بیشتر است و با درمان بهموقع کنترل میشود.
- خونریزی قابل توجه: در بخش بعدی جداگانه توضیح داده شده است.
- نشت ادرار از محل ترمیم: معمولاً در عکس رنگی پیش از خروج سوند مشخص میشود و درمان اولیهاش نگه داشتن بیشتر سوند است.
- عود تنگی: مهمترین عارضهی بلندمدت. احتمال آن در روشهای اتساع و یورتروتومی بهمراتب بیشتر از جراحی ترمیمی است.
- تغییر در انزال: کاهش فشار انزال یا احساس متفاوت هنگام آن، بهویژه در جراحیهای بخش خلفی مجرا.
- اختلال نعوظ: بیشتر موقتی است و در هفتههای اول دیده میشود. اگر پس از چند ماه ادامه داشت باید بررسی شود.
- پاشیدن یا دوشاخه شدن جریان ادرار: در جراحیهای نزدیک به انتهای مجرا ممکن است رخ بدهد.
احتمال بروز هرکدام از این موارد در بیماران مختلف یکسان نیست و به طول تنگی، محل آن، تعداد عملهای قبلی و روش انتخابی بستگی دارد. کسی که چند بار اتساع یا یورتروتومی شده، بافت اسکار بیشتری دارد و ریسک بالاتری در جراحی بعدی خواهد داشت.

خونریزی بعد از عمل تنگی مجرای ادرار
این شایعترین نگرانی بیماران در روزهای اول است. تفکیک سادهای وجود دارد:
| وضعیت | تفسیر |
|---|---|
| ادرار صورتی یا کم رنگ، بدون لخته | طبیعی در روزهای اول؛ مایعات بیشتر بنوشید |
| چند قطره خون هنگام جابهجایی یا فعالیت | معمول است؛ فعالیت را کم کنید |
| خون روشن و پیوسته که با استراحت کم نمیشود | تماس با پزشک |
| لختههای بزرگ یا گرفتگی سوند به دلیل لخته | اورژانس |
اگر داروی رقیقکنندهی خون یا آسپرین مصرف میکنید، حتماً پیش از عمل و در ویزیتهای بعدی به پزشک اطلاع بدهید. قطع یا ادامهی این داروها را خودسرانه تصمیم نگیرید.
تغذیه و پیشگیری از یبوست
این بخش را جدیتر از آنچه به نظر میرسد بگیرید. زور زدن هنگام دفع مدفوع، مستقیماً به کف لگن و محل ترمیم فشار میآورد و در جراحیهای ناحیهی پرینه میتواند به بخیهها آسیب بزند. بیتحرکی و مسکنهای مخدر هم هر دو یبوست را تشدید میکنند.
- مایعات فراوان و غذاهای پرفیبر از همان روز اول
- اگر پزشک ملین یا نرمکنندهی مدفوع تجویز کرده، منظم مصرف کنید و منتظر بروز یبوست نمانید
- پیادهروی سبک در منزل به حرکت روده کمک میکند
- هنگام دفع هرگز زور نزنید؛ اگر دشوار بود، همان روز با مطب تماس بگیرید
رابطهی جنسی بعد از عمل
تا زمانی که سوند در جای خود است، رابطهی جنسی و انزال ممنوع است. پس از خروج سوند هم معمولاً چند هفته فاصله لازم است تا ترمیم کامل شود؛ زمان دقیق آن را جراح شما بر اساس نوع عمل تعیین میکند.
نکاتی که بهتر است از قبل بدانید: نعوظ خودبهخودی شبانه در روزهای اول ممکن است دردناک باشد و این طبیعی است. در هفتههای اول ممکن است رنگ مایع انزال تیره یا قهوهای باشد که ناشی از خون قدیمی است. و اگر جراحی در ناحیهی پرینه انجام شده، بیحسی موقت پوست آن ناحیه میتواند احساس را تغییر بدهد که معمولاً بهمرور برمیگردد.
این موضوع را در ویزیت مطرح کنید. بسیاری از بیماران به دلیل خجالت نمیپرسند و ماهها با نگرانی بیمورد زندگی میکنند، در حالی که بیشتر این تغییرات موقتی و قابل توضیح است.

جدول زمانی بهبودی
| بازه | چه انتظاری داشته باشید |
|---|---|
| روز ۱ تا ۳ | خستگی، درد قابل کنترل، خون کم در ادرار، انقباضات مثانه. استراحت در منزل. |
| هفتهی اول | کبودی و تورم به بیشترین حد میرسد و سپس کم میشود. پیادهروی داخل منزل. |
| هفتهی دوم و سوم | بهبود محسوس درد، جذب تدریجی بخیهها. همچنان بدون بلند کردن بار سنگین. |
| هفتهی سوم تا چهارم | عکس رنگی مجرا و در صورت ترمیم مناسب، خروج سوند. |
| ماه اول تا سوم | بازگشت تدریجی جریان ادرار به وضعیت پایدار، از سرگیری فعالیتهای عادی. |
| ماه ششم و بعد | ارزیابی نتیجهی نهایی و پایش برای عود. |
مراقبت بعد از عمل تنگی مجرای ادرار در زنان
مجرای ادرار در زنان بسیار کوتاهتر است و به همین دلیل هم خود عمل و هم دورهی نقاهت با مردان تفاوت دارد. مواردی که در متن بالا دربارهی کیسه بیضه، استخوان شرمگاهی و سوند شکمی آمده، به زنان مربوط نمیشود.
- مدت سوند معمولاً کوتاهتر است، مگر اینکه جراحی ترمیمی با بافت جایگزین انجام شده باشد.
- بهداشت ناحیه اهمیت بیشتری دارد، چون فاصلهی کوتاه مجرا احتمال عفونت را بالا میبرد. شستوشو همیشه از جلو به عقب انجام شود.
- پرهیز از تامپون، دوش واژینال و وان تا زمانی که پزشک اجازه بدهد.
- بیاختیاری خفیف در هفتههای اول پس از باز شدن مجرا ممکن است دیده شود و معمولاً موقتی است؛ اگر ادامه پیدا کرد باید بررسی شود.
- پیشگیری از یبوست به همان دلیل مردان اهمیت دارد.
برای آشنایی با علل و علائم این بیماری در بانوان، مقالهی تنگی مجرای ادرار در زنان را بخوانید.
چه زمانی باید با پزشک تماس بگیرید؟
مراجعهی فوری به اورژانس:
- هیچ ادراری از سوند خارج نمیشود و شکم شما پر و دردناک است
- سوند بهطور کامل بیرون آمده است — خودتان آن را دوباره جا نزنید
- خونریزی روشن و فراوان که با نوشیدن مایعات کم نمیشود، یا خروج لختههای بزرگ
- تب بالای ۳۸ درجه همراه با لرز
- درد شدید و فزایندهای که با مسکن تجویزی کنترل نمیشود
تماس با مطب در اولین فرصت اداری:
- قرمزی، تورم، گرمی یا ترشح چرکی و بدبو از محل برش
- باز شدن بخیهها
- ادرار کدر و بدبو همراه با سوزش
- نشت ادرار از کنار سوند بهصورت مداوم
- تورم یا درد یک طرفهی ساق پا

پیشگیری از عود و برنامهی پیگیری
عود تنگی معمولاً بیسروصدا و تدریجی است. بیمار بهمرور به جریان ضعیفتر عادت میکند و تا وقتی مشکل جدی نشود متوجه نمیشود. به همین دلیل پیگیری برنامهریزیشده، حتی در نبود علامت، بخشی از درمان است.
نشانههای زودرس عود
- جریان ادرار بهتدریج ضعیفتر از چند ماه پیش شده است
- زمان ادرار کردن طولانیتر شده یا برای شروع آن باید صبر کنید
- احساس تخلیهی ناقص مثانه برگشته است
- عفونت ادراری دوباره تکرار شده است
یک روش عملی: چند ماه پس از عمل، یک بار مدت زمان ادرار کردن خود را بشمارید و یادداشت کنید. اگر بعدها این عدد بهوضوح بیشتر شد، نشانهی هشدار است.
در کنار پیگیری، ترک سیگار مؤثرترین کاری است که برای کیفیت ترمیم بافت میتوانید انجام بدهید. مصرف دخانیات خونرسانی به بافت مجرا را کاهش میدهد و همین، ریشهی اصلی عود تنگی است.
دورهی نقاهت شما طبق برنامه پیش نمیرود؟
اگر علائم غیرمنتظرهای دارید یا احساس میکنید جریان ادرارتان دوباره ضعیف شده، منتظر ویزیت بعدی نمانید. گزارش عمل و آخرین تصویربرداری را همراه بیاورید.
سوالات متداول
آیا بعد از جراحی مجرای ادرار میتوانم بنشینم؟
نشستن بعد از عمل جراحی منعی ندارد ولی از نشستن بر روی دوچرخه، موتور و اسب بایستی پرهیز کنید، چرا که بر روی مجرای ادراری و محل عمل فشار میآورد و ممکن است باعث آسیب مجرای ادراری بشود.
آیا میتوانم بعد از جراحی مجرای ادرار راه بروم؟
پیادهروی پس از جراحی و تا زمانی که سوند دارید، بایستی محدود به داخل منزل باشد ولی بعد از برداشتن سوند توصیه به پیادهروی میشود. معمولاً در چند هفتهی اول پس از عمل، از انجام ورزشهای شدید مانند دویدن و وزنهبرداری اجتناب میشود و تا زمانی که جراح شما اجازه نداده است، نباید انجام شود. دوچرخهسواری و اسبسواری دو ورزشی هستند که همیشه بایستی از انجام آنها اجتناب شود.
چه زمانی بعد از جراحی مجرای ادرار سوند خارج میشود؟
در اکثر مواقع، سه هفته پس از جراحی مجرای ادراری، مادهی رنگی از کنار سوند تزریق و عکس رنگی مجرای ادراری گرفته میشود. اگر محل عمل بهخوبی ترمیم و پیوند شده باشد، سوند خارج میگردد.
با سوند میتوانم رانندگی کنم یا سفر بروم؟
رانندگی تا زمان خروج سوند توصیه نمیشود؛ هم نشستن طولانی روی محل عمل فشار میآورد، هم واکنش سریع با سوند دشوار است. سفر طولانی هم به همین دلیل و به دلیل نیاز به دسترسی به سرویس بهداشتی و امکان تعویض کیسه، بهتر است به بعد از عمل موکول شود.
تا وقتی سوند دارم باید آنتیبیوتیک بخورم؟
لزوماً نه. بعضی جراحان دورهی کوتاهی تجویز میکنند و بعضی فقط در صورت بروز علائم عفونت. مصرف طولانی و خودسرانهی آنتیبیوتیک باعث مقاومت میکروبی میشود و اگر بعداً واقعاً عفونت کنید، درمان را دشوارتر میکند. فقط طبق دستور پزشک خودتان عمل کنید.
بعد از خروج سوند جریان ادرارم هنوز مثل قبل نیست، نگران باشم؟
در روزهای اول پس از خروج سوند، تورم موضعی هنوز وجود دارد و جریان ممکن است ضعیف یا نامنظم باشد. این معمولاً طی چند هفته بهتر میشود. آنچه نگرانکننده است، بدتر شدن تدریجی جریان پس از یک دورهی بهبود است، نه ضعف اولیه.
آیا باید خودسونداژ دورهای انجام بدهم؟
برای همه تجویز نمیشود. در بعضی بیماران — بهویژه پس از یورتروتومی — پزشک برای مدتی خودسونداژ تجویز میکند تا مجرا در دورهی ترمیم دوباره جمع نشود. اگر برای شما تجویز شد، روش درست را حتماً حضوری آموزش ببینید؛ انجام نادرست آن خودش باعث آسیب و تنگی جدید میشود.
مصرف مکمل یا داروی گیاهی به ترمیم کمک میکند؟
هیچ مکمل یا دمنوشی ثابت نشده که ترمیم مجرا را تسریع کند یا از عود جلوگیری کند. بعضی از آنها با داروهای شما تداخل دارند یا روی انعقاد خون اثر میگذارند. اگر چیزی مصرف میکنید، حتماً به پزشک اطلاع بدهید.
نتیجهی قطعی عمل چه زمانی مشخص میشود؟
خروج موفق سوند به معنای موفقیت نهایی نیست. بیشتر عودها در یک تا دو سال اول رخ میدهند، بنابراین قضاوت دربارهی نتیجهی واقعی عمل به گذشت زمان و پیگیری منظم نیاز دارد. همین موضوع دلیل اهمیت ویزیتهای دورهای است، حتی وقتی هیچ مشکلی احساس نمیکنید.
💡اگر هنوز در مورد انتخاب روش درمانی مطمئن نیستید، مقاله بهترین درمان تنگی مجرای ادرار را بخوانید.