بزرگی خوش خیم پروستات که از این به بعد به اختصار بزرگی پروستات می گوییم، یک بیماری شایع است که وقتی مردان پا به سن می گذارند، به آن مبتلا می شوند. این بیماری هیپرپلازی خوش خیم پروستات (BPH) نیز نامیده می شود. بزرگی پروستات می تواند علایم ادراری آزاردهنده ای داشته باشد. عدم درمان بزرگی خوش خیم پروستات می تواند خروج جریان ادرار از مثانه را مسدود و باعث مشکلات مثانه، مجرای ادراری یا کلیوی شود. روش های موثر متعددی برای درمان بزرگی پروستات وجود دارد که شامل دارو ها، درمان های کم تهاجمی و در نهایت درمان قطعی بزرگی پروستات با جراحی می باشد. برای انتخاب بهترین درمان بزرگی پروستات ،قطعا متخصص ارولوژی می بایست میزان و شدت علائم ادراری، اندازه پروستات، وضعیت سلامتی و دیگر بیماری های بیمار را در نظر بگیرد.
پروستات چیست؟
پروستات غده ای به اندازه ی گردو است که بین مثانه و آلت تناسلی قرار گرفته است. مجرای ادرار از وسط پروستات عبور کرده و اجازه می دهد تا ادرار از بدن خارج شود. پروستات مایعاتی را ترشح می کند که از اسپرم ها محافظت می کند. در حین انزال، این ترشحات به مایع منی اضافه می شود و تقریبا یک سوم مایع منی را تشکیل می دهد.
اندازه پروستات در سن 50 سالگی باید چقدر باشد؟
اندازه ی پروستات به دو عامل سن و وراثت بستگی دارد و هر چه سن بالاتر رود سایز آن بتدریج بزرگ و بزرگ تر می شود بطوریکه در سن بین ۲۵ تا ۳۰ سالگی به اندازه ی یک گردو یعنی حدود ۲۵ سی سی بوده و در حدود سن ۵۰ سالگی به حدود۳۰ تا ۳۵ سی سی و در سن ۷۰ سالگی حدود ۴۰ تا ۴۵ سی سی خواهد بود البته همانگونه که در ابتدا گفته شد اندازه ی پروستات تحت تاثیر عوامل وراثتی ممکن است بزرگ تر از مقادیری که گفته شد باشد.
لوب مدین پروستات چیست و بالجینگ پروستات به کف مثانه یعنی چه؟
پروستات از چند بخش یا لوب تشکیل شده است. لوب مدین (میانی) بخشی از پروستات است که بین دو مجرای انزالی قرار گرفته و دقیقا در مسیر خروج ادرار از مثانه واقع شده است. بزرگ شدن این لوب بیشتر از هر بخش دیگری می تواند مشکلات ادراری ایجاد کند.
برجستگی لوب مدین پروستات به کف مثانه (که در گزارش سونوگرافی به آن بالجینگ پروستات به کف مثانه گفته می شود) به معنای رشد لوب میانی پروستات به سمت بالا و فشار آن به داخل مثانه است. این حالت می تواند مانند یک دریچه عمل کرده و خروج ادرار را مختل کند.
بسیاری از بیمارانی که در سونوگرافی عبارت «برجستگی لوب مدین» یا «بالجینگ پروستات» می بینند نگران می شوند، اما باید بدانید که این حالت صرفا نشان دهنده بزرگی خوش خیم پروستات است و به معنای سرطان نیست. البته اگر برجستگی لوب مدین شدید باشد و علائم ادراری قابل توجهی ایجاد کند، ممکن است پزشک جراحی را توصیه نماید.
شدت علائم ادراری ناشی از بالجینگ پروستات بیشتر به میزان برجستگی بستگی دارد تا به اندازه کل پروستات. گاهی پروستاتی با اندازه نسبتا کوچک ولی با لوب مدین بزرگ، علائم شدیدتری از یک پروستات بسیار بزرگ بدون برجستگی لوب مدین ایجاد می کند.
علائم پروستات خوش خیم
شدت علائم در افرادی که مبتلا به بزرگی پروستات هستند، متفاوت است، اما علائم به تدریج و در طول زمان بدتر می شوند. علائم و نشانه های معمول بزرگی خوش خیم پرستات عبارتند از:
- تکرر ادرار و یا احساس نیاز فوری به ادرار کردن
- افزایش دفعات ادرار کردن در طول شب که به آن شب ادراری می گویند
- مشکل در هنگام شروع ادرار کردن
- ضعیف شدن جریان ادرار و یا قطع و وصل شدن جریان ادرار
- قطره قطره آمدن ادرار در بخش پایانی ادرار
- زور زدن در هنگام ادرار کردن
- ناتوانی در تخلیه کامل مثانه
شدت علائم پروستات شما چقدر است؟
پزشکان برای ارزیابی شدت علائم ادراری از پرسشنامه ای به نام امتیاز بین المللی علائم پروستات (IPSS) استفاده می کنند. این پرسشنامه شامل ۷ سوال درباره وضعیت ادراری است و بر اساس جمع امتیازها، شدت بیماری مشخص می شود:
بیمارانی که امتیاز IPSS آن ها بالای ۲۰ باشد، معمولا کاندیدای جراحی هستند. بیمارانی با امتیاز ۸ تا ۱۹ ابتدا با دارو درمان می شوند و در صورت عدم پاسخ به دارو، جراحی بررسی خواهد شد.
علائم نادر سرطان پروستات خوش خیم
• عفونت دستگاه ادراری
• ناتوانی در ادرار کردن و در نتیجه احتباس ادراری (شاش بند شدن)
• وجود خون در ادرار
اندازه پروستات شما لزوما به این معنی نیست که نشانه های شما بدتر خواهد بود. برخی از مردان با پروستات کمی بزرگ می توانند نشانه های ادراری قابل توجهی داشته باشند، در حالی که مردان دیگر با پروستات بسیار بزرگ ممکن است تنها، علایم ادراری جزئی داشته باشند. در برخی از مردان، علائم ادراری در نهایت ثابت مانده و حتی ممکن است در طول زمان بهبود بخشد.
عوامل و شرایط دیگری که می توانند منجر به بروز علائمی شبیه به نشانه های بزرگی خوش خیم غده پروستات بشوند عبارتند از:
• عفونت دستگاه ادراری
• التهاب پروستات (پروستاتیت)
• تنگی مجرای ادراری پیشآبراه
• زخم در گردن مثانه به دلیل عمل جراحی قبلی
• سنگ مثانه و کلیه
• بروز اشکال در اعصابی که مثانه را کنترل می کنند
• سرطان پروستات یا مثانه
علائم خطرناک پروستات
علائم و نشانه های سرطان پروستات ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- تکرر ادرار
- جریان ادرار ضعیف، قطره قطره آمدن ادرار و یا نیاز به فشار برای تخلیه
- تکرر ادرار مخصوصا در شب ها
- خون در ادرار
- خون در مایع منی
- اختلال نعوظ
درد یا سوزش در ادار معمولا کمتر دیده می شود. بزرگ شدن خوش خیم پروستات علائم بسیار مشابهی ایجاد می کند. اگر سرطان به خارج از غده پروستات گسترش یافته باشد، ممکن است شما علائم زیر را نیز تجربه کنید:
- درد در پشت، باسن، ران، شانه ها یا دیگر استخوان های بدن
- تورم یا تجمع مایعات در پاها
- کاهش وزن بدون دلیل
- خستگی
- تغییر در شرایط عملکرد روده ها
تفاوت علائم بزرگی خوش خیم پروستات و سرطان پروستات
بسیاری از بیماران می خواهند بدانند آیا علائم ادراری شان ناشی از بزرگی خوش خیم پروستات است یا نشانه سرطان. جدول زیر تفاوت های اصلی این دو وضعیت را نشان می دهد:
| ویژگی | بزرگی خوش خیم پروستات | سرطان پروستات |
|---|---|---|
| ماهیت | رشد غیرسرطانی غده | رشد بدخیم سلول ها |
| شایع ترین سن | بعد از ۵۰ سالگی | بعد از ۵۵ سالگی |
| علائم ادراری | تکرر ادرار، ضعف جریان ادرار، شب ادراری | در مراحل اولیه معمولا بدون علامت |
| خون در ادرار | نادر | ممکن است رخ دهد |
| خون در مایع منی | معمولا دیده نمی شود | ممکن است رخ دهد |
| درد استخوان | ندارد | در مراحل پیشرفته ممکن است |
| سطح PSA | ممکن است کمی بالا باشد | معمولا بالاتر از حد نرمال |
| خطرناک بودن | خطرناک نیست ولی عوارض دارد | بالقوه خطرناک ولی قابل درمان |
داشتن بزرگی خوش خیم پروستات به هیچ وجه خطر ابتلا به سرطان پروستات را افزایش نمی دهد. این دو بیماری کاملا مستقل از یکدیگرند و ممکن است هم زمان در یک فرد وجود داشته باشند.
علت بزرگ شدن پروستات چیست؟
غده پروستات در زیر مثانه شما قرار دارد. لوله ای که ادرار را از مثانه و از طریق پیشابراه خارج می کند، از مرکز پروستات عبور می کند. وقتی که پروستات بزرگ می شود بتدریج جریان ادرار مسدود می گردد. اکثر مردان در طی زندگی با رشد تدریجی پروستات مواجه هستند. در خیلی از مردان، این رشد ندریجی باعث بزرگی پروستات شده تا حدی که سبب بروز علائم ادراری یا انسداد قابل توجه جریان ادرار می شود. علت بزرگی پروستات بخوبی مشخص نیست؛ ولیکن تصور می شود به دلیل تغییراتی باشد که در تعادل هورمون های جنسی در مردان مسن تر رخ می دهد.
عوامل خطر بزرگی پروستات چیست؟
عوامل خطرساز بزرگی خوش خیم پروستات عبارتند از:
1- سالخوردگی
بزرگی خوش خیم پروستات بندرت باعث بروز علائم و نشانه های ادراری در مردان جوان تر از 40 سال می شود. حدود یک سوم مردان در سن 60 سالگی شاهد علائم ادراری متوسط تا شدید هستند، و حدود نیمی از مردان تا سن 80 سالگی این علائم را تجربه می کنند.
2- سابقه خانوادگی
داشتن خویشاوندان خونی مانند پدر یا برادر با مشکلات پروستات بدان معناست که احتمال بروز مشکلات پروستات در شما بیشتر است.
3- زمینه های نژادی
شیوع بزرگی پروستات در مردان آسیایی کمتر از مردان سفید پوست و سیاه پوست آمریکایی می باشد. مردان سیاه پوست ممکن است علائم ادراری را در سنین پائین تری نسبت به سفید پوستان تجربه کنند.
4- شیوه زندگی
چاقی، خطر بزرگی خوش خیم پروستات را افزایش می دهد، در حالی که ورزش ریسک آنرا پائین تر می آورد.
عوارض بزرگی پروستات چیست؟
عوارض بزرگی پروستات می تواند شامل موارد زیر باشد:
# عدم توانایی ناگهانی در ادرار کردن (احتباس ادراری یا شاش بند شدن)
در این مواقع ممکن است نیاز به سوندگذاری به منظور تخلیه ادرار از مثانه باشد. در نهایت بعضی از مردان با بزرگی پروستات نیاز به جراحی برای رهایی از احتباس ادراری پیدا می کنند.
# عفونت دستگاه ادراری
ناتوانی در تخلیه کامل مثانه می تواند خطر عفونت در دستگاه ادراری شما را افزایش دهد. در صورتی که مکررا دچار عفونت ادراری شوید، ممکن است به جراحی برای برداشتن بخشی از پروستات نیاز پیدا کنید.
# سنگ مثانه
سنگ مثانه معمولا به دلیل ناتوانی در تخلیه کامل مثانه ایجاد می شود. سنگ مثانه می تواند باعث عفونت، تحریک مثانه، بروز خون در ادرار و انسداد جریان ادرار شود.
# آسیب مثانه
مثانه ای که به طور کامل تخلیه نمی شود، می تواند موجب بروز کشش و ایجاد ضعف در عضلات دیواره مثانه شود. در نتیجه به مرور زمان، دیواره عضلانی مثانه به خوبی منقبض نشده و منجر به سفت شدن جدار آن برای تخلیه کامل مثانه می گردد.
# آسیب کلیوی
افزایش فشار در درون مثانه به دلیل احتباس ادرار می تواند منجر به صدمه به کلیه ها شده و یا اجازه دهد تا عفونت مثانه به کلیه ها انتشار یابد. در اکثر مردان با بزرگی پروستات خوش خیم این عوارض بروز نمی یابد. با این حال، احتباس حاد ادراری و آسیب کلیوی می تواند تهدیدی جدی برای سلامت مردان باشد.
بزرگ شدن پروستات شما را در خطر ابتلا به سرطان پروستات قرار نمی دهد.
آیا بزرگی پروستات خطرناک است؟
چه زمانی باید به متخصص اورولوژی مراجعه کنید؟
بسیاری از مردان علائم ادراری خفیف را نادیده می گیرند و مراجعه به پزشک را به تاخیر می اندازند. اما در شرایط زیر مراجعه فوری به متخصص اورولوژی ضروری است:
اگر به طور کامل قادر به ادرار کردن نیستید (احتباس ادراری یا شاش بند شدن)، این یک اورژانس پزشکی است و باید فورا به بیمارستان مراجعه کنید.
- مشاهده خون در ادرار یا مایع منی
- درد شدید هنگام ادرار کردن
- تب و لرز همراه با مشکلات ادراری (نشانه عفونت)
- شب ادراری مکرر که خواب شما را مختل کرده است
- احساس عدم تخلیه کامل مثانه حتی بلافاصله بعد از ادرار
- درد در ناحیه کمر یا پهلو همراه با علائم ادراری
برای بررسی علائم پروستات و تشخیص دقیق، با مطب تماس بگیرید
روش های تشخیص بزرگی پروستات
برای تشخیص بزرگی خوش خیم پروستات و رد سایر بیماری ها مانند سرطان یا عفونت، پزشک متخصص اورولوژی از ترکیبی از روش های زیر استفاده می کند:
پزشک با وارد کردن انگشت از راه مقعد، اندازه، شکل و سفتی پروستات را بررسی می کند. این معاینه ساده و سریع است و می تواند اطلاعات مهمی درباره وضعیت پروستات بدهد.
آنتی ژن اختصاصی پروستات یا PSA پروتئینی است که توسط پروستات تولید می شود. سطح بالای PSA در خون می تواند نشان دهنده بزرگی پروستات، عفونت یا حتی سرطان باشد. میزان نرمال PSA معمولا کمتر از ۴ نانوگرم در میلی لیتر است.
سونوگرافی از دو راه انجام می شود: از روی شکم (با مثانه پر) برای تعیین حجم ادرار باقی مانده، و از راه مقعد (ترانس رکتال) برای اندازه گیری دقیق حجم پروستات و بررسی لوب مدین و میزان بالجینگ آن به کف مثانه.
در این تست بیمار در یک دستگاه مخصوص ادرار می کند و دستگاه سرعت و حجم جریان ادرار را اندازه می گیرد. کاهش سرعت جریان ادرار نشان دهنده انسداد ناشی از بزرگی پروستات است.
توصیه می شود مردان بالای ۵۰ سال سالانه معاینه پروستات و آزمایش PSA انجام دهند. مردانی که سابقه خانوادگی سرطان پروستات دارند، بهتر است از ۴۰ سالگی این بررسی ها را شروع کنند.
پیشگیری از بزرگی پروستات و رژیم غذایی مفید
اگرچه بزرگی پروستات بخشی از روند طبیعی پیری است، ولی با رعایت چند اصل ساده می توانید سرعت پیشرفت آن را کاهش داده و علائم ادراری را بهتر کنترل کنید:
غذاهای مفید برای پروستات
غذاهای مضر برای پروستات
تغییرات سبک زندگی برای کنترل علائم پروستات
- از نوشیدن مایعات زیاد قبل از خواب خودداری کنید تا شب ادراری کاهش یابد
- ورزش منظم (حداقل ۳۰ دقیقه پیاده روی تند در روز) را در برنامه روزانه بگذارید
- وزن خود را در محدوده نرمال نگه دارید؛ چاقی خطر بزرگی پروستات را افزایش می دهد
- از نشستن طولانی مدت اجتناب کنید و هر ساعت چند دقیقه حرکت کنید
- مثانه خود را به طور منظم تخلیه کنید و از نگه داشتن ادرار به مدت طولانی خودداری کنید
درمان قطعی بزرگی پروستات چیست؟
درمان قطعی بزرگی پروستات، جراحی و برداشتن بخشی از پروستات که مجرای ادراری را مسدود کرده است می باشد. جراحی زمانی پیشنهاد می شود که درمان های دارویی اثربخش نبوده یا فرد دچار عوارض ناشی از بزرگی پروستات شده است. به طور کلی جراحی به دو روش باز و بسته انجام می شود. تصمیم گیری در مورد روش جراحی به عوامل متعددی بستگی دارد که مهم ترین عامل، اندازه ی پروستات می باشد. هر چه سایز پروستات بزرگ تر باشد احتمال این که پزشک روش باز را انتخاب کند بیشتر است.
درمان طبی پروستات خوش خیم
درمان های متداول جهانی شامل جراحی و درمان طبی می‌باشد. هدف از درمان طبی که با داروهای گوناگونی صورت می‌گیرد، کاهش انسداد در مسیر خروج ادرار از مثانه به خارج می‌باشد. این دارو ها با فلج کردن عضلات صاف پروستات انسداد را در ۴۰ درصد موارد کاهش می دهند و به همین میزان علائم ادراری بیمار بهبود می‌یابد. درمان طبی معمولا در افرادی که دارای علائم خفیف یا متوسط هستند، مناسب می باشد. تا زمانی که با دارو بتوان علایم را کاهش داد و فرد مشکل ادراری جدی نداشته باشد، به هیچ وجه توصیه به جراحی نمی شود.
از عوارض داروهای شکل کننده پروستات که به میزان زیادی گزارش شده، ناتوانی جنسی و افت فشار خون، کاهش حجم و قطع انزال می‌باشد. معمولا بیمار تا زمانی که از داروی خوراکی استفاده می‌کند، تا ۴۰ درصد موارد علائم کاهش می‌یابد و با قطع دارو، علائم مجددا برمی‌گردد.
قرص پرازوسین 5 برای درمان هایپروتروفی پروستات
پرازوسین با شل کردن عضله، سرعت جریان ادرار را بهبود می بخشد. عمل شل کردن با بلاکرهای آدرنرژیک های آلفا-1 در گردن مثانه و پروستات ایجاد می شود. مزیت پرازوسین نسبت به بلاکرهای غیر انتخابی آلفا-آدرنرژیک، عوارض جانبی کمتر آن است.
- درمان بزرگی پروستات در واقع عمل جراحی رزکسیون پروستات (TUR-P) است که در آن با ورود دستگاه در پیشابراه و با استفاده از جریان الکتریسته، غده پروستات قطعه قطعه را خارج می کنند. این عمل جراحی ۹۵ درصد در دنیا انجام می‌گیرد و در حقیقت یک عمل استاندارد در سطح جهانی است. عمل باید به نحوی انجام گیرد که پروستات کاملا خارج گردد؛ در غیر این صورت مجددا چند ماه بعد عود می‌کند. این تکینک جراحی باید در دست جراحان با تجربه و حاذق صورت گیرد.
- عمل بزرگی پروستات اغلب با بی‌حسی نخاعی قابل انجام است و زمان بستری بیمار ۱ تا ۲ روز می‌باشد.
- پروستات هایی با وزن ۱۰۰گرم نیز با این تکنیک قابل انجام می‌باشند. روش جراحی با لیزر به علت عوارض بیش از حد در دنیا مطلوب و طرفدار ندارد.
- گذاشتن استنت در مجرا که نوعی دیگر از عمل جراحی است، در افرادی انجام می‌شود که به دلایل مشکلات قلبی- ریوی، برای آنها جراحی رزکسیون پروستات امکان پذیر نمی‌باشد.
- عمل جراحی باز، اگر چه عمل محبوب و پرطرفداری نمی‌باشد، ولی مواقعی که در مثانه سنگ یا دیورتیکول وجود داشته باشد، الزاما باید انجام گیرد.
سوالات متداول
۱. چرا بعد از خوردن قرص سرماخوردگی نمی توانم ادرار کنم؟
داروهای ضداحتقان و آنتی هیستامین که در اکثر قرص های سرماخوردگی وجود دارند، عضلات گردن مثانه را منقبض می کنند و در مردانی که بزرگی پروستات دارند می توانند باعث احتباس حاد ادراری شوند. اگر پروستات بزرگ دارید، قبل از مصرف هر داروی سرماخوردگی حتما با پزشک مشورت کنید. همین نکته درباره برخی داروهای ضدافسردگی و داروهای ضد اسپاسم نیز صدق می کند.
۲. پروستات چند سی سی باشد باید جراحی شود؟
تصمیم به جراحی فقط بر اساس حجم پروستات گرفته نمی شود. بیماری با پروستات ۸۰ سی سی ممکن است با دارو کنترل شود و بیمار دیگری با پروستات ۴۵ سی سی به دلیل برجستگی لوب مدین نیاز به عمل داشته باشد. معیار اصلی، شدت علائم ادراری، حجم ادرار باقی مانده در مثانه و پاسخ ندادن به درمان دارویی است. البته برای پروستات های بالای ۸۰ تا ۱۰۰ سی سی معمولا روش جراحی باز یا لیزر انتخاب می شود نه رزکسیون از راه مجرا.
۳. بعد از عمل پروستات می توانم بچه دار شوم؟
بعد از جراحی رزکسیون پروستات، در اکثر بیماران پدیده ای به نام انزال رتروگراد رخ می دهد؛ یعنی مایع منی به جای خروج از آلت تناسلی، به داخل مثانه برمی گردد و با ادرار بعدی دفع می شود. این حالت ضرری برای سلامتی ندارد و روی لذت جنسی اثر نمی گذارد، اما باردار کردن از راه طبیعی را دشوار می کند. اگر قصد بچه دار شدن دارید، حتما قبل از عمل این موضوع را با پزشک خود مطرح کنید.
۴. آیا دوچرخه سواری برای پروستات ضرر دارد؟
دوچرخه سواری طولانی مدت با زین باریک و سفت، فشار مستقیمی به ناحیه بین بیضه و مقعد وارد می کند و می تواند علائم ادراری را موقتا تشدید کند. اگر دوچرخه سواری می کنید، از زین های پهن و شکاف دار استفاده کنید، هر ۲۰ دقیقه چند لحظه از روی زین بلند شوید و زاویه زین را کمی رو به پایین تنظیم کنید. دوچرخه سواری متعادل با رعایت این نکات نه تنها ضرری ندارد، بلکه به عنوان ورزش هوازی مفید است.
۵. چرا وقتی یبوست دارم مشکل ادراری ام بدتر می شود؟
روده بزرگ درست پشت مثانه و پروستات قرار دارد. وقتی روده پر از مدفوع سفت باشد، به مثانه و پیشابراه فشار وارد می کند و تخلیه ادرار را سخت تر می نماید. به همین دلیل درمان یبوست یکی از ساده ترین راه های بهبود علائم ادراری در مردان مبتلا به بزرگی پروستات است. مصرف فیبر کافی، آب فراوان در طول روز و تحرک منظم را جدی بگیرید.
۶. آیا بزرگی پروستات باعث بی اختیاری ادرار می شود؟
بله، اما نه به شکلی که اکثر افراد تصور می کنند. در بزرگی پروستات معمولا بی اختیاری از نوع سرریز است؛ یعنی مثانه به طور کامل تخلیه نمی شود، پر و پرتر می ماند و در نهایت ادرار به صورت قطره قطره و بدون کنترل خارج می شود. این نوع بی اختیاری نشانه پیشرفت بیماری است و نیاز به ارزیابی فوری دارد، چون می تواند به کلیه ها آسیب بزند.
۷. با بزرگی پروستات چطور سفر طولانی بروم؟
قبل از حرکت مثانه را کامل تخلیه کنید، در طول سفر هر دو ساعت یک توقف کوتاه برای ادرار کردن داشته باشید و از نگه داشتن طولانی ادرار جدا خودداری کنید، چون می تواند منجر به احتباس حاد ادراری شود. مصرف قهوه و نوشابه را در طول سفر محدود کنید و اگر داروی پروستات مصرف می کنید، حتما آن را همراه خود ببرید و وعده های دارویی را جا نیندازید.
سوال دیگری درباره پروستات دارید؟
ساناز
جمعه ۳۱ شهریور ۹۶( 9 سال پیش)
تعداد بازدید: 415
مشاهده پرسش
