علائم و علل سرطان مثانه

در این مقاله مطالعه می کنید:

در این مقاله مطالعه می کنید:

علائم سرطان مثانه چیست؟ آیا التهاب مثانه خطرناک است؟ مثانه عضوی است بادکنکی شکل که در ناحیه لگن قرار گرفته و ادرار را در خود ذخیره می کند و سرطان مثانه سرطانی است که در مثانه شروع به رشد می کند. سرطان مثانه بیشتر اوقات از سلول هایی که سطح داخلی مثانه را پوشانده اند شروع می شود. سرطان مثانه بطور بارز افراد مسن تر را مبتلا می کند اگرچه در هر سنی می تواند رخ دهد. بخش اعظم سرطان های مثانه در مراحل اولیه تشخیص داده می شوند یعنی زمانی که سرطانه مثانه تا حد قابل توجهی قابل درمان است.

با اینحال، حتی سرطان مثانه در مراحل اولیه نیز احتمال دارد عود کند. به همین دلیل، بیماران با سرطان مثانه اغلب بایستی بعد از درمان از نظر احتمال عود سرطان مثانه با تست هایی تحت نظر باشند.

تکرر ادرار

علائم سرطان مثانه

علائم سرطان مثانه در زنان و مردان شامل موارد زیر می باشد:

  • وجود خون در ادرار (هماچوری) – ادرار ممکن است قرمز روشن یا قهوه ای رنگ باشند. گاهی ادرار ظاهری نرمال دارد، اما ممکن است خون را در آزمایش میکروسکوپیک ادرار تشخیص دهند.
  • تکرر ادرار
  • ادرار کردن دردناک
  • درد کمر
  • درد لگن

چه زمانی به دکتر مراجعه کنید؟

اگر هر علامت و نشانه ای مانند وجود خون در ادرار باعث نگرانی شما شد، حتما زمان ملاقاتی را با پزشک خود ترتیب دهید.

علل سرطان مثانه

علت سرطان مثانه همیشه روشن نیست. از علل زمینه ای سرطان مثانه می توان به سیگار کشیدن، عفونت انگلی، قرار گرفتن در معرض اشعه و مواد شیمیایی اشاره کرد. وقتی که سلول های مثانه بصورت غیر طبیعی شروع به رشد کنند سرطان مثانه بروز می کند. بجای رشد و تقسیم سلولی در یک نظم مشخص، در سلول ها جهشی رخ داده که باعث رشد خارج از کنترل و فنا ناپذیر سلول ها می شود.

انواع سرطان مثانه

انواع مختلفی از سول های مثانه می توانند سرطانی شوند. نوع سرطان مثانه براساس نوع سلولی که در مثانه سرطانی می شود تعیین می گردد. نوع سرطان مثانه تعیین می کند که چه نوع درمانی بهترین گزینه درمانی برای آن می باشد.

انواع سرطان مثانه

انواع سرطان مثانه شامل:

# سرطان (کارسینوما) سلول ترانزیشنال

 سرطان سلول ترانزیشنال در سلول هایی که سطح داخلی مثانه را می پوشانند رخ می دهد. وقتی مثانه پر است سلول های ترانزیشنال منبسط شده و زمانی که مثانه خالی است منقبض می شوند.همین نوع سلول ها سطح داخلی حالب ها و پیشابراه را نیز پوشاند ه اند، و تومورها در این نواحی نیز می توانند ایجاد شوند. سرطان سلول های ترانزیشنال شایع ترین نوع سرطان مثانه می باشد.

# سرطان (کارسینوما) سلول سنگفرشی

 سلول های سنگفرشی در واکنش به عفونت و التهاب در مثانه ایجاد می شوند. با گذشت زمان، آن ها ممکن است سرطانی شوند. سرطان سلول های سنگفرشی مثانه در اکثر ممناطق دنیا نادر است. اما در بخشی از جهان که نوع خاصی از عفونت انگلی (به نام عفونت شیستومیازیس) یک علت شایع عفونت های مثانه است، سرطان سلول های سنگفرشی شایع تر است.

# آدنوکارسینوما

 آدنوکارسینوما از سلول ها سازنده غدد ترشح کننده موکوس در مثانه منشا می گیرند. آدنوکارسینومای مثانه نیز نادر است. بعضی از سرطان های مثانه شامل بیش از یک نوع سلول می باشند.

عوامل خطر

عواملی که می تواند خطر سرطان مثانه را در شما افزایش دهند شامل:

# سیگار کشیدن

 کشیدن سیگار، سیگار برگ، پیپ و قلیان ممکن است خطر سرطان مثانه را با تولید مواد شیمیایی و تجمع آن در ادرار افزایش دهد. وقتی شما سیگار می کشید مواد شیمیایی در دود سیگار در بدن تغییراتی ایجاد کرده و بخشی از آن در ادرار دفع می شود. این مواد شیمیایی مضر ممکن است باعث آسیب سلول های پوششی مثانه شده، که می تواند خطر بروز سرطان را در شما افزایش دهد.

# افزایش سن

 خطر سرطان مثانه با افزایش سن در شما افزایش می یابد. سرطان مثانه در هر سنی می تواند رخ دهد، اما ندرتا در افراد جوان تر از 40 سال بروز می کند.

# سفید پوست بودن

 خطر بروز سرطان مثانه در سفیدپوستان بیشتر از دیگر نژادها می باشد.

# جنس مذکر

 احتمال بروز سرطان مثانه در مردان بیشتر از زنان است.

بیماری های مردانه بیضه

# قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی

 کلیه نقش کلیدی در تصفیه مواد شیمیایی مضر از جریان خون شما و انتقال آن به مثانه بازی می کند. به همین خاطر، تصور می شود بعضی مواد شیمیایی خاص ممکن است باعث افزایش خطر سرطان مثانه شوند. مواد شیمیای که خطر سرطان مثانه را افزایش مس دهند شامل آرسنیک و مواد شیمیایی به کار رفته در تولید رنگ، لاستیک، چرم، پارچه ها و محصولات رنگی می باشند.

# سابقه درمان سرطان

 درمان با داروی ضد سرطان سیکلوفسفامید باعث افزایش خطر سرطان مثانه در شما می شود. افرادی که تحت درمان رادیوتراپی (پرتو درمانی) در ناحیه لگن برای سرطان قبلی خود قرار می گیرند در معرض خطر بیشتری برای بروز سرطان مثانه هستند.

# مصرف یک داروی خاص دیابت

افرادی که داروی دیابت pioglitazone (Actos) برای بیشتر از یکسال قرار می گیرند خطر بیشتری برای سرطان مثانه دارند. دیگر داروهای دیابت حاوی pioglitazone شامل ترکیب pioglitazone و متفورمین با نام تجاری (Actoplus Met) و ترکیب pioglitazone و glimepiride با نام تجاری (Duetact) می باشند.

# التهاب مزمن مثانه

 عفونت ها یا التهابات (سیستیت) مزمن یا مکرر مثانه، مانند آن چیزی که ممکن است در استفاده طولانی مدت از سوند ادراری رخ دهد، ممکن است خطر سرطان سلول های سنگفرشی مثانه را افزایش دهد.. در بعضی از مناطق جهان، سرطان سلول سنگفرشی با التهاب مزمن مثانه ناشی از عفونت انگلی شیستوزومیازیس ارتباط دارد.

# سابقه شخصی یا خانوادگی سرطان

 اگر شما قبلا سرطان مثانه داشته اید، احتمال بیشتری دارد تا مجدد مبتلا شوید. اگر یک یا بیشتر از خویشاوندان بی واسطه شما سابقه سرطان مثانه دارند، خطر بروز بیماری در شما افزایش می یابد، اگرچه پخش شدن سرطان مثانه در خانواده ها نادر است. سابقه خانوادگی سرطان غیر پولیپوز کولورکتال (نوعی سرطان روده بزرگ)، که سندروم لینچ Lynch syndrome نیز نامیده می شود، می تواند خطر سرطان سیستم ادراری را علاوه بر روده بزرگ، رحم، تخمدان ها و دیگر اعضای بدن در شما افزایش دهد.

آیا التهاب مثانه خطرناک است؟

در اکثر موارد التهاب، ناشی از یک عفونت باکتریایی است که به آن عفونت دستگاه ادراری (UTI) می گویند. عفونت مثانه می‌تواند دردناک و آزار دهنده باشد و اگر عفونت به کلیه‌ ها سرایت کند، می‌تواند به یک مشکل جدی سلامت تبدیل شود.

عوارض سرطان مثانه

1) سرطان مثانه اغلب عود می کند. به همین دلیل، افراد با سرطان مثانه اغلب بایستی سال ها بعد از درمان موفقیت آمیز نیز تحت پیگیری باشند. نوع آزمایشات و دفعات آن به نوع سرطان مثانه شما و نوع درمان بستگی دارد.

2) از پزشک خود بخواهید که طرح و جدول پیگیری شما را برای تان ترسیم کند. عموما پزشک توصیه می کند داخل پیشابراه و مثانه شما هر سه تا شش ماه برای چند سال اول بعد از درمان توسط دستگاه مخصوصی دیده شود (سیستوسکوپی). بعد از آن ممکن است هر سال یک بار سیستوسکپی شوید. پزشک ممکن است آزمایشات دیگری در فواصل مختلف به شما توصیه کند.

3) بیماران با سرطان های پیشرونده ممکن است آزمایشات را با فواصل کم تری انجام دهند. و در آن هایی که سرطان پیشروی کمتری دارد ممکن است فواصل بین آزمایشات طولانی تر باشد.

درمان تبخال تناسلی

آمادگی برای ملاقات با پزشک

اگر علائم و نشانه هایی داشتید که شما را نگران کرده، حتما به پزشک خانوادگی خود مراجعه کنید. پزشک معالج شما ممکن است آزمایشات و اقداماتی را برای بررسی علت علائم و نشانه های شما درخواست کند. اگر پزشک خانوادگی تان شک کرد که شما مبتلا به سرطان مثانه هستید، شما را به ارولوژیست ارجاع خواهد داد. گاهی اوقات هم نیاز به مراجعه به بعضی متخصص های دیگر مثل اونکولوژیست هست.

از آنجائی که وقت ویزیت شما با پزشک محدود است، و از آنجائی که مطالبی زیادی در این ملاقات بایستی مطرح شود، لذا آمادگی قبلی برای این ملاقات ایده ی خوبی است. در اینجا بعضی اطلاعات که به آمادگی شما کمک می کند و آن چیزی که می بایستی از پزشک تان انتظار داشته باشید ارائه می شود.

آنچه شما می توانید انجام دهید:

✔️ هر علامتی را که تجربه کرده اید یادداشت کنید، حتی علائمی که به نظر می رسد به انگیزه مراجعه شما برای مراجعه به پزشک ارتباط ندارد.

✔️ اطلاعات کلیدی شخصی خود را یادداشت کنید، شامل استرس های شدید و تغییرات اخیر در زندگی.

✔️ فهرستی از داروهایی که مصرف می کنید را تهیه کنید، از جمله فهرستی از ویتامین ها و مکمل هایی که مصرف می کنید.

✔️ یکی از اعضای خانواده یا دوستان را همراه خود ببرید، گاهی اوقات به یاد آوردن همه اطلاعات در زمان ملاقات مشکل می باشد. فردی که همراه شما هست ممکن است بعضی مطالبی را که شما فراموش کرده اید به یاد شما بیاورد.

✔️ سوالاتی را که می خواهید از پزشک بپرسید یادداشت کنید.

زمان ملاقات شما با پزشک محدود است لذا تهیه فهرستی از سوالات می تواند به شما در استفاده بهینه از زمان کمک کند. سوالات را براساس میزان اهمیت اولویت بندی کنید.

بعضی از سوالات اساسی در مورد سرطان مثانه شامل موارد زیر است:

  • آیا من سرطان مثانه دارم؟
  • سرطان من در چه مرحله ای است؟
  • آیا من نیاز به آزمایشات بیشتری دارم؟
  • چه روش های درمانی برای من وجود دارد؟
  • آیا درمان ها می توانند سرطان مثانه من را بطور کامل بهبود بخشند؟
  • خطرات بالقوه هر روش درمانی چیست؟
  • به نظر شما بهترین روش درمانی برای من چیست؟
  • آیا من به ملاقات با متخصص دیگری هم نیاز دارم؟
  • برنامه درمانی من در آینده چگونه خواهد بود؟
  • هزینه های درمانی من به چه میزان است و آیا تحت پوشش بیمه هست؟

علاوه بر سوالاتی که برای پرسش از پزشک آماده کرده اید، از بیان هر سوال دیگری که در طول ملاقات به ذهنتان می رسد تردید نکنید.

از پزشک خود چه انتظاری داشته باشید؟

پزشک احتمالا سوالاتی از شما خواهد پرسید. آمادگی برای پاسخ به سوالات این فرصت را در اختیار شما خواهد گذاشت تا نقطه نظرات جدیدی را مطرح کنید. سوالاتی که از شما پرسیده خواهد شد:

  • علائم شما از چه زمانی شروع شده است؟
  • علائم دائمی است یا گاهی بروز می کند؟
  • شدت علائم شما چقدر است؟
  • چه چیزهایی علائم شما را بهبود می بخشد؟
  • چه چیزهایی علائم شما را بدتر می کند؟

در ادامه با تشخیص و درمان سرطان مثانه آشنا شوید.

دکتر محمد جباری جراح و متخصص کلیه و مجاری ادراری تناسلی و فوق تخصص ارولوژی ترمیمی

تصویر  دکتر محمد جباری
دکتر محمد جباری

دکتر محمد جباری جراح و متخصص کلیه و مجاری ادراری و تناسلی همچنین فلوشیپ فوق تخصصی ارولوژی ترمیمی فارغ التحصیل از دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شهید بهشتی و عضو هیئت علمی وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی و عضو انجمن علمی ارولوژی ایران می باشد.

آیا این مطلب مفید بود؟ لطفا به آن امتیاز دهید
3.6/5 - (81 امتیاز)
  • تصویر کاربر مهري شنبه ۲ اردیبهشت ۹۶( 9 سال پیش) تعداد بازدید: 264 مشاهده پرسش
    با سلام و خسته نباشيد من قبلا باهاتون واجع به تبخال تناسلي حرف زدم گفتيد آزمايش بدم و الان ازمايش دادم وميخوام جوابو ببينيد
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری پنجشنبه ۳۱ فروردین ۹۶( 9 سال پیش)
      سلام
      در اين آزمايش تبخال شما مثبت است ولي نوع يك را از نوع دو تفكيك نكرده است.
    2. تصویر کاربر مهري پنجشنبه ۳۱ فروردین ۹۶( 9 سال پیش)
      منظور از نوع يك و دو خطرناكيشو متظورتونه؟ و اينكه الان تو اين ازمايش حاد است يا نه؟
    3. تصویر کاربر مهري پنجشنبه ۳۱ فروردین ۹۶( 9 سال پیش)
      يعني امكانش هست باز تبخال تناسلي نباشه؟
    4. تصویر کاربر مهري پنجشنبه ۳۱ فروردین ۹۶( 9 سال پیش)
      و اگه تبخال باشه طبيعي هست كه يا پماد بتاها وكرتيزون ها بهبود پيدا ميكنه؟
    5. تصویر کاربر دکتر محمد جباری جمعه ۱ اردیبهشت ۹۶( 9 سال پیش)
      سلام
      نوع يك تبخال دهاني است و نوع دو تبخال تناسلي
      در اين ازمايش مزمن هست نه حاد
      تبخال با بتامتازون بدتر ميشه نه بهتر
    6. تصویر کاربر مهري جمعه ۱ اردیبهشت ۹۶( 9 سال پیش)
      ببخشيد خيلي مزاحم ميشم من اون ضايعات كه زده بود و ورم كرده بود روش كلوتريمازول مديفارم زد و خيلي بهتر شد نسبتا داره كامل خوب ميشه اين يعني حساسيت بوده؟
    7. تصویر کاربر دکتر محمد جباری شنبه ۲ اردیبهشت ۹۶( 9 سال پیش)
      تبخال یک دوره دو هفته ای دارد و طی دو هفته حتی بدون هیچگونه درمانی خود بخود بهبود می یابد و مجددا بعدها عود می کند و باز همین دوره ی ۲ هفته ای را طی می کند
    8. تصویر کاربر مهري شنبه ۲ اردیبهشت ۹۶( 9 سال پیش)
      معذرت ميخوام من نفهميدم الان اين پمادو زدم بايد بدتر ميشده يا نه فرقي نداشته؟واينكه تبخال تناسلي همراه با ورم كلي اون ناحيه است؟معذرت ميخوام عكس ميندازم از دوشنبه شده
    9. تصویر کاربر مهري شنبه ۲ اردیبهشت ۹۶( 9 سال پیش)
      و اون جاي زخما يه چيزي عين تاول بود و اينكه ايا باز من بايد ازمايش بدم؟
    10. تصویر کاربر دکتر محمد جباری شنبه ۲ اردیبهشت ۹۶( 9 سال پیش)
      اگر تهران هستید آزمایشگاه مرکزی بالاتر از چهار راه پارک وی آزمایش دهید
    11. نمایش سایر 9 پاسخ
  • تصویر کاربر مجید شنبه ۲ اردیبهشت ۹۶( 9 سال پیش) تعداد بازدید: 294 مشاهده پرسش
    با سلام اقا ی دکتر بنده چند ماه پیش دچار عارضه های گوشتی روی صورت شدم که با مراجعه به دکتر تشخیص زگیل دادند و انهارا فریز کردن ولیبعد از مدتی دوباره روی گردنم به صورت ریزتر و بسیار زیادتر شروع به رشد کردن به طوریکه الان حدد بیست عدد رویگردنم هست ولی خیلی ریزتر میخواستم بدونم ایا این همون زگیل تناسلی ولی بر روی صورت هست؟ و باید همون درمان زگیل تناسلیرو انجام بدم؟ اگر اینطوری هست مراجعه کنم خدمتتون. اصولا زگیل تناسلی امکان رشد روی صورت پیشانی و گردن رو هم داره . عارضه به صورت گوشتی که روی ان دنده دنده ای بود هست تلبته الان خیلی کوچکتر هست هارضه های روی گردنم
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری شنبه ۲ اردیبهشت ۹۶( 9 سال پیش)
      سلام
      زگیل تناسلی بر روی صورت و گردن رشد نمی کنند احتمالا چیز دیگری هستند
  • تصویر کاربر علی پنجشنبه ۳۱ فروردین ۹۶( 9 سال پیش) تعداد بازدید: 296 مشاهده پرسش
    جناب دکتر سلام؛ بنده 38 سالمه، حدود یکماه پیش حدود 2 هفته استرس شدید داشتم، توی اون دو هفته متوجه شدم که نمیتونم نزدیکی کنم، البته به مرور بهتر شدم، به طوری که توی 2 بار گذشته تقریبا مشکلی نداشتم، ولی همچنان ترس دارم که نتونم، شهرستان هم دکتر اورولوژ مراجعه کردم و هم غدد، دو تا هم آزمایش گرفتم که تصاویرشان رو براتون میفرستم، در هر تو پرولاکتینم تقریبا بالا بود، با این حال هردو گفتن که مشکل خاصی نیست و بیشتر به خاطر روحیه و افسردگی است، فقط قرص آفرودیت روزی 1 عدد تجویز کردم،ممنون میشم راهنمایی بفرمایید. اگر هم لازم است حضورا خدمت برسم. با تشکر
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری پنجشنبه ۳۱ فروردین ۹۶( 9 سال پیش)
      سلام
      به نظر من هم علل رواني مطرح هست كه گذرا است و جاي نگراني نيست.
  • تصویر کاربر علی شنبه ۲ اردیبهشت ۹۶( 9 سال پیش) تعداد بازدید: 1190 مشاهده پرسش
    خدمت جناب آقای دکتر جباری سلام عرض میکنم . آقای دکتر بنده در سال 92 اگر یادتان باشد در بیمارستان خاتم الانبیا عمل باز تنگی شدید مجرا که زیر نظر دکتر حسینی بودم انجام دادم. و جنابعالی نیز قبل از عمل بنده داخل اتاق عمل بودید.از آن زمان خوشبختانه هیچ مشکلی از لحاظ ادرار نمودن ندارم . فقط هر چند وقتی سوزش ادرار دارم مبخواستم راهنماییم کنید چه درمانی انجام دهم در ضمن به پیوست آزمایش ادرار تقدیم میگردد. با تشکر
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری شنبه ۲ اردیبهشت ۹۶( 9 سال پیش)
      سلام
      با توجه به غیر طبیعی بودن تعداد گلبول سفید در آزمایش ادرارتان توصیه می کنم کشت ادرار هم انجام دهید همچنین یوروفلومتری هم انجام دهید
  • تصویر کاربر ع شنبه ۲ اردیبهشت ۹۶( 9 سال پیش) تعداد بازدید: 298 مشاهده پرسش
    سلام اقای دکتر من یه چن باری قبلا مزاحمتون شدم بابت زود انزالیم ولی از هر راهی که گفتید نتیجه نگرفتم مثلا قرصهای سرترالین که گفتیدو خوردم و کل شب حالت تهوع داشتم بعد ازاون اسپری لیدوکایین بود که نیم ساعت به مقدار کم استفاده کردم و اصلا التم راست نشدویه مساله دیگه من حتی کاندم هم که مصرف میکنم التم سریع میخابه اینجوری بهتون بگم واسه نزدیکی اگه چیزی مصرف کنم التم راست نمیشه اگرم بشه زود میخابه اقای دکتر لطفا کمکم کنید من 25 سالمه و2ساله ازدواج کردم با تشکر
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری جمعه ۱ اردیبهشت ۹۶( 9 سال پیش)
      سلام
      درراينصورت تنها راه استفاده از ترامادول و پذيرش ريسك احتمالي اعتياد آن مي باشد.
    2. تصویر کاربر ع جمعه ۱ اردیبهشت ۹۶( 9 سال پیش)
      روش مصرفش واگه ممکنه بهم بگید ممنون میشم
    3. تصویر کاربر دکتر محمد جباری شنبه ۲ اردیبهشت ۹۶( 9 سال پیش)
      یک عدد یک تا دو ساعت قبل از رابطه
    4. نمایش سایر 2 پاسخ
درحال دریافت اطلاعات
  • تصویر کاربر مهسا شنبه ۲ فروردین ۹۳( 1 دهه پیش) تعداد بازدید: 659 مشاهده پرسش
    سلام.دکتر ببخشید مزاحمتون میشم.میگم من از وقتی اینجور شدم همش از پد بهداشتی استفاده میکنم.مشکلی برام ایجاد نمیکنه؟
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری شنبه ۲ فروردین ۹۳( 1 دهه پیش)
      سلام
      اگر حساسیت پوستی ندهد مشکلی ایجاد نخواهد کرد ولی بیوفیدبک را به شما توصیه می کنم
  • تصویر کاربر مهسا پنجشنبه ۲۲ اسفند ۹۲( 1 دهه پیش) تعداد بازدید: 517 مشاهده پرسش
    سلام نوار مثانه دادم .برگه هاشو اسکن کنم براتون ایمیلشون کنم بیماریم رو تشخیص بدید؟
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری پنجشنبه ۲۲ اسفند ۹۲( 1 دهه پیش)
      سلام
      از طریق همین سایت آپ اود کنید همراه با گزارش
  • تصویر کاربر مهدي جمعه ۲۵ بهمن ۹۲( 1 دهه پیش) تعداد بازدید: 639 مشاهده پرسش
    سلام أقاي دكتر من مردي ٢٩ساله هستم كه در برسي سونوگرافي از مثانه و كليه ،ضخامت مثانه مختصري افزايش ياقته و برسي ضائعات التهابي توصيه شده و هم چنين پيلو كالسيل كليه راست نماي دوبل دارد ،أقاي دكتر تورو خدا كمك كنيد ويعني مشكلي هست؟؟؟در ضمن طحالم مختصر بزرگ شده،نگران كنندست؟؟؟؟مرسي كه جواب ميدين
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری جمعه ۲۵ بهمن ۹۲( 1 دهه پیش)
      سلام
      برای ضخیم شدن مثانه آزمایش کامل و کشت ادرار و سیتولوژی ادرار انجام دهید. دوبل بودن کلیه راست نگرانی ندارد و مشکلی نیست. بابت بزرگی طحال هم با متخص خون یا داخلی مشورت کنید
درحال دریافت اطلاعات
مقالات مرتبط