چگونه بفهمیم واریکوسل داریم؟ تشخیص واریکوسل به چه صورت است؟ وقتی خون در گروهی از سیاهرگ‌های بزرگ شده کیسه بیضه تجمع یابد، فرد دچار «واریکوسل» شده است. کیسه بیضه، کیسه‌ای از جنس پوست است که از بیضهها نگهداری می‌کند. واریکوسل معمولا در نتیجه دریچه‌های ناکارآمد یا معیوبی که در رگ‌های تخلیه کننده خون موجود در بیضه فرد قرار دارند، ایجاد می‌شود. این بیماری در بیشتر موارد هیچ نشانه و علامتی ندارد. اگر نشانه و علامتی وجود داشته باشد، نشانه‌های آن در سه گروه دسته‌بندی می‌شوند.
علائم واریکوسل
معمولا علائم واریکوسل در یکی از دسته‌بندی‌های زیر جای می‌گیرد:
- -ظاهر کیسه بیضه
- -احساس درد در کشاله ران یا کیسه بیضه ناشی از واریکوسل
- -ناباروری مردانه یا کاهش سطح تستوسترون
چگونه بفهمیم واریکوسل داریم؟
در این قسمت از متن 9 نشانه اصلی واریکوسل را توضیح خواهیم داد.
رگ‌های بزرگ و متورم کیسه بیضه
گروهی از رگ‌های بزرگ شده که ظاهر کِرم مانند دارند، باعث ایجاد اختلال واریکوسل می‌شوند. این علامت در نوع شدید یا به اصصطلاح درجه 3 واریکوسل دیده می شود.
یکی از کیسه‌های بیضه بزرگ‌تر از دیگری است
معمولا در بیماری واریکوسل شدید، سمتی که واریکوسل دارد کیسه بیضه بزرگ تر و بیضه همان سمت هم کوچک تر از دیگری است. این اختلال در بیشتر موارد (85% موارد) در سمت چپ کیسه بیضه رخ می دهد (به دلیل موقعیت رگ‌های آن سمت).
ایجاد توده‌ای بدون درد در کیسه بیضه
هر وقت مشاهده کردید که توده‌ای در بیضه یا کیسه آن به وجود آمده است، در سریع‌ترین زمان ممکن به پزشک متخصص ارولوژی مراجعه کنید. البته اگر این برآمدگی به وجود آمده واقعا واریکوسل باشد، هیچ دردی نخواهید داشت.
اگرچه معمولا بیماری واریکوسل با درد همراه نیست، اما باز هم ممکن است این بیماری دردناک شود (به‌خصوص با پیشرفت بیماری). معمولا درد ایجاد شده با مشخصه‌های زیر همراه است.
دردی ناراحت کننده در کیسه بیضه
درد واریکوسل کجاست؟ این درد در اثر تجمع خون در کیسه بیضه ایجاد می‌شود. بهتر است به جای پوشیدن لباس‌های زیر پاچه دار، لباس‌های زیری بپوشید که بیضه‌بند داشته باشند؛ بعبارتی کمی جذب بدن باشند تا از آویزان شدن بیضه ها جلوگیری کند. پوشیدن این گونه لباس‌های زیر می‌تواند به کاهش حس ناراحتی و درد کمک کند.
نوعی درد که با ایستادن طولانی‌مدت بدتر شده و با دراز کشیدن بهتر می‌شود.
هر چقدر بیشتر بایستید، خون بیشتری در واریکوسل جمع می‌شود. با دراز کشیدن، خون تجمع‌یافته در کیسه بیضه تخلیه شده و درد نیز کاهش می‌یابد.
نوعی درد که با انجام ورزش‌های طولانی مدت و سخت، بدتر می‌شود.
ورزش طولانی‌مدت و سخت باعث گردش خون وریدی شده و به این ترتیب میزان تجمع خون نیز بیشتر خواهد شد.
نوعی درد که در گرما بدتر می‌شود.
هوای گرم باعث بزرگ‌تر شدن یا انبساط رگ‌ها می‌شود. در نتیجه رگ‌های بیمار نمی‌توانند به راحتی خون را به سمت قلب بازگردانند. دو نوع اختلال دیگر ناشی از واریکوسل نیز ممکن است ایجاد شود که می‌توانند برای برخی مردان پیچیده‌تر باشند. این موارد به مشکلات سیستمی بدن مانند تولید اسپرم و تستوسترون مربوط می‌شوند. البته این احتمال هم وجود دارد که هر دوی این موارد برای بیضهها رخ دهد.
ناباروری
اسپرم در بیضهها تولید می‌شود. به نظر می‌رسد رگ‌های بزرگ‌شده که باعث تشکیل واریکوسل می‌شوند، میزان دمای داخل و اطراف بیضهها را بالا ببرند. متخصصان معتقدند این موضوع بر میزان تولید اسپرم، تحرک و کارایی آن تاثیر می‌گذارد. در نتیجه میزان پتانسیل باروری هم کاهش یافته یا از بین می‌رود.
در واقع از هر 10 مردی که مشکل نازایی دارند، 4 نفر از آن‌ها مبتلا به واریکوسل هستند. می‌توان گفت بدن خود فرد، اسپرم‌های او را از بین می‌برد. با توجه به پژوهش‌های انجام‌شده شانس این که بدن فرد، اسپرم‌هایش را بکشد، در افراد مبتلا به واریکوسل بیشتر از افرادی است که دچار این اختلال نیستند.
سطح تستوسترون پایین
مورد دیگری که متخصصان به آن باور دارند این است که واریکوسل می‌تواند در میزان تولید واقعی تستوسترون نیز اختلال ایجاد کند. سطح پایین تستوسترون علاوه بر ناباروی، عواقب دیگری هم دارد. از جمله این عواقب می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- ناتوانی در نعوظ
- افسردگی
- کمبود انرژی یا خستگی شدید
- کمبود حس بلندپروازی
- اختلال‌های مربوط به خواب
- مشکلات مربوط به تمرکز
- کاهش تحمل در انجام فعالیت‌های ورزشی
- گُر گرفتگی
- کاهش توده عضلانی
- کاهش میزان چربی
البته میزان کاهش تستوسترونی که در اثر واریکوسل رخ می دهد، اینقدر شدید نیست که باعث بروز علائم فوق شود و بعبارتی نمی توان علائم فوق را به واریکوسل نسبت داد. بدیهی است که برخی نشانه‌های واریکوسل از برخی دیگر جدی‌ترند. مثلا میزان تولید پایین اسپرم و تستوسترون می‌تواند برای آن دسته از مردانی که قصد تشکیل خانواده یا گسترش آن را دارند؛ خطری جدی محسوب شود. به هرحال، علائم دیگر اختلال واریکوسل بیشتر ممکن است از لحاظ زیبایی‌شناسی مشکل‌آفرین باشد؛ مثل تشکیل توده‌ای روی کیسه بیضه که از لحاظ حسی و ظاهری شبیه یک کیسه کرم مانند است.
تشخیص واریکوسل در خانه: خودآزمایی مرحله‌به‌مرحله
می‌توانید خودتان یک بررسی اولیه انجام دهید. بهترین زمان، بعد از دوش آب گرم است چون پوست کیسه‌ی بیضه شل می‌شود و لمس راحت‌تر است:
- ۱. ایستاده جلوی آینه نگاه کنید. در واریکوسلِ واضح، یک طرف کیسه‌ی بیضه پرتر به‌نظر می‌رسد و گاهی رگ‌های برجسته و پیچ‌خورده از زیر پوست دیده می‌شوند.
- ۲. بالای بیضه را لمس کنید. با شست و انگشتان، ناحیه‌ی بالای بیضه (جایی که طناب اسپرماتیک است) را به‌آرامی بمالید. حس واریکوسل شبیه «کیسه‌ای از کرم‌ها» یا رشته‌های نرمِ پیچ‌خورده است — نه یک توده‌ی سفت.
- ۳. زور بزنید (مانور والسالوا). ایستاده، نفس را نگه دارید و مثل زمان اجابت مزاج زور بزنید. واریکوسل در این حالت برجسته‌تر و واضح‌تر می‌شود.
- ۴. دراز بکشید و دوباره لمس کنید. واریکوسل معمولاً در حالت خوابیده کوچک می‌شود یا کاملاً از بین می‌رود، چون خون تخلیه می‌شود.
⚠️ دو هشدار مهم: اگر برجستگی در حالت خوابیده هم باقی ماند، یا توده سفت و بدون درد بود، حتماً به پزشک مراجعه کنید؛ این‌ها الگوی واریکوسل نیستند و باید علت دیگری بررسی شود. ضمناً خودآزمایی جای تشخیص قطعی را نمی‌گیرد — تشخیص نهایی با معاینه و در صورت لزوم سونوگرافی داپلر انجام می‌شود.
درد واریکوسل کجاست و چه حسی دارد؟
بسیاری از واریکوسل‌ها اصلاً درد ندارند و اتفاقی کشف می‌شوند. وقتی هم درد باشد، الگوی مشخصی دارد:
- کجا: داخل کیسه‌ی بیضه و بالای بیضه، بیشتر سمت چپ؛ گاهی به کشاله‌ی ران کشیده می‌شود.
- چه حسی: بیشتر سنگینی، کشش یا دردِ مبهم است، نه درد تیز و ناگهانی.
- چه وقت بدتر می‌شود: ایستادن یا نشستن طولانی، ورزش، گرما و معمولاً در پایان روز.
- چه وقت بهتر می‌شود: با دراز کشیدن و استراحت، و معمولاً صبح‌ها کمتر است.
⚠️ اگر دردتان ناگهانی و بسیار شدید است، الگوی واریکوسل نیست؛ می‌تواند تورشن (پیچ‌خوردگی) بیضه باشد که یک اورژانس است و چند ساعت بیشتر فرصت ندارد.
چرا واریکوسل بیشتر سمت چپ است؟
در بیشتر موارد واریکوسل سمت چپ رخ می‌دهد و دلیلش کاملاً آناتومیک است: ورید بیضه‌ی چپ مسیر بلندتری دارد و با زاویه‌ی تقریباً عمود به ورید کلیه‌ی چپ می‌ریزد، در حالی که ورید سمت راست مستقیم و با زاویه‌ی ملایم‌تر به بزرگ‌سیاهرگ می‌ریزد. همین باعث می‌شود فشار خون برگشتی در سمت چپ بیشتر شود و دریچه‌ها زودتر ناکارآمد شوند.
نکته‌ای که باید بدانید: واریکوسلی که فقط سمت راست باشد — به‌خصوص اگر به‌تازگی پیدا شده و با دراز کشیدن از بین نرود — کمتر شایع است و بهتر است دقیق‌تر بررسی شود.
منابع: Cleveland Clinic — «Varicocele»؛ MedlinePlus، کتابخانه‌ی ملی پزشکی آمریکا — «Varicocele».
پرسش‌های متداول درباره علائم واریکوسل
آیا واریکوسل همیشه درد دارد؟
خیر؛ بسیاری از موارد بدون هیچ علامتی هستند و فقط در معاینه یا هنگام بررسی ناباروری کشف می‌شوند.
آیا واریکوسل خودبه‌خود خوب می‌شود؟
خیر؛ واریکوسل خودبه‌خود برطرف نمی‌شود، اما اگر کوچک و بدون علامت باشد لزوماً نیاز به درمان هم ندارد و فقط تحت نظر می‌ماند.
از کجا بفهمم واریکوسل روی باروری‌ام اثر گذاشته؟
فقط با آزمایش اسپرم (اسپرموگرام). ظاهر و اندازه‌ی واریکوسل به‌تنهایی نشان نمی‌دهد که کیفیت اسپرم افت کرده یا نه.
بررسی واریکوسل با دکتر جباری
اگر در خودآزمایی به واریکوسل مشکوک شدید یا درد و سنگینی آزاردهنده دارید، یک معاینه و سونوگرافی داپلر خیلی سریع وضعیت را روشن می‌کند — و اگر درمان لازم بود، امروز روش‌های کم‌عارضه و سرپایی وجود دارد. دکتر محمد جباری — فلوشیپ جراحی ترمیمی اورولوژی (شماره نظام پزشکی ۵۶۷۱۴)، با تمرکز بر واریکوسل و ناباروری مردان — آماده‌ی بررسی و درمان است:
📞 تلفن نوبت‌دهی و مشاوره: ۰۲۱-۹۱۳۰۱۷۸۲
اگر نشانه‌های واریکوسل از بین نروند و دردسرآفرین شده یا بدتر شوند یا اگر نگران تولید اسپرم یا تستوسترون هستید، بهتر است به متخصص ارولوژی مراجعه کنید. آن دسته از اختلالات واریکوسل که دارای علامت خاصی هستند، می‌توانند با انجام جراحی درمان شوند. بهترین شیوه جراحی، روش میکروسرجری یا همان روش میکروسکوپیک هست که هم میزان عود در این روش کمتر است و هم میزان عوارض جراحی مثل هیدروسل و آسیب عروق شریانی بیضه.
👈👈👈 شاید دوست داشته باشید بخوانید: جراحی میکروسکوپیک واریکوسل👉👉👉
البته برای افرادی که نمی‌خواهند تحت عمل جراحی قرار گیرند، روش درمانی دیگری وجود دارد که با کم‌ترین میزان تهاجم اجرا شود که به آن «آمبولیزاسیون واریکوسل» می‌گویند. این روش در 90% موارد موفقیت آمیز است و دوران ریکاوری کوتاه‌مدتی دارد. البته این روش خیلی بندرت انجام می شود و روش مرسومی نیست و کمتر رادیولوژیستی حاضر است این کار را انجام دهد. لازم نیست با واریکوسل زندگی خود را بگذرانید، گزینه‌های درمانی موثر و ایمنی وجود دارند که می‌توانند این اختلال را از بین ببرند.
اگر برای درمان واریکوسل به دنبال انتخاب پزشک هستید، در صفحه‌ی «متخصص و جراح واریکوسل در تهران» می‌توانید آدرس مطب، ساعات حضور و راه‌های ارتباط با دکتر محمد جباری را ببینید و برای مشاوره اقدام کنید.
دکتر محمد جباری متخصص ارولوژی و فوق تخصص ارولوژی ترمیمی
