جواب آزمایش را گرفته‌اید و کنار نام ویروس یک عدد نشسته است: ۱۶، ۵۲، ۴۲ یا ۷۳. اولین فکری که به ذهن می‌رسد همین است که این عدد یعنی چه و آیا باید نگران سرطان بود. این نگرانی طبیعی است، ولی جوابش از آن چیزی که تصور می‌کنید روشن‌تر است.
بیش از دویست نوع ویروس پاپیلومای انسانی شناخته شده است و همه‌ی آن‌ها یک‌جور نیستند. بخشی از آن‌ها هیچ نشانه‌ای نمی‌سازند، بخشی فقط زگیل می‌سازند و فقط شمار کمی از آن‌ها با سرطان ارتباط دارند. در این مقاله دقیقاً می‌بینید کدام شماره در کدام دسته می‌نشیند و عددِ برگه‌ی شما چه چیزی را می‌گوید و چه چیزی را نمی‌گوید.
کدام نوع زگیل تناسلی خطرناک است؟
آژانس بین‌المللی تحقیقات سرطان (IARC) دوازده تایپ را «سرطان‌زا برای انسان» طبقه‌بندی کرده است: تایپ‌های ۱۶، ۱۸، ۳۱، ۳۳، ۳۵، ۳۹، ۴۵، ۵۱، ۵۲، ۵۶، ۵۸ و ۵۹. در میان این دوازده‌تا، تایپ ۱۶ و ۱۸ خطرناک‌ترین‌اند.
ولی یک نکته‌ی مهم را همین اول بدانید: زگیلی که با چشم می‌بینید معمولاً کارِ تایپ‌های کم‌خطر است، نه تایپ‌های سرطان‌زا. تایپ‌های پرخطر معمولاً زگیل نمی‌سازند و بی‌سروصدا می‌مانند. یعنی «زگیل داشتن» و «تایپ پرخطر داشتن» دو موضوع جدا هستند و یکی دلیل دیگری نیست.
تایپ‌های HPV در سه دسته‌ی پرخطر، احتمالاً پرخطر و کم‌خطر طبقه‌بندی می‌شوند.
جدول تایپ‌های HPV: پرخطر · احتمالاً پرخطر · کم‌خطر
این جدول خلاصه‌ی طبقه‌بندی رسمی است. عددِ روی برگه‌ی آزمایش خود را در ستون دوم پیدا کنید تا بدانید در کدام دسته می‌نشیند.
| دسته | تایپ‌ها | چه چیزی می‌سازد | معنای عملی برای شما |
|---|---|---|---|
| پرخطر (سرطان‌زا برای انسان — گروه ۱) | ۱۶، ۱۸، ۳۱، ۳۳، ۳۵، ۳۹، ۴۵، ۵۱، ۵۲، ۵۶، ۵۸، ۵۹ | تغییرات سلولی که اگر سال‌ها بماند می‌تواند به سرطان برسد | پیگیری منظم لازم است؛ وحشت لازم نیست |
| احتمالاً پرخطر (گروه ۲A) | ۶۸ | شواهد نشان‌دهنده است، ولی کمتر از گروه بالا | در عمل مثل گروه پرخطر پیگیری می‌شود |
| احتمالاً پرخطر (گروه ۲B) | ۲۶، ۵۳، ۶۶، ۶۷، ۷۰، ۷۳، ۸۲ | ارتباط با سرطان محتمل است ولی شواهد محدودتر است | پیگیری بله، نگرانیِ گروه اول نه |
| کم‌خطر | ۶، ۱۱، ۴۰، ۴۲، ۴۳، ۴۴، ۵۴، ۶۱، ۷۲، ۸۱، ۸۹ | زگیل تناسلی و ضایعات خوش‌خیم | موضوع، درمانِ خودِ زگیل است نه سرطان |
به نقل از: طبقه‌بندی IARC، منتشرشده در NCBI
دو توضیح درباره‌ی این جدول. اول اینکه گروه‌های ۲A و ۲B یعنی «شواهد هست ولی کامل نیست»، نه «قطعاً سرطان‌زا». دوم اینکه حتی داخل گروه پرخطر هم خطرِ تایپ‌های مختلف با هم برابر نیست و می‌تواند چند برابر فرق کند.
تایپ ۱۶ و ۱۸: خطرناک‌ترین‌ها
این دو تایپ سهم بزرگی از سرطان‌های مرتبط با این ویروس را می‌سازند. بر پایه‌ی داده‌ی سازمان جهانی بهداشت، تایپ ۱۶ و ۱۸ حدود ۷۶ درصد سرطان‌های دهانه‌ی رحم را ایجاد می‌کنند — و به همین دلیل است که همه‌ی واکسن‌های موجود دست‌کم در برابر همین دو تایپ محافظت می‌دهند.
به نقل از: سازمان جهانی بهداشت — سرطان دهانه‌ی رحم
در آقایان هم همین تایپ‌ها با سرطان مقعد، سرطان آلت تناسلی و بخشی از سرطان‌های سر و گردن ارتباط دارند. نکته‌ی آرامش‌بخش این است که ابتلا به تایپ ۱۶ یا ۱۸ به‌هیچ‌وجه به معنای ابتلا به سرطان نیست؛ سیستم ایمنی بیشترِ این عفونت‌ها را خودش پاک می‌کند و مشکل وقتی جدی می‌شود که عفونت سال‌ها ماندگار بماند. برای مسیر پیگیری و درمان ضایعات این تایپ در خانم‌ها، راهنمای درمان اچ‌پی‌وی نوع ۱۶ در زنان را بخوانید.
تایپ ۶ و ۱۱: زگیل می‌سازند ولی سرطان نه
این دو تایپ مسئول بیشترِ زگیل‌های تناسلی هستند و در طبقه‌بندی رسمی در دسته‌ی کم‌خطر می‌نشینند؛ یعنی در هیچ‌کدام از گروه‌های سرطان‌زای IARC جایی ندارند. اگر جواب آزمایش شما ۶ یا ۱۱ است، موضوعِ شما درمانِ خودِ ضایعه است، نه نگرانی از سرطان.
روش‌های درمانی این دو تایپ، از دارو تا لیزر، جداگانه در مقاله‌ی بهترین درمان زگیل تناسلی نوع ۶ و ۱۱ توضیح داده شده است.
تایپ‌های کم‌نام‌تر: ۷۳، ۶۸، ۵۲، ۵۳، ۵۶، ۴۲ و ۴۴
این شماره‌ها کمتر شنیده می‌شوند ولی در جواب آزمایش زیاد دیده می‌شوند. جای هرکدام در طبقه‌بندی رسمی چنین است:
- تایپ ۵۲ — در گروه ۱، یعنی دسته‌ی پرخطر و سرطان‌زا. مثل بقیه‌ی این گروه پیگیری منظم می‌خواهد.
- تایپ ۵۶ — آن هم در گروه ۱ و پرخطر است.
- تایپ ۶۸ — تنها تایپی که در گروه ۲A نشسته است: «احتمالاً سرطان‌زا». در عمل مثل تایپ‌های پرخطر پیگیری می‌شود.
- تایپ ۷۳ — در گروه ۲B، یعنی «احتمالاً سرطان‌زا» با شواهد محدودتر.
- تایپ ۵۳ — آن هم در گروه ۲B قرار دارد.
- تایپ ۴۲ — در دسته‌ی کم‌خطر است و با سرطان ارتباط داده نشده است.
- تایپ ۴۴ — آن هم کم‌خطر است و در کنار ۶ و ۱۱ در گروه ضایعات خوش‌خیم می‌نشیند.
به نقل از: جدول تایپ‌های پرخطر و کم‌خطر — NCBI
از کجا بفهمم تایپ من کدام است؟
از روی ظاهر، علامت یا حدس نمی‌شود فهمید. تنها راه، آزمایش HPV DNA است؛ و اگر بخواهید شماره‌ی دقیق تایپ را بدانید باید آزمایشِ تعیین ژنوتایپ درخواست شود، چون بعضی آزمایش‌ها فقط می‌گویند «پرخطر هست یا نیست» و شماره نمی‌دهند.
آزمایش تعیین ژنوتایپ، شماره‌ی دقیق تایپ ویروس را مشخص می‌کند.
در خانم‌ها نمونه از دهانه‌ی رحم گرفته می‌شود و این آزمایش بخشی از برنامه‌ی شناخته‌شده‌ی غربالگری است. در آقایان آزمایشِ غربالگریِ روتینِ تأییدشده‌ای وجود ندارد و بررسی معمولاً وقتی انجام می‌شود که ضایعه‌ای دیده شده باشد یا پزشک دلیل مشخصی داشته باشد. جزئیات بیشتر درباره‌ی خودِ ویروس و آزمایش آن در راهنمای کامل بیماری HPV آمده است.
جواب آزمایش HPV تان یک تایپ پرخطر را نشان داده است؟
عددِ روی برگه به‌تنهایی تصمیم‌گیری نیست. معاینه، سابقه‌ی شما و وجود یا نبودِ ضایعه مشخص می‌کند قدم بعدی پیگیری ساده است یا بررسی بیشتر. برگه‌ی آزمایش را بیاورید تا در یک ویزیت مسیر روشن شود.
اگر جوابم تایپ پرخطر بود چه کنم؟
این جواب یک هشدار برای پیگیری است، نه یک تشخیص سرطان. چهار کاری که در عمل اهمیت دارد:
- پیگیری منظم را جدی بگیرید — مهم‌ترین قدم همین است. خطر از خودِ ویروس نمی‌آید، از ماندگاریِ چندساله‌ی آن بدون بررسی می‌آید. فاصله‌ی بررسی‌ها را پزشک بر اساس جواب شما تعیین می‌کند.
- بدانید بدن معمولاً خودش پاک می‌کند — بیشترِ عفونت‌های این ویروس با سیستم ایمنی خودِ بدن از بین می‌روند و مشکلی باقی نمی‌گذارند.
- درباره‌ی واکسن با پزشک مشورت کنید — واکسن وسیله‌ی پیشگیری است و عفونتِ موجود را درمان نمی‌کند، ولی می‌تواند در برابر تایپ‌هایی که هنوز نگرفته‌اید محافظت بدهد.
- اگر ضایعه دارید، درمانش کنید — درمان زگیل، خودِ ضایعه را برمی‌دارد و جدا از موضوع پیگیریِ تایپ است.
به نقل از: MedlinePlus — کتابخانه‌ی ملی پزشکی آمریکا
روش‌های برداشتن ضایعه و مراقبت پس از آن در درمان زگیل تناسلی مردان در یک جلسه توضیح داده شده است.
آیا از شکل زگیل می‌شود فهمید پرخطر است؟
نه. اندازه، رنگ، تعداد و شکلِ زگیل تایپِ ویروس را نشان نمی‌دهد. یک ضایعه‌ی بزرگ و زشت می‌تواند کارِ تایپ کم‌خطر باشد و یک عفونتِ پرخطر می‌تواند هیچ ضایعه‌ی دیدنی نداشته باشد. تصمیم‌گیری بر پایه‌ی ظاهر، همان خطایی است که باعث می‌شود یا بی‌دلیل بترسید یا بی‌دلیل خیالتان راحت شود.
اگر دنبال دیدن نمونه‌ی ظاهری ضایعات هستید، عکس زگیل سرطانی پرخطر در زنان و مردان این موضوع را جداگانه و با تصویر بررسی کرده است. برای آگاهی از عوارضِ درمان‌نشده ماندنِ ضایعات در آقایان هم عوارض و خطرات زگیل تناسلی در مردان را ببینید.
به نقل از: سرویس سلامت ملی بریتانیا (NHS)
سوالات متداول
۱. آیا داشتن تایپ پرخطر یعنی حتماً سرطان می‌گیرم؟
خیر. بیشترِ این عفونت‌ها با سیستم ایمنی خودِ بدن پاک می‌شوند. خطر مربوط به عفونتی است که سال‌ها ماندگار بماند و بدون بررسی رها شود؛ به همین دلیل پیگیری منظم مهم‌ترین کار است.
۲. چند تایپ HPV وجود دارد و چند تای آن‌ها خطرناک است؟
بیش از دویست نوع شناخته شده است. دوازده تایپ در گروه سرطان‌زا قرار دارند، یک تایپ در گروه «احتمالاً سرطان‌زا» و چند تایپ دیگر در گروه «احتمالاً سرطان‌زا با شواهد محدودتر». بقیه یا بی‌علامت‌اند یا فقط زگیل می‌سازند.
۳. می‌شود هم‌زمان چند تایپ داشت؟
بله. ابتلای هم‌زمان به چند تایپ غیرعادی نیست و جواب آزمایش گاهی چند شماره را با هم گزارش می‌کند. در این حالت پزشک بر اساس پرخطرترین تایپِ گزارش‌شده برنامه‌ی پیگیری را می‌چیند.
۴. آیا درمان زگیل، تایپ پرخطر را هم از بین می‌برد؟
خیر. درمان، ضایعه‌ی قابل‌دیدن را برمی‌دارد ولی خودِ ویروس را از بدن حذف نمی‌کند. برای همین حتی بعد از برداشتن زگیل، پیگیری سر جای خودش می‌ماند.
۵. اگر تایپ کم‌خطر دارم، دیگر لازم نیست پیگیری کنم؟
پیگیری از نظر سرطان برای تایپ کم‌خطر موضوعیت ندارد، ولی زگیل می‌تواند عود کند و ابتلای هم‌زمان به یک تایپ پرخطرِ بی‌علامت هم ممکن است. تصمیم درباره‌ی ادامه‌ی بررسی با پزشک است.
۶. برای این موضوع به چه پزشکی مراجعه کنم؟
در آقایان، ضایعات ناحیه‌ی تناسلی و مجرای ادراری در حیطه‌ی تخصص اورولوژی است و نقطه‌ی شروع درست همین‌جاست. در خانم‌ها بررسی دهانه‌ی رحم در حوزه‌ی زنان و زایمان انجام می‌شود.
منابع
- طبقه‌بندی سرطان‌زایی تایپ‌های HPV — IARC، منتشرشده در NCBI
- جدول تایپ‌های پرخطر و کم‌خطر — NCBI
- سرطان دهانه‌ی رحم — سازمان جهانی بهداشت
- ویروس پاپیلومای انسانی — MedlinePlus
- ویروس پاپیلومای انسانی — NHS بریتانیا
این مطلب زیر نظر دکتر محمد جباری، فلوشیپ جراحی ترمیمی اورولوژی (شماره نظام پزشکی ۵۶۷۱۴)، عضو هیئت علمی وزارت بهداشت و عضو انجمن علمی ارولوژی ایران تهیه شده است.
