وازکتومی یکی از روشهای متداول در تمامی دنیا جهت جلوگیری از باروری در مردان می باشد که فواید و عوارضی ممکن است داشته باشد.
عمل وازکتومی چیست؟
وازکتومی یکی از روشهای متداول در جلوگیری از باروری مردان می باشد. در این روش با جراحی کوچک مسیر وازدفران را که وظیفۀ عبور اسپرم از بیضه به سمت پروستات و مجرای ادراری را دارد، مسدود می کنند. این روش با بی حسی موضعی و درد کم و جراحی کوتاه مدت و ارزان قیمت است. درصد موفقیت ۹۵ درصد الی ۵/۹۹ می باشد که بسته به روش وازکتومی متفاوت می باشد.
وازکتومی برای چه کسانی مناسب است؟
▪️مردانی که از تعداد فرزندان خود راضی هستند و دیگر قصد فرزنددار شدن ندارند.
▪️زوجهایی که بارداری برای سلامت خانم خطرناک است.
▪️افرادی که نمیخواهند نگران خطای روشهای دیگر (مثل کاندوم یا قرص) باشند.
انواع روش وازکتومی
به طور کلی دو روش اصلی برای این جراحی وجود دارد:
وازکتومی با تیغ جراحی (Conventional): در این روش سنتی، پزشک یک یا دو برش کوچک روی کیسه بیضه ایجاد میکند تا به لولههای وازدفران (لولههای انتقالدهنده اسپرم) دسترسی پیدا کند و سپس آنها را میبندد.
وازکتومی بدون تیغ (NSV – No-Scalpel Vasectomy): این روش مدرنتر و شایعتر است. پزشک با یک ابزار مخصوص، سوراخ بسیار کوچکی ایجاد میکند. در این روش خونریزی کمتر است، نیازی به بخیه ندارد و عوارض جانبی آن بسیار پایین است.
آیا برای انجام جراحی وازکتومی به داروی بیهوشی نیاز است؟
در اکثر موارد خیر. این عمل معمولاً تحت بیحسی موضعی انجام میشود و فرد کاملاً هوشیار است اما در ناحیه جراحی دردی حس نمیکند. بیهوشی عمومی فقط در موارد خاص (مثلاً اضطراب شدید بیمار یا حساسیت به داروهای بیحسی) استفاده میشود.
روش انجام وازکتومی چیست؟
در روشی به نام NSIV که به نام وازکتومی بدون تیغ معروف می باشد بدون برش پوست با تیغ جراحی، از طریق سوراخ کوچکی بر روی پوست، به محل مجرای وازدفران دسترسی پیدا کرده و وازکتومی انجام می گردد.
مزایای انجام وازکتومی
اثربخشی بسیار بالا: ضریب اطمینان آن بیش از ۹۹٪ است.
دائمی بودن: نیاز به استفاده از سایر روشهای پیشگیری را برای همیشه از بین میبرد.
سادگی عمل: یک جراحی سرپایی کوتاه (۱۵ تا ۳۰ دقیقه) است.
عدم تأثیر بر میل جنسی: وازکتومی هیچ تغییری در هورمونها، توانایی نعوظ یا لذت جنسی ایجاد نمیکند.
مراقبتهای بعد از جراحی وازکتومی
استفاده از کمپرس یخ (۲۰ دقیقه روی محل، ۲۰ دقیقه استراحت) در ۴۸ ساعت اول.
پوشیدن شورتهای تنگ یا بیضهبند برای کاهش حرکت و تورم.
اجتناب از فعالیت بدنی سنگین و بلند کردن اجسام بیش از ۵ کیلوگرم تا ۱ هفته.
تمیز و خشک نگه داشتن محل جراحی.
چه مدت طول میکشد تا وازکتومی موثر شود؟
وازکتومی بلافاصله باعث ناباروری نمیشود. اسپرمهایی که از قبل در لولهها ماندهاند باید تخلیه شوند. معمولاً ۳ ماه زمان لازم است و فرد باید حدود ۲۰ بار انزال داشته باشد تا لولهها کاملاً پاکسازی شوند.
نکته حیاتی: تا زمانی که آزمایش اسپرم (Semen Analysis) صفر بودن اسپرم را تایید نکند، باید از روشهای دیگر پیشگیری استفاده کرد.
عوارض بعد از وازکتومی چیست؟
وازکتومی مردان یکی از کم عارضه ترین روشهای جلوگیری از باروری می باشد عوارض آن بسیار کم و شامل عوارض تکنیکی جراحی، مثل احتمال خونریزی و هماتوم در کیسه بیضه و ایجاد عفونت محل جراحی می باشد. عوارض دیررس نیز مثل درد دائمی و یا درد هنگام نزدیکی است که به ندرت رخ می دهد. همچنین با گذشت زمان، احتمال باز کردن مجدد مسیر و باروری کمتر می گردد.
آیا وازکتومی منجر به نارسایی جنسی می گردد؟
وازکتومی از نظر علمی تأثیری بر روی ناتوانی جنسی ندارد و منجر به کاهش و یا افزایش تمایل و توانایی جنسی نمی گردد و فقط حجم مایع منی ۵/۰ (نیم) میلی لیتر کمتر از قبل از وازکتومی می گردد و مایع منی حاوی اسپرم نیست. در موارد متعددی که بیمار پس از وازکتومی اظهار کم شدن تمایل یا توانایی جنسی دارد صرفاً تأثیر عصبی و روحی عمل می باشد و تأثیر جسمی نیست.
اسپرم ساخته شده در بیضه هنگام نزدیکی در مسیر لولۀ وازدفران حرکت می کند و پس از رسیدن به محل وازکتومی شده، پشت محل انسداد مجتمع می گردد و به تدریج با گذشت زمان بخشی از آن جذب بدن می گردد.
.
آیا پس از وازکتومی، در صورت تمایل می توان مجرای وازدفران را مجدداً باز نمود؟
در صورت تمایل فرد به باروری مجدد، قابلیت باز کردن مجدد لوله به روش جراحی می باشد. البته بایستی در نظر داشت که درصد موفقیت باز کردن مجدد وازدفران قطعی و ۱۰۰ درصد نمی باشد. چون به مرور زمان افزایش فشار مجاری اسپرم، به تدریج منجر به تخریب بافت مجاری و لوله های اسپرم ساز (seminifrous Tubul) می گردد.
چه بیماری کاندید مناسبی برای باز کردن مجرا وازدفران پس از وازکتومی می باشد؟
اگر فردی احتمال دارد در آینده داوطلب داشتن فرزندی باشد توصیه می گردد که از انجام وازکتومی صرف نظر کند. ولی اگر به هر دلیلی فرد وازکتومی شده خواستار داشتن فرزندی دیگر شد می توان با جراحی (وازو وازستومی) اقدام به باز کردن مجرا کرد. هر چه فاصله زمانی بین انجام وازکتومی و جراحی باز کردن لوله کمتر باشد و تکنیک انجام جراحی بهتر باشد، شانس موفقیت عمل بیشتر خواهد شد. بهترین زمان کمتر از ۲ سال فاصله زمانی و در فردی که بیش از ۱۰ سال از وازکتومی گذشته باشد کمترین درصد موفقیت انتظار می رود.
آیا وازکتومی موقت نیز وجود دارد؟
خیر، وازکتومی به عنوان یک روش دائمی تعریف میشود. اگرچه عمل بازگشت ممکن است، اما تضمینی برای موفقیت آن وجود ندارد. بنابراین، اگر کسی به دنبال روش “موقت” است، وازکتومی گزینه مناسبی برای او نیست.
روش انجام باز کردن مجدد وازکتومی چیست؟
بر خلاف وازکتومی که اقدامی ارزان قیمت، سریع و از نظر تکنیکی آسان می باشد، باز کردن آن روشی مشکل، زمان بر و گران قیمت می باشد. بهترین روش انجام به روش میکروسرجری (استفاده از میکروسکوپ و بزرگنمایی حین جراحی) می باشد و دقت و ظرافت حین جراحی تعیین کننده می باشد. پس از انجام یک عمل وازووازوستومی موفق، حتی باز ممکن است جهت بارور شدن احتیاج به درمان دارویی و یا اقدامات کمک لقاحی نیز باشد.
اقدامات لازم بعد از وازکتومی چیست؟
۲۴ ساعت استراحت پس از انجام وازکتومی لازم است، مسکن و در صورت صلاحدید پزشک جراح، آنتی بیوتیک لازم است. همچنین مدت حدود ۳ ماه پس از وازکتومی، زمان لازم است بگذرد تا مایع منی فرد فاقد اسپرم و کاملاً نابارور گردد. ۳ ماه پس از وازکتومی لازم است آزمایش مایع منی از نظر وجود اسپرم در دو مرحله انجام گیرد و در صورتی که مقدار اسپرم صفر باشد، فرد می تواند عمل را موثر و کامل شده بداند، لذا پس از وازکتومی تا ۳ ماه سایر اقدامات جلوگیری کننده از باروری مثلاً استفاده از کاندوم توصیه می گردد.
برای بستن لوله در مردان به چه دکتری مراجعه کنیم؟
برای بستن لوله مردان می بایست به متخصص ارولوژی مراجعه کنید.
آیا وازکتومی خطر ابتلا به سرطان پروستات را افزایش میدهد؟
تحقیقات در این مورد متفاوت است. انجمن سرطان آمریکا میگوید برخی مطالعات نشان میدهند که خطر ابتلا به سرطان پروستات پس از وازکتومی کمی افزایش مییابد، اما برخی دیگر چنین ارتباطی را پیدا نکردهاند.
جدیدترین یافتهها نشان میدهد که وازکتومی خطر ابتلا به سرطان پروستات را افزایش نمیدهد و نباید دلیلی برای اجتناب از این عمل باشد. (درباره عوامل خطر سرطان پروستات بیشتر بدانید.)
آیا امکان بارداری پس از وازکتومی وجود دارد؟
فقط خودداری از رابطه جنسی ۱۰۰% موثر است. وازکتومی ۹۹% در برابر بارداری موثر است،
بالاترین میزان موفقیت در بین تمام روشهای پیشگیری از بارداری به جز خودداری از رابطه جنسی. با این حال، از نظر تئوری، مردی که وازکتومی کرده است میتواند تا یک سال پس از عمل شریک خود را باردار کند.
آیا امکان رابطه جنسی پس از وازکتومی وجود دارد؟
میتوانید ۴۸ ساعت پس از وازکتومی رابطه جنسی را از سر بگیرید.
حتی اگر اسپرم مسدود شده باشد، همچنان در مایع منی شما اسپرم وجود خواهد داشت. معمولاً حداقل ۱۵ تا ۲۰ بار انزال، یا ۲ ماه طول میکشد تا نمونههای مایع منی شما بدون اسپرم در نظر گرفته شود. با این حال، ممکن است حذف کامل همه آنها زمان بیشتری طول بکشد.
