میکرولیتیازیس کلیه یا به اصطلاح عامیانه «شن کلیه» یکی از شایعترین مشکلات دستگاه ادراری است که با تشکیل کریستالها و رسوبات معدنی بسیار ریز در کلیهها مشخص میشود. این رسوبات ریز که اندازهشان کمتر از ۳ میلیمتر است، میتوانند در قسمتهای مختلف کلیه از جمله کالیسهای فوقانی، میانی و تحتانی و یا سینوس کلیه تشکیل شوند. میکرولیتیازیس اگرچه معمولاً بدون علامت است، اما میتواند مقدمه تشکیل سنگهای بزرگتر کلیه باشد که عوارض جدیتری را به همراه دارند.
میکرولیتیازیس کلیه چیست؟
میکرولیتیازیس از دو بخش تشکیل شده است: میکرو به معنی «کوچک» و لیتیازیس به معنی «تشکیل سنگ یا رسوب». در واقع، میکرولیتیازیس کلیه به وجود کریستالهای معدنی بسیار ریز در سیستم جمعکننده ادرار کلیه اطلاق میشود. این رسوبات معمولاً از ترکیبات کلسیم اگزالات، کلسیم فسفات، اسید اوریک یا در موارد نادرتر از سیستئین تشکیل میشوند.
برای درک بهتر، ابتدا باید با ساختار کلیه آشنا شویم. هر کلیه دارای یک سیستم جمعآوری ادرار است که شامل:
-کالیسهای کوچک: ساختارهای کوچک فنجانیشکل که ادرار از نفرونها را جمعآوری میکنند.
-کالیسهای بزرگ: که از اتصال چندین کالیس کوچک تشکیل میشوند و به سه دسته تقسیم میشوند:
– کالیس فوقانی (بالای کلیه)
– کالیس میانی (وسط کلیه)
– کالیس تحتانی یا پایینی (پایین کلیه)
-لگن کلیه (پلویس): حفره مرکزی که ادرار از تمام کالیسها را جمعآوری کرده و به حالب میفرستد.
-سینوس کلیه: فضای چربی در مرکز کلیه که لگن، کالیسها و رگهای خونی را در بر میگیرد.
میکرولیتیازیس میتواند در هر یک از این قسمتها تشکیل شود، اما شایعترین محل آن کالیسهای کلیه بهویژه کالیس تحتانی است، زیرا ادرار در این قسمت به دلیل جاذبه زمین کمتر حرکت کرده و رسوبات راحتتر تهنشین میشوند.
تفاوت میکرولیتیازیس و سنگ کلیه چیست؟
بسیاری از افراد میکرولیتیازیس و سنگ کلیه را یکسان میدانند، اما تفاوتهای مهمی بین این دو وجود دارد:
۱. از نظر اندازه:
- میکرولیتیازیس: رسوبات بسیار ریز کمتر از ۳ میلیمتر که معمولاً به صورت نقاط اکوژن (نقاط روشن) در سونوگرافی دیده میشوند.
- سنگ کلیه: تودههای معدنی بزرگتر از ۳ میلیمتر که میتوانند تا چند سانتیمتر رشد کنند.
۲. از نظر علائم:
- میکرولیتیازیس: اغلب بدون علامت و در سونوگرافیهای معمولی بهطور تصادفی کشف میشود.
- سنگ کلیه: معمولاً با درد شدید کلیه، خونریزی ادراری، تهوع و استفراغ همراه است.
۳. از نظر درمان:
- میکرولیتیازیس: معمولاً با نوشیدن آب فراوان و تغییرات رژیم غذایی دفع میشود.
- سنگ کلیه: ممکن است نیاز به روشهای تهاجمی مانند لیتوتریپسی، اورتروسکوپی یا جراحی داشته باشد.
۴. از نظر پیشآگهی:
- میکرولیتیازیس: میتواند اولین گام تشکیل سنگ کلیه باشد و با اقدامات پیشگیرانه میتوان از پیشرفت آن جلوگیری کرد.
- سنگ کلیه: اگر درمان نشود میتواند منجر به آسیب کلیه، عفونت شدید یا نارسایی کلیوی شود.
“میکرولیتیازیس کالیس کلیه با یافته سونوگرافیک نقاط هایپراکوژن کمتر از ۳ میلیمتر در کالیسهای کلیه مشخص میشود و ممکن است اولین گام در تشکیل سنگ کلیه باشد. این وضعیت در ۶۳.۶٪ بیماران مبتلا به هماتوری با استفاده از سونوگرافی با رزولوشن بالا تشخیص داده شد. به نقل از: Renal calyceal microlithiasis – PubMed“
علائم میکرولیتیازیس کلیه
یکی از ویژگیهای بارز میکرولیتیازیس این است که اکثر افراد مبتلا هیچ علامتی ندارند و این وضعیت به طور تصادفی در سونوگرافیهای معمولی کشف میشود. با این حال، برخی افراد ممکن است علائم زیر را تجربه کنند:
-درد خفیف و مبهم در کمر یا پهلو که معمولاً یکطرفه است.
-ناراحتی یا فشار در ناحیه شکم
-خون میکروسکوپیک در ادرار که فقط در آزمایش مشخص میشود.
-سوزش خفیف هنگام ادرار کردن
-تکرر ادرار بیشتر از حد معمول
-عفونتهای مکرر مجاری ادراری
-در کودکان: درد شکم، تهوع، استفراغ، بیاشتهایی
میکرولیتیازیس در قسمتهای مختلف کلیه
بسته به محل تشکیل میکرولیتیازیس، رفتار و روند درمان ممکن است متفاوت باشد:
-میکرولیتیاز در کالیس تحتانی (پایینی) کلیه
شایعترین محل تشکیل میکرولیتیازیس است زیرا رسوبات به دلیل جاذبه در پایینترین قسمت کلیه جمع میشوند. این رسوبات معمولاً با نوشیدن آب فراوان و ورزشهای خاص میتوانند دفع شوند، اما گاهی به دلیل زاویه نامناسب کالیس تحتانی، خارج شدن آنها دشوار است. اگر میکرولیتیاز کالیس تحتانی به سنگ بزرگتر تبدیل شود، نرخ موفقیت لیتوتریپسی کمتر بوده و ممکن است نیاز به اورتروسکوپی باشد.
-میکرولیتیاز در کالیس میانی کلیه
کالیس میانی در وسط کلیه قرار دارد و میکرولیتیازیس در این ناحیه معمولاً راحتتر از کالیس تحتانی دفع میشود زیرا زاویه بهتری برای خروج دارد. با نوشیدن آب کافی و فعالیت بدنی، رسوبات میتوانند به راحتی به لگن کلیه و سپس حالب منتقل شوند.
-میکرولیتیاز در کالیس فوقانی (بالایی) کلیه
کمتر شایع است اما دفع آن نیاز به تلاش بیشتری دارد زیرا باید بر خلاف جاذبه زمین حرکت کند. ورزشهای پرش و حرکات ویژه میتوانند به دفع رسوبات از کالیس فوقانی کمک کنند.
-میکرولیتیاز در سینوس کلیه
سینوس کلیه فضای چربی مرکزی است که لگن و کالیسها را احاطه کرده است. میکرولیتیازیس در این ناحیه نادرتر است و معمولاً به همراه میکرولیتیازیس در کالیسها دیده میشود.
-میکرولیتیاز کلیه راست و چپ
میکرولیتیازیس میتواند در یک کلیه (راست یا چپ) یا هر دو کلیه رخ دهد. اگر فقط یک کلیه درگیر باشد، معمولاً نشاندهنده عوامل محلی مانند انسداد جزئی یا آناتومی غیرطبیعی همان کلیه است. اما اگر هر دو کلیه درگیر باشند، احتمالاً علت سیستمیک مانند اختلالات متابولیک یا رژیم غذایی نامناسب است.
“برای بیماران با هیپوسیتراتوری، پتاسیم سیترات در دوزهای ۳۰-۶۰ میلیاکیوالان در روز توصیه میشود. نوشیدن مایعات کافی برای تولید حداقل ۲.۵ لیتر ادرار در روز ضروری است. با این رویکرد جامع شامل افزایش مصرف مایعات، تغییرات رژیم غذایی و درمان دارویی هدفمند بر اساس اختلالات متابولیک، اکثر بیماران مبتلا به میکرولیتیازیس کلیه میتوانند به طور موثر از پیشرفت به بیماری سنگ علامتدار پیشگیری کنند. به نقل از: Treatment for kidney microlithiasis – DrOracle AI“
درمان میکرولیتیازیس کلیه
خوشبختانه، اکثر موارد میکرولیتیازیس با اقدامات محافظهکارانه و تغییرات سبک زندگی قابل کنترل و درمان هستند:
۱. هیدراتاسیون کافی (مهمترین اقدام)
نوشیدن آب فراوان پایه و اساس درمان میکرولیتیازیس است:
-حداقل ۸-۱۲ لیوان (۲-۳ لیتر) در روز بسته به فعالیت و آبوهوا
-هر ۲ ساعت یک لیوان آب، حتی در شب
-رنگ ادرار باید بسیار روشن یا تقریباً شفاف باشد
بهترین نوشیدنی آب معمولی، آب لیمو (بدون شکر)، دمنوشهای گیاهی
-اجتناب از نوشیدنیهای گازدار، آب میوههای شیرین، چای سیاه زیاد
۲. تغییرات رژیم غذایی
-مصرف روزانه کمتر از ۵ گرم نمک
-پرهیز از غذاهای آماده، کنسرو، تنقلات شور
-محدود کردن گوشت قرمز به ۲-۳ بار در هفته
-ترجیح پروتئینهای گیاهی، ماهی، مرغ
-محدود کردن اسفناج، چغندر، ریواس، چای سیاه، شکلات تلخ، آجیل
-مصرف کلسیم همزمان با غذاهای پراگزالات میتواند جذب اگزالات را کاهش دهد.
-افزایش آب لیموترش یا آب نارنج تازه (بدون شکر)
-مصرف طبیعی کلسیم از لبنیات، پنیر، ماست توصیه میشود. مصرف مکملهای کلسیم فقط با نظر پزشک باشد.
۳. فعالیت بدنی و ورزش
- پیادهروی سریع: ۳۰-۴۵ دقیقه در روز
- دویدن آرام: کمک به حرکت رسوبات
- طناب زدن: ۱۰-۱۵ دقیقه (برای کالیسهای فوقانی و میانی)
- بالا و پایین پریدن از پله: کمک به خارج شدن رسوبات
- تمرینات وضعیتی: برای رسوبات در کالیسهای خاص
۴. درمانهای دارویی
در صورت وجود اختلالات متابولیک یا عدم پاسخ به تغییرات سبک زندگی:
پتاسیم سیترات:
- موثرترین دارو برای میکرولیتیازیس کلسیمی
- دوز: ۳۰-۶۰ میلیاکیوالان در روز (تقسیم به ۲-۳ نوبت)
- مکانیسم: افزایش سیترات ادرار و قلیایی کردن ادرار
- مصرف: همراه غذا برای کاهش ناراحتی گوارشی
تیازیدها (هیدروکلروتیازید):
- برای هیپرکلسیوری
- کاهش دفع کلسیم از کلیه
- دوز: ۲۵-۵۰ میلیگرم در روز
آلوپورینول:
- برای سنگهای اسید اوریک یا هیپراوریکوزوری
- دوز: ۱۰۰-۳۰۰ میلیگرم در روز
ویتامین B6 (پیریدوکسین):
- برای هیپراگزالوری اولیه
- دوز: ۲۵-۵۰۰ میلیگرم در روز
منیزیم:
- کمک به کاهش تشکیل کریستالهای اگزالات
- دوز: ۲۰۰-۴۰۰ میلیگرم در روز
درمانهای گیاهی و مکمل
- عصاره برگ زیتون: خاصیت ضد التهابی و کمک به دفع رسوبات
- دمنوش پونه کوهی و آویشن: افزایش دفع ادرار
- دمنوش گل ختمی: خاصیت آرامبخشی مجاری ادراری
- پلیسیترات: مکمل سیترات به شکل مایع
روشهای دفع سنگ کلیه از کالیسهای مختلف
اگر میکرولیتیازیس به سنگ بزرگتر (بیش از ۴-۵ میلیمتر) تبدیل شود که با روشهای محافظهکارانه دفع نمیشود، ممکن است نیاز به روشهای پزشکی داشته باشید:
۱. سنگ در کالیس تحتانی:
-اورتروسکوپی انعطافپذیر: بهترین روش برای سنگهای کالیس تحتانی، با نرخ موفقیت بالا
-لیتوتریپسی (ESWL): نرخ موفقیت کمتر به دلیل زاویه نامناسب
-PCNL (پرکوتانیوس نفرولیتوتومی): برای سنگهای بزرگتر از ۲ سانتیمتر
۲. سنگ در کالیس میانی:
-لیتوتریپسی (ESWL): نرخ موفقیت خوب
-اورتروسکوپی: برای سنگهای مقاوم یا بزرگتر
۳. سنگ در کالیس فوقانی:
-لیتوتریپسی (ESWL): روش اول انتخابی با نرخ موفقیت عالی
-اورتروسکوپی: در صورت عدم موفقیت لیتوتریپسی
منظور از کالیس کلیه چیست؟
آیا می دانید کالیس کلیه چیست و چه کاری انجام می دهد؟ در ابتدا باید گفت که کلیه ها دو عضو لوبیایی شکل بوده که بصورت عمودی در دو طرف ستون مهره ها در پشت شکم و زیر عضله دیافراگم قرار گرفته اند. کلیه از دو بخش اصلی تشکیل شده است.
الف) بافت کلیه که مسئول تصفیه خون می باشد بطوریکه خون با عبور از آن پالایش و مواد زائد همراه با بخشی از آب بدن از آن گرفته شده و بدین طریق ادرار تشکیل می شود. البته بافت کلیه کارکردهای دیگری هم دارد که موضوع بحث الان ما نیست مثل تنظیم فشار خون، ساخت ویتامین دی و …. .
ب) سیستم جمع کننده ادرار: این سیستم از حجره های کوچکی تشکیل شده است که به هم پیوسته و حجره های بزرگتری را تشکیل می دهند و در نهایت حجره های بزرگتر نیز یکی شده و لگنچه کلیه یا همان پلویس را بوجود می آورند. به این حجره ها اصطلاحا “کالیس” گفته می شود. کالیس های کلیه به سه بخش تقسیم می شوند:
- کالیس فوقانی
- کالیس میانی
- کالیس تحتانی
حالب لوله ای است که ادرار جمع شده در لگنچه کلیه را به سمت مثانه هدایت می کند. لذا حالب به محاذات (هم تراز) لگنچه، و لگنچه نیز هم به محاذات (هم تراز و هم سطح) کالیس های میانی قرار دارد. به همین دلیل سنگ هایی که در کالیس های فوقانی یا میانی قرار دارند بدنبال ورزش یا انجام سنگ شکنی برون اندامی یا ESWL، احتمال بیشتری برای حرکت کردن و دفع دارند تا سنگ های کالیس تحتانی. کالیس های تحتانی پایین تر از سطح لگنچه قرار دارند لذا بدلیل نیروی جاذبه شانس حرکت مسیر رو به بالای سنگ و رفتن به سمت لگنچه و خروج از کلیه خیلی کم می باشد. از همین رو، سنگ های کالیس تحتانی کمتر به درمان سنگ شکنی برون اندامی یا ESWL پاسخ می دهند و روش درمانی RIRS یا PCNL براساس شرایط مناسب تر است.
البته در سنگ های کالیس تحتانی اگر سایز سنگ بزرگ نباشد و باعث درد، انسداد در مسیر خروج ادرار و یا عفونت نشده باشد می توان با سونوگرافی دوره ای هر 6 تا 12 ماه فقط تحت نظر داشت و اقدام درمانی خاصی انجام نداد. البته برای پیشگیری از بزرگتر شدن سنگ بایستی مایعات بویژه آب بیشتر نوشید (حداقل 12 لیوان در روز)، تحرک و فعالیت داشت، رژیم غذایی مناسبی را رعایت کرد، آزمایشات مرتبط با ارزیابی علت تشکیل سنگ انجام داد و در نهایت در صورت صلاحدید پزشک دارو استفاده کرد.
طبقه بندی سنگ های ادراری
سنگ های ادراری بر اساس اندازه سنگ، محل، ویژگی سنگ در عکس های رادیوگرافی، علت تشکیل سنگ، ترکیبات تشکیل دهنده سنگ و خطر عود سنگ طبقه بندی می شوند.
1) اندازه سنگ
اندازه سنگ معمولا بر اساس یک یا دو بعد سنگ بیان می شود، و به صورت تا 5 میلی متر، 5 تا 10، 10 تا 20، و بزرگ تر از 20 میلی متر در بزرگترین قطر سنگ طبقه بندی می شوند.
2) محل سنگ
سنگ ها را براساس محل آناتومیکی آن می توان تقسیم کرد: به صورت بخش (کالیس) فوقانی، میانی، یا تحتانی کلیه; لگنچه کلیه; بخش فوقانی، میانی یا تحتانی حالب و مثانه.
3) ویژگی سنگ در عکس رادیولوژی
سنگ ها را می توان بر اساس ویژگی که در عکس ساده رادیولوژی (KUB) دارند طبقه بندی کرد. سنگ هایی که در KUB به خوبی دیده می شوند، سنگ هایی که به سختی در KUB دیده می شوند و سنگ هایی که در KUB دیده نمی شوند.
4) علت تشکیل سنگ
سنگ ها را می توان بر اساس علت تشکیل دهنده سنگ طبقه بندی کرد: عفونت ها، علل غیر عفونی ( سنگ های عفونی و سنگ های غیر عفونی); نقص های ژنتیکی; یا سنگ های ادراری ناشی از مصرف داروها.
سنگ های ادراری غیر عفونی:
|
سنگ های ادراری عفونی:
|
سنگ های ادراری با علل ژنتیکی:
|
روشهای تشخیص میکرولیتیازیس
تشخیص صحیح میکرولیتیازیس برای تعیین استراتژی درمانی و پیشگیری از عوارض ضروری است:
۱. سونوگرافی کلیه و مجاری ادراری
اصلیترین روش تشخیصی میکرولیتیازیس است. در سونوگرافی، رسوبات ریز به صورت نقاط اکوژن (نقاط روشن) در کالیسهای کلیه دیده میشوند. سونوگرافی با فرکانس بالا (۷.۵ مگاهرتز) دقت بیشتری نسبت به فرکانس معمولی (۳.۵ مگاهرتز) دارد و میتواند کریستالهای کوچکتر را شناسایی کند. مزیت سونوگرافی عدم تابش اشعه، ایمنی برای کودکان و زنان باردار، و هزینه کمتر است.
گزارش معمول سونوگرافی میکرولیتیازیس شامل عباراتی مانند:
-“کانون اکوژن در کالیس تحتانی کلیه چپ به قطر ۲ میلیمتر”
-“میکرولیتیاز در کالیس میانی کلیه راست”
-“رسوبات ریز در سینوس کلیه”
۲. آزمایش ادرار
۳. آزمایش ادرار ۲۴ ساعته (در موارد مکرر)
۴. آزمایشات خون
۵. سیتی اسکن بدون کنتراست (در موارد خاص)
اگر نیاز به تشخیص دقیقتر باشد یا سونوگرافی قطعی نباشد، سیتی اسکن میتواند حتی کوچکترین رسوبات را شناسایی کند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
-درد شدید یکطرفه در پهلو یا کمر دارید.
-خون قابل مشاهده در ادرار دارید.
-تب همراه با درد کلیه دارید.
-تهوع و استفراغ شدید دارید.
-ادرار کمتر از حد معمول دارید یا نمیتوانید ادرار کنید.
-علائم عفونت ادراری مکرر دارید.
-میکرولیتیازیس در سونوگرافی کودک شما تشخیص داده شده است.
محمدرضا
سه شنبه ۳۰ دی ۹۳( 1 دهه پیش)
تعداد بازدید: 620
مشاهده پرسش
همیارسیستم