بیشتر کسانی که دربارهٔ وازکتومی جست‌وجو می‌کنند، دنبال توضیح کتابی نیستند؛ دنبال جواب چند نگرانی مشخص‌اند: آیا بعد از این عمل هنوز احتمال بارداری هست؟ سال‌ها بعد مشکلی پیش نمی‌آید؟ روی توان جنسی اثر می‌گذارد؟ و اگر روزی پشیمان شدم، راه برگشتی هست؟ در این مطلب به همین سؤال‌ها، بر پایهٔ منبع معتبر و تجربهٔ روزمرهٔ مطب، جواب داده‌ایم.
همسرم وازکتومی کرده؛ آیا باز هم احتمال بارداری هست؟
بله، تا چند ماه اول احتمالش هست. این مهم‌ترین نکته‌ای است که بسیاری از زوج‌ها نمی‌دانند و دقیقاً همان‌جایی است که بارداری ناخواسته اتفاق می‌افتد.
وازکتومی مسیر عبور اسپرم را می‌بندد، ولی اسپرم‌هایی که از قبل در مسیر مانده‌اند یک‌شبه از بین نمی‌روند. تعداد اسپرم به‌تدریج کم می‌شود و معمولاً حدود سه ماه بعد دیگر اسپرمی در مایع منی وجود ندارد. تا زمانی که آزمایش منی کاملاً بدون اسپرم نشده باشد، باید روش پیشگیری قبلی‌تان را ادامه بدهید.
یعنی معیار، گذشتِ زمان نیست؛ معیار، جوابِ آزمایش است. برای آشنایی با عددها و اصطلاح‌های این آزمایش می‌توانید تفسیر آزمایش اسپرم را بخوانید.
یک نکتهٔ دیگر که اغلب فراموش می‌شود: وازکتومی از بیماری‌های آمیزشی محافظت نمی‌کند. اگر این نگرانی وجود دارد، کاندوم همچنان لازم است.
عوارض وازکتومی در دراز مدت چیست؟
این پرتکرارترین ترسِ مردان پیش از تصمیم‌گیری است. بر اساس مرجع دارویی و پزشکی کتابخانهٔ ملی پزشکی آمریکا:
- وازکتومی خطر سرطان پروستات را بالا نمی‌برد.
- وازکتومی باعث بیماری بیضه نمی‌شود.
- بیشتر مردان از انجام این عمل راضی‌اند و بیشتر زوج‌ها از بی‌نیازی به روش‌های پیشگیری رضایت دارند.
آنچه در هفته‌های اول طبیعی است، ورم و کبودی کیسهٔ بیضه است که معمولاً ظرف دو هفته برطرف می‌شود. اگر درد یا ورم به‌جای کم‌شدن بیشتر شد، موضوع فرق می‌کند و باید معاینه شوید.
آیا وازکتومی روی میل و توان جنسی اثر می‌گذارد؟
خیر. وازکتومی توانایی نعوظ، رسیدن به ارگاسم و انزال را تغییر نمی‌دهد. در این عمل بیضه‌ها دست‌نخورده می‌مانند و تستوسترون مثل قبل ساخته می‌شود و مستقیم وارد خون می‌شود؛ فقط مسیر اسپرم بسته می‌شود.
سهم اسپرم از حجم مایع منی بسیار کم است، بنابراین بیشتر مردان تفاوت محسوسی در حجم انزال احساس نمی‌کنند.
تجربهٔ روزهای بعد از وازکتومی چطور است؟
این عمل معمولاً با بی‌حسی موضعی انجام می‌شود، نه بیهوشی عمومی، و بستری شدن لازم ندارد. روند معمول بهبودی این‌طور است:
- همان روز، به‌محض اینکه حالتان خوب بود، به خانه برمی‌گردید.
- اگر کار سنگین بدنی ندارید، روز بعد می‌توانید سر کار بروید؛ بیشتر مردان ظرف دو تا سه روز به کار برمی‌گردند.
- بازگشت به فعالیت بدنی معمول، سه تا هفت روز.
- سه تا چهار روز اول از ساپورت بیضه استفاده کنید و برای کم‌کردن ورم کیسهٔ یخ بگذارید.
- ورم و کبودی خفیف طبیعی است و ظرف دو هفته از بین می‌رود.
آیا برگرداندن وازکتومی ممکن است؟
عمل برگشت وازکتومی وجود دارد، ولی باید با چشم باز دربارهٔ آن تصمیم گرفت. این عمل بسیار پیچیده‌تر از خودِ وازکتومی است، ممکن است نتیجه ندهد و ممکن است بیمه هزینه‌اش را پوشش ندهد.
به همین دلیل وازکتومی به‌عنوان یک روش پیشگیریِ کوتاه‌مدت توصیه نمی‌شود. این تصمیم را وقتی بگیرید که مطمئن باشید دیگر قصد بچه‌دار شدن ندارید.
اگر در این مورد تردید دارید، دو گزینه پیش از عمل قابل بررسی‌اند: فریز اسپرم پیش از وازکتومی، و در صورتی که بعداً تصمیم عوض شد، روش‌های کمک‌باروری که در مطلب ناباروری مردان توضیح داده شده‌اند.
شرایط و مدارک لازم برای وازکتومی در مطب
این بخش چیزی است که در بیشتر مطالب فارسی گفته نمی‌شود و بیماران زیادی بابتش تماس می‌گیرند. در مطب دکتر محمد جباری:
- انجام وازکتومی بدون رضایت همسر امکان‌پذیر نیست.
- برای مشاورهٔ پیش از عمل باید همراه همسر و با اصل شناسنامه و کارت ملی مراجعه کنید.
- در همان جلسهٔ مشاوره و معاینه، شرایط شما بررسی و توضیحات لازم داده می‌شود.
- داشتن بیماری زمینه‌ای یا مصرف دارو لزوماً مانع عمل نیست، ولی باید پیش از تصمیم‌گیری با پزشک مطرح شود.
چه زمانی بعد از وازکتومی باید فوراً به پزشک مراجعه کرد؟
با این نشانه‌ها منتظر نمانید و همان روز معاینه شوید:
- درد یا ورمی که به‌جای کم‌شدن، روزبه‌روز بیشتر می‌شود
- تب یا لرز
- قرمزی، گرمی یا ترشح از محل عمل
- خون‌ریزی‌ای که بند نمی‌آید
سوالات متداول دربارهٔ تجربهٔ وازکتومی
۱- بعد از وازکتومی از کِی می‌توان رابطهٔ جنسی داشت؟
معمولاً چند روز بعد از عمل و با برطرف‌شدن درد؛ ولی تا منفی‌شدن آزمایش منی، روش پیشگیری را ادامه بدهید.
۲- وازکتومی چقدر مطمئن است؟
وازکتومی مرد را نابارور می‌کند، ولی این اثر فوری نیست و تأییدش فقط با آزمایش منی است، نه با گذشت زمان.
۳- آیا بعد از وازکتومی هورمون مردانه کم می‌شود؟
خیر. بیضه‌ها دست‌نخورده می‌مانند و تستوسترون مثل قبل ساخته می‌شود.
۴- آیا وازکتومی دردناک است؟
عمل با بی‌حسی موضعی انجام می‌شود. ناراحتی روزهای اول معمولاً با مسکن ساده و کیسهٔ یخ کنترل می‌شود.
مشاورهٔ پیش از وازکتومی
اگر دربارهٔ انجام این عمل تصمیم‌گیری می‌کنید، مشاورهٔ حضوری با همسرتان نخستین قدم است. دکتر محمد جباری، فوق تخصص اورولوژی، شمارهٔ نظام پزشکی ۵۶۷۱۴، عضو انجمن علمی ارولوژی ایران.
تلفن تماس و نوبت‌دهی: ۰۲۱-۹۱۳۰۱۷۸۲
نشانی مطب: تهران، خیابان میرزای شیرازی، نرسیده به خیابان شهید بهشتی، کوچه شهدا، پلاک ۲۲، طبقهٔ ۴، واحد ۲۰ — یک‌شنبه، دوشنبه و سه‌شنبه از ساعت ۱۳ تا ۱۸.
منابع: MedlinePlus — Vasectomy
