«آقای دکتر، تو سونوگرافی نوشته حجم پروستات من ۳۵ سی‌سی است. این عدد طبیعی است یا باید نگران باشم؟» این سؤالی است که هر روز در مطب می‌شنوم. شاید شما هم تازه از سونوگرافی برگشته‌اید و در گزارش، عددی به‌عنوان حجم پروستات (مثلاً ۲۸، ۴۰ یا ۶۰ سی‌سی) نوشته شده و الان نمی‌دانید این عدد چه معنایی دارد. خبر خوب این است که جواب این سؤال به سن شما بستگی دارد و در این مقاله، با جدول کامل و توضیحات روشن، به همه سؤالات شما پاسخ می‌دهم.
پروستات، غده‌ی کوچکی در دستگاه تناسلی مردانه است و جلوی رکتوم (راست‌روده)، زیر مثانه، و اطراف پیشابراه قرار دارد. پیشابراه مجرایی برای خروج ادرار از مثانه است که از بین غده پروستات عبور می کند. ابعاد پروستات طبیعی به اندازه‌ی یک شاه‌بلوط است و کار اصلی آن تولید بخشی از مایع منی برای تغذیه و زنده ماندن اسپرم است. در این مقاله به ابعاد پروستات سالم در سنین مختلف می پردازیم.
سایز نرمال پروستات چقدر است؟
در بزرگسالی وزن نرمال پروستات حدود 20 تا 25 گرم با ابعاد تقریبی 4 سانتیمتر عرض، 3 سانتیمتر ارتفاع و 3 سانتیمتر ضخامت است.
- الت تناسلی
- پیشابراه
- بیضه
- کیسه ی بیضه
- مثانه
- وزیکول سمینال (کیسه ی منی)
- پروستات
- مقعد
- راست‌روده
ابعاد پروستات سالم تا نیمه ی عمر یعنی تا حدود 40 سالگی، ثابت باقی می‌ماند. اندازه ی پروستات را میتوان به راحتی به سه دسته‌ی «کوچک»، «متوسط» و «بزرگ» تقسیم کرد. با این حال، اورولوژیستها به جای وزن، از حجم به عنوان مشخصهی پروستات یاد می‌کنند. این اطلاعات را با استفاده از امواج فراصوت (سونوگرافی) میتوان به دست آورد. به طور کلی، اندازه نرمال پروستات را به صورت 3 سانتیمتر ارتفاع، 4 سانتیمتر عرض، 3 سانتیمتر ضخامت و شکل آن را به شاه بلوط تفسیر کرد.
حجم طبیعی پروستات در سونوگرافی بر اساس سن
در کل حجم متوسط پروستات 20 سی سی، یعنی حدود 20 گرم است. اما باید بدانید این عدد از فردی به فرد دیگر متفاوت است. اما بصورت قراردادی میتوان اندازه های مختلف پروستات را بصورت زیر دسته بندی کرد:
پروستات کوچک کمتر از 30 میلی‌لیتر
پروستات متوسط دارای حجم ۳0 تا 80 میلی‌لیتر
پروستات بزرگ دارای حجمی بزرگتر از ۸۰ میلی‌لیتر است.
در حوالی 40 سالگی، پروستات شروع به بزرگ شدن میکند. در موارد هایپرپلازی خوش‌خیم پروستات، اندازه‌ی پروستات ممکن است نسبت به سایز معمولی آن 4 تا 5 بار بزرگتر شود.
این جدول بر اساس مطالعات علمی معتبر بین‌المللی (NCBI، انجمن اورولوژی آمریکا، مطالعه دانشگاه آنحویی چین) تهیه شده و راهنمای دقیق شما برای تفسیر عدد سونوگرافی پروستات است:
| سن | حجم طبیعی پروستات | وضعیت | اقدام |
|---|---|---|---|
| ۲۰ تا ۴۰ سال | ۱۵ تا ۲۵ سی‌سی (ml) | نرمال جوانی | بدون نیاز |
| ۴۰ تا ۵۰ سال | ۲۰ تا ۴۰ سی‌سی (ml) | بزرگی خفیف خوش‌خیم | پایش سالانه |
| ۵۰ تا ۶۰ سال | ۳۰ تا ۴۰ سی‌سی (ml) | BPH خفیف | پایش + PSA |
| ۶۰ تا ۷۰ سال | ۴۰ تا ۵۰ سی‌سی (ml) | BPH متوسط | بررسی علائم |
| ۷۰ سال به بالا | ۵۰ تا ۱۰۰ سی‌سی (ml) | BPH شایع | ویزیت پزشک |
| هر سن | بیشتر از ۸۰ سی‌سی | بزرگی شدید | احتمال جراحی |
نکته مهم: در سونوگرافی، عدد به دو واحد گزارش میشود: «سی‌سی» (cc) یا «میلی‌لیتر» (ml) که هر دو معادل هم هستند. واحد «گرم» (gr) هم تقریباً برابر با سی‌سی است، چون چگالی پروستات نزدیک به یک است.
-فرمول محاسبه حجم پروستات
سه روش مرسوم برای اندازه گیری اندازه پروستات وجود دارد:
1_ معاینه پروستات با انگشت از طریق مقعد و راست روده (رکتوم)
2_ سونوگرافی پروستات از طریق شکم
3_دقیقترین روش، استفاده از سونوگرافی ترنس رکتال-TRUS- (سونوگرافی از طریق مقعد و راست روده) می باشد که حجم پروستات را با استفاده از تخمین بیضوی پروستات مبتنی بر تعیین ارتفاع (H)، عرض (W) و طول (L) پروستات و از طریق فرمول زیر به دست آورد.
H × W × L × 0.523
-اندازه پروستات برای عمل جراحی
در مورد پروستات‌هایی با اندازه‌ی کوچکتر از 80 گرم معمولا جراحی به روش بسته انجام میشود که شایع ترین روش بسته را TURP می گویند یعنی با وسیله ای خاص بافت پروستات را از طریق پیشابراه تراش می دهند و تخلیه می کنند. در پروستاتهای بزرگتر از 80 گرم، نیاز به انجام جراحی پروستات باز یا پروستاتکتومی باز است. در این روش بعد از این که جراح برشی از ناف تا استخوان شرمگاهی زد، مثانه باز شده و بافت پروستات برداشته میشود.
همچنین بخوانید: درمان بزرگی پروستات بدون جراحی
تجربه ۵ بیمار درباره عدد سونوگرافی پروستات
در ۲۰ سال طبابت، با هزاران بیمار مواجه شده‌ام که با گزارش سونوگرافی پروستات و یک عدد مشخص پیش من آمده‌اند. در اینجا ۵ تجربه واقعی (با حفظ کامل حریم خصوصی) را با شما به اشتراک می‌گذارم تا ببینید عدد سونوگرافی همه چیز نیست:
آقای ر.ا، ۲۹ ساله، کارمند:
آقای م.ک، ۴۸ ساله، معلم:
آقای ع.م، ۶۵ ساله، بازنشسته:
آقای ح.ج، ۷۲ ساله، کشاورز:
آقای س.ن، ۵۸ ساله، رانندۀ تاکسی:
بیماریهای مربوط به پروستات
چندین بیماری روی پروستات تاثیر می‌گذارد:
پروستاتیت، یعنی التهاب پروستات با یا بدون عفونت پروستات
بزرگی خوش‌خیم پروستات، یعنی افزایش خوش خیم تعداد سلولهای پروستات (بزرگ شدن غیر طبیعی پروستات)
سرطان پروستات، یعنی تکثیر سلولهای غیر طبیعی و بدخیم پروستات
شمار موارد جدید این بیماری‌ها از سنی به سن دیگر فرق میکند. هر بیماری در ادامه توضیح داده شده است.
پروستاتیت
پروستاتیت یک عفونت و یا التهاب حاد یا مزمن پروستات است که اغلب اوقات در مردان جوان بین 30 تا 50 ساله اتفاق می‌افتد. پروستات در محل تلاقی مجاری ادراری و دستگاه تناسلی مردانه قرار دارد، بنابراین، آلودگی باکتریایی مجرای ادرار و بلکه عفونت کل دستگاه ادراری (مثانه، مجرای ادرار، کلیه‌ها) می‌تواند باعث بروز پروستاتیت شود. این بیماری، علت 2 میلیون مشاوره‌ی پزشکی سالانه در فرانسه دارد.
در ایران هم تعداد زیادی از مراجعه کنندگان به مطب ارولوژیست ها را مردان جوان مبتلا به پروستاتیت تشکیل می دهند. شایعترین نشانه‌های پروستاتیت حاد عبارتند از
1_ تب
2_ سوزش ادرار
3_ درد در ناحیه‌ی شرمگاهی
4_ و پروستات دردناک
که هنگام معاینه مقعدی پروستات مشخص میشود.
در پروستاتیت مزمن تب وجود ندارد و بیشتر با علائم ادراری و درد در ناحیه لگن بروز می کند. پروستاتیت معمولا با آنتی‌بیوتیک‌ها و داروهای ضد التهاب درمان میشود.
بزرگی خوش‌خیم پروستات
بزرگی خوش‌خیم پروستات (BPH) یعنی افزایش غیرنرمال و خوش خیم حجم پروستات. این بیماری خفیف است، و اغلب وقتی تشخیص داده میشود که نشانه‌های ادراری این بیماری که شامل موارد زیر می باشد ظاهر شود:
1_ تکرر ادرار
2_ فوریت در ادرار کردن
3_ تاخیر در شروع جریان ادرار
4_ باریک و کم زور شدن جریان ادرار
5_ شب بلند شدن برای تخلیه ادرار
6_ عدم تخلیه کامل ادرار
7_ سوزش ادرار
8_ قطره قطر ای شدن انتهای جریان ادرار
این تورم غده‌ی پروستات را بزرگی خوش خیم پروستات می‌گویند که به پیشابراه فشار می‌آورد و باعث ایجاد نشانه‌های فوق الذکر میشود.
به طور متوسط، یکی از هر 10 مرد برای BPH خود نیاز به درمان جراحی خواهند داشت. بیماری از حدود 50 سالگی علائم خود را بروز می دهد میزان بروز بیماری با سن افزایش پیدا میکند.
وراثت و ژنتیک در اندازه پروستات و زمان شروع علائم و میزان و شدت علائم تاثیر دارد. بزرگی خوش خیم پروستات در بیش از 80 درصد مردان بالای 80 سال بروز میکند. اما تغییرات ایجاد شده توسط این پدیده برای همه‌ی مردان مشکل ایجاد نخواهد کرد. اگر هیچ مشکل جدی وجود نداشته باشد (مانند احتباس ادراری، عفونت ادراری، نارسایی کلیه، سنگ مثانه و خون ریزی در ادرار)، اولین قدم، درمان دارویی است. ولی در صورت مشکلات جدی که ذکر شد و عدم پاسخ به درمان دارویی توصیه به جراحی و بهبود وضعیت ادرار میشود.
بیشتر بدانید:
عکس زگیل تناسلی در مردان
سرطان پروستات
بدن انسان از سلولهای زیادی تشکیل شده که در طول زندگی فرد مدام در حال تقسیم و تکثیر سلولهای جدید از یک سو و مرگ سلول های پیر و قدیمی از سوی دیگر هستند. گاهی اوقات این تعادل به هم خورده و سلولهای جدیدی که ایجاد شده‌اند، معیوب هستند، بنابراین تکثیر آن‌ها به شیوه‌ای غیرمعمول است یعنی بدن بیشتر و بیشتر سلولهای غیر طبیعی و بدخیم تولید می‌کنند و این، یعنی سرطان.
اکثریت موارد سرطان پروستات از نوع آدنوکارسینوما است؛ این سرطان از سلولهای سنگفرشی پروستات نشات می‌گیرد.
⛔ سرطان پروستات، شایعترین سرطان در بین مردان است و هر سال بیش از یک میلیون مورد در دنیا با سرطان پروستات شناسایی می‌شوند.
⛔ با این حال، از آن‌جا که سرطان پروستات، بیماری است که به کندی پیش می‌رود، و به نسبت، در مردان مسن مشاهده می شود، نرخ مرگ و میر مرتبط با آن، متوسط است.
⛔ ریسک سرطان پروستات پیش‌رونده با سن افزایش پیدا میکند. بعد از 45 سال برای افرادی که سابقه‌ی فامیلی دارند، و بعد از 50 سال برای دیگران، زنگ خطر به صدا درمی‌آید.
⛔ همه‌ی سرطان‌های پروستات شدت یکسانی ندارند. 80 درصد سرطان‌های پروستات در مرحله ی متمرکز اولیه تشخیص داده می‌شوند. یعنی زمانی تشخیص داده می شوند که سرطان محدود به بافت پروستات بوده و به خارج از پروستات انتشار نیافته است. رشد و پیشرفت این بیماری اغلب کند است و نشانه‌های خاصی ندارد. سرطان پروستات را میتوان در جریان غربالگری بالای 50 سال یا در بیمارانی که بزرگی خوش خیم پروستات دارند تشخیص داد.
⛔ غربالگری برای سرطان پروستات شامل آزمایش PSA که با نمونه گیری از خون اندازه گیری می شود، معاینه پروستات از طریق مقعد و راست روده می باشد و در صورت شک و غیر طبیعی بودن این دو مورد، نمونه برداری و بیوپسی پروستات انجام می شود. غربالگری بصورت سالیانه توصیه می شود. در صورت تشخیص سرطان پروستاتیک بررسی دقیق می‌تواند تعیین کند که آیا سرطان همچنان در خود پروستات محدود است یا به دیگر نواحی خارح از پروستات پخش شده است. وقتی مشخص شد که سرطان پروستات در چه مرحله‌ای است، استراتژی درمانی توسط اوروژیست با بیمار در میان گذاشته میشود.
درمان سرطان پروستات
درمان سرطان پروستات براساس عوامل متعددی تعیین می شود شامل: سن بیمار، مرحله بیماری و اینکه سرطان محدود به پروستات است یا از پروستات خارج شده است و یا بیماریهای همراه و سلامت عمومی بیمار. بهترین درمان برای فرد سالم زیر 70 سال که سرطان محدود به پروستات داشته باشد جراحی پروستات یا همان رادیکال پروستاتکتومی است. درمان های دیگر شامل پرتو درمانی، هورمون درمانی و در نهایت شیمی درمانی است.
سنگ پروستات چیست؟
سنگ پروستات سنگ‌های کوچک خاکستری-قهوه‌ای هستند که در پروستات تشکیل می‌شوند. هر سنگی تقریباً اندازه‌ی یک دانه‌ی خشخاش است. فرد ممکن است یک یا صدها سنگ پروستات داشته باشد!
اکثر اوقات، خود سنگ‌های پروستات هیچ نشانه‌ای ایجاد نمی‌کنند، و معمولاً طی بررسی‌های روتین پزشکی هم کشف نمی‌شوند. با این حال ممکن است عفونت کنند و این عفونت هم به نوبه‌ی خود، منجر به عفونت دستگاه ادراری و پروستاتیت (التهاب غده‌ی پروستات) شود.
برخی مردانی که سنگ پروستات دارند دچار درد در بخش پایینی کمر، آلت تناسلی یا نشیمن گاه (پرینه یا همان ناحیه‌ی بین مقعد و بیضه) می‌شوند. همچنین ادرار آن‌ها با درد همراه بوده و به سختی می آید.
سنگ پروستات در مردان میان‌سال یا مسن‌تر و به خصوص مردانی با پروستات بزرگ، سرطان پروستات، و پروستاتیت مزمن/سندروم درد مزمن لگن دارند،شایع‌تر است.
اندازه خطرناک پروستات چقدر است؟
اگرچه هیچ آستانه دقیقی برای همه وجود ندارد، اما پروستاتی که اندازه آن از ۸۰ تا ۱۰۰ سی‌سی بیشتر باشد، اغلب به طور قابل توجهی بزرگ شده و بالقوه خطرناک تلقی میشود. در این اندازه، پروستات می‌تواند باعث انسداد شدید ادرار، آسیب مثانه، اختلال عملکرد کلیه و حتی عوارضی مانند احتباس ادرار شود، که در آن فرد به هیچ وجه قادر به ادرار کردن نیست. در برخی موارد شدید، پروستات‌هایی به بزرگی ۲۰۰ سی‌سی گزارش شده است که معمولاً نیاز به مداخله جراحی فوری دارند.
بنابراین، اینکه چه اندازه پروستات خطرناک است به عوامل متعددی بستگی دارد:
- ▪️وجود و شدت علائم
- ▪️نرخ رشد در طول زمان
- ▪️تأثیر بر مثانه و کلیه‌ها
- ▪️سلامت کلی و سبک زندگی بیمار
اگر برایتان سوال است که اندازه خطرناک پروستات که قطعاً نیاز به توجه دارد چقدر است، اکثر متخصصان اورولوژی هر اندازه‌ای فراتر از ۸۰ سی‌سی را، به‌ویژه با علائم مداوم یا بدتر شونده، در منطقه خطر در نظر می‌گیرند.
📜👨⚕️ شاید دوست داشته باشید بخوانید: درمان بزرگی پروستات بدون نیاز به جراحی ✂✂✂✂
سؤالات متداول
۱. حجم طبیعی پروستات در سونوگرافی چقدر است؟
حجم طبیعی پروستات در سونوگرافی به سن بستگی دارد: در ۲۰ تا ۴۰ سالگی، ۱۵ تا ۲۵ سی‌سی نرمال است. در ۴۰ تا ۵۰ سالگی، ۲۰ تا ۴۰ سی‌سی. در ۵۰ تا ۶۰ سالگی، ۳۰ تا ۴۰ سی‌سی. در ۶۰ تا ۷۰ سالگی، ۴۰ تا ۵۰ سی‌سی. در ۷۰ سال به بالا، ۵۰ تا ۱۰۰ سی‌سی. حجم بیشتر از ۸۰ سی‌سی در هر سنی، بزرگی شدید محسوب میشود.
۲. آیا پروستات ۳۰ سی‌سی نرمال است؟
بله، پروستات ۳۰ سی‌سی برای مردان بالای ۵۰ سال کاملاً طبیعی است. برای مردان زیر ۴۰ سال، این مقدار کمی بالاتر از حد متوسط است ولی اگر علامتی نداشته باشید، نگران‌کننده نیست. مهم‌ترین شاخص، علائم ادراری است، نه فقط عدد.
۳. فرق ml و gr در گزارش پروستات چیست؟
در گزارش سونوگرافی پروستات، واحدهای «میلی‌لیتر» (ml)، «سی‌سی» (cc) و «گرم» (gr) تقریباً معادل هم هستند. به این دلیل که چگالی بافت پروستات نزدیک به آب (یعنی یک) است، پس وزن و حجم آن تقریباً برابر می‌شوند.
۴. چه زمانی سونوگرافی پروستات لازم است؟
سونوگرافی پروستات وقتی توصیه میشود که: علائم ادراری مثل تکرر ادرار، سوزش، تأخیر در شروع جریان یا بی‌اختیاری داشته باشید، PSA خون شما بالا باشد، سابقه خانوادگی سرطان پروستات داشته باشید، بالای ۵۰ سال باشید و چکاپ سالانه می‌خواهید، یا پزشک در معاینه مقعدی، پروستات بزرگ یا سفت احساس کند.
۵. پروستات کوچک نشانه چیست؟
پروستات کوچک (کمتر از ۱۵ سی‌سی) در مردان بالای ۵۰ سال می‌تواند نشانه آتروفی (پیر شدن غده) به دلیل کمبود هورمون تستوسترون باشد. در مردان جوان معمولاً طبیعی است. اگر همراه با کاهش میل جنسی، خستگی مزمن یا کاهش حجم منی است، باید تستوسترون خون چک شود.
۶. آیا با تغذیه میتوان از بزرگی پروستات جلوگیری کرد؟
بله، تا حدی. گوجه‌فرنگی (به خاطر لیکوپن)، چای سبز، ماهی‌های چرب، تخم کدو، و میوه‌های قرمز برای سلامت پروستات مفید هستند. در مقابل، غذاهای چرب، گوشت قرمز زیاد، الکل، کافئین بیش از حد، و قند زیاد، خطر بزرگی پروستات را افزایش می‌دهند.
۷. آیا فعالیت جنسی بر اندازه پروستات تأثیر می‌گذارد؟
فعالیت جنسی منظم (نه افراطی) برای سلامت پروستات مفید است. تحقیقات نشان داده مردانی که در ۲۰ سالگی فعالیت جنسی منظم دارند، در سنین بالاتر کمتر دچار مشکلات پروستات می‌شوند. ولی فعالیت بیش از حد یا خودارضایی شدید، می‌تواند باعث پروستاتیت شود.
۸. آیا ورزش بر پروستات تأثیر دارد؟
بله، ورزش هوازی منظم (پیاده‌روی روزانه ۳۰ دقیقه، شنا، دوچرخه‌سواری) خطر بزرگی پروستات را کاهش می‌دهد. ولی دوچرخه‌سواری حرفه‌ای زیاد می‌تواند فشار بر پروستات وارد کند و باعث پروستاتیت شود. تعادل مهم است.
دکتر محمد جباری جراح و متخصص کلیه و مجاری ادراری تناسلی و فوق تخصص ارولوژی ترمیمی
این مقاله توسط دکتر محمد جباری، فوق تخصص اورولوژی ترمیمی، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی و عضو انجمن علمی ارولوژی ایران تهیه شده است. منابع: انجمن اورولوژی آمریکا (AUA)، مطالعات NCBI درباره حجم پروستات در جمعیت‌های مختلف، و تجربه بالینی ۲۰ ساله نویسنده.
