تنگی پیشابراه تاثیر قابل ملاحظه ای در کیفیت زندگی دارد، و می تواند منجر به عفونت ادراری، سنگ مثانه، آسیب عضلات و اعصاب مثانه، ایجاد فیستول، انتشار عفونت به خون و دیگر اعضای بدن (sepsis)، و در نهایت نارسایی کلیه شود. همه تنگی ها در اثر آسیب به لایه پوشاننده پیشابراه (مجرای ادراری) یا بافت اسفنجی زیرین آن و در نهایت تغییر ماهیت بافت آسیب دیده و تشکیل فیبروز در طی فرآیند ترمیم رخ می دهد.
آسیب های کوچک بافت پوششی پیشابراه باعث خروج ادرار به بافت اسفنجی و بروز واکنش های فیبروتیک درون بافت اسفنجی می شود. در زمان آسیب این فیبروز می تواند بدون علامت باشد ولی با گذشت زمان و بتدریج قطر داخلی مجرای ادراری (پیشابراه) باریک شده و منجر به علائم ادراری انسدادی می شود. این مقاله توسط دکتر محمد جباری — فلوشیپ فوق تخصصی اورولوژی ترمیمی و رتبه اول بورد تخصصی اورولوژی نگارش شده است. اورولوژی ترمیمی (Reconstructive Urology) شاخهای از اورولوژی است که بهطور خاص با تنگی مجرای ادراری و بازسازی آن سروکار دارد.
آیا تنگی مجرای ادرار خطرناک است؟
تنگی پیشابراه حدود 5000 ویزیت بیمارستانی و یک و نیم میلیون ویزیت در مطب را در هر سال در آمریکا شامل می شود. اگرچه آماری در ایران در این مورد موجود نمی باشد ولی میزان بروز و شیوع آن در ایران نیز زیاد و قابل ملاحظه است. سیر طبیعی تنگی مجرای ادراری (پیشابراه) در بیماران درمان نشده به گونه ایست که می تواند با عوارض زیادی همراه باشد. عوارض تنگی های مجرای ادراری (پیشابراه) در جدول زیر آمده است:
میزان بروز تنگی پیشابراه بین 200 تا 1200 مورد در هر 100 هزار نفر تخمین زده شده است و این میزان بروز در افراد بالای 55 سال بطور چشمگیری افزایش می یابد. هزینه ای که این بیماری به سیستم سلامت کشور وارد می کند قابل توجه است بطوریکه هزینه ی سالیانه تحمیل شده به دلیل گرفتگی مجرای ادراری (پیشابراه) در کشور آمریکا در سال 2000 حدود 191 میلیون دلار تخمین زده شده است.
علائم تنگی پیشابراه
- کاهش فشار ادرار
- باریک شدن جریان ادرار
- قطع و وصل شدن ادرار
- سوزش ادرار
- تکرر ادرار
- قطع و وصل شدن جریان ادرار
- عدم تخلیه کامل ادرار
عوارض تنگی مجرای ادرار
از جمله عوارض تنگی مجرا می توان به موارد زیر اشاره کرد:
✔️ عفونت های ادراری عود کننده
✔️ سنگ مثانه
✔️ سنگ مجرای ادراری
✔️ دیورتیکول مجرای ادرای (دیورتیکول حفره ای است کیسه مانند که قبل از تنگی و در اثر فشار بالای ادرار بوجود می آید.
✔️ بی اختیاری ادراری
✔️ناباروری
✔️ مثانه تحریک پذیر یا بیش فعال
✔️ نارسایی کلیه
تنگی مجرای ادرار در کودکان و نوزادان
تنگی مجرای ادرار کودکان غالبا مادرزادی بوده و یا بدنبال ترمیم و جراحی ناموفق بیماری هیپوسپادیاس بوجود می آید. کودکان نسبت به عوارض تنگی مجرا حساس تر بوده و بایستی که در اولین فرصت جراحی و تنگی برطرف گردد.
علائم تنگی مجرای ادرار در کودکان
◾خون در منی یا ادرار
◾شروع و توقف مکرر جریان ادرار
◾ناتوانی در تخلیه کامل مثانه
◾ناتوانی در کنترل ادرار (بی اختیاری)
◾ناتوانی در دفع ادرار
◾درد در ناحیه لگن یا پایین شکم
علت تنگی پیشابراه در مردان
شایع ترین علت بروز تنگی در مردان دست کاری هایی است که توسط پزشکان و پیراپزشکان بر روی مجرای ادراری انجام می شود. سوندگذاری نادرست و جراحی پروستات یا تومورهای مثانه از طریق پیشابراه شایع ترین از علل تنگی مجرای ادراری در مردان هستند.
1- ضربه به مجرای ادراری
با توجه به طولانی بودن پیشابراه در مردان احتمال صدمه به مجرا زیاد می باشد این آسیب می تواند ناشی از موارد زیر باشد:
- سقوط از ارتفاع
- تصادف با وسایط نقلیه و شکستگی لگن
- لگد خودن حین ورزش های رزمی و منازعات
- دوچرخه سواری و اسب سواری
- اصابت تیر یا ترکش در جنگ
- ماندن زیر آوار
- گازگرفتگی توسط حیوانات
2-تنگی مجرای ادراری بعد از سوندگذاری
سوندگذاری نادرست یا طولانیمدت شایعترین علت ایجاد تنگی مجرای ادراری در مردان و زنان است. مواردی که ریسک را افزایش میدهند:
- استفاده از سوند نامتناسب با اندازه مجرا
- سوندگذاری اجباری بدون استفاده از ژل بیحسی و لغزنده
- باقی ماندن سوند به مدت طولانی (بیش از ۲ تا ۳ هفته)
- سوندگذاری توسط افراد غیرمتخصص
- سوندگذاریهای مکرر (مثلاً در بیماران بستری طولانیمدت)
اگر بعد از سوندگذاری دچار کاهش فشار ادرار یا سوزش مداوم شدید، به فلوشیپ جراحی ترمیمی مراجعه کنید.
3.تنگی مجرای ادراری بعد از عمل پروستات (TURP)
جراحی پروستات از طریق مجرا (TURP) یکی از علل شایع تنگی مجرای ادراری است. حدود ۲ تا ۱۰ درصد بیمارانی که تحت عمل TURP قرار میگیرند، در ماهها یا سالهای بعد دچار تنگی مجرا میشوند. دلایل آن شامل آسیب مکانیکی به مجرا حین عبور رزکتوسکوپ، جریان الکتریکی و حرارت حین برش بافت، و التهاب بعد از عمل است.
علائم هشدار بعد از TURP: اگر ماهها بعد از عمل پروستات دوباره فشار ادرار کاهش یافت یا جریان ادرار قطع و وصل شد، احتمال تنگی مجرا وجود دارد و باید بررسی شود.
2- عفونت
عفونت های مجرای ادراری ناشی از سکس مانند سوزاک در صورتی که درمان به موقع و مناسب نشوند، می تواند باعث بروز تنگی شود. امرزوه با افزایش درمان زود هنگام این دسته از عفونت ها، خوشبختانه احتمال بروز تنگی پیشابراه بدلیل عفونت کاهش یافته است.
3- لیکن اسکلروزیس
این بیماری که به آن BXO نیز گفته می شود التهاب مزمن و پیشرونده ای است که در صورت درگیری سوراخ و مجرای ادراری می تواند باعث بروز تنگی در پیشابراه شود.
4- علل مادرزادی
این علت نسبتا ناشایع است.
5- علل ناشناخته
در برخی از بیماران علت مشخصی را برای بروز تنگی مجرای ادراری نمی توان پیدا کرد.
علت تنگی پیشابراه در زنان
مجرای ادراری در زنان کوتاه و حدود چهار سانتیمتر طول دارد و توسط بافت های اطراف بویژه استخوان لگن احاطه شده است؛ لذا شیوع بروز تنگی مجرای ادراری در زنان به مراتب کمتر از مردان می باشد. از علل تنگی پیشابراه در زنان می توان به موارد زیر اشاره کرد:
✔️ عفونت های مزمن و طول کشنده
✔️ بیماری التهابی لیکن اسکلروزیس
✔️ زایمان های سخت و طولانی که با آسیب بافتی پیشابراه همراه باشد
✔️ مادرزادی
✔️ جراحی های لگنی
✔️ ناشناخته
حال که با علل به وجود آمدن تنگی پیشابراه آشنا شده اید، مقاله زیر را بخوانید:
تشخیص تنگ شدن مجرای پیشابراه
علائم تنگی مجرای ادراری (پیشابراه) شامل زور زدن حین ادرار کردن، عدم تخلیه کامل ادرار، جریان ادرار ضعیف، و همچنین سابقه عفونت های ادراری مکرر و ادرار خونی می باشد. عکس رنگی از مجرای ادراری (پیشابراه) و مثانه می تواند محل، طول و شدت تنگی را مشخص کند بطوری که در عکس رنگی تنگی بصورت باریک شدن قطر داخلی مجرای ادراری (پیشابراه) در محل تنگی و متسع بودن مجرای ادراری (پیشابراه) قبل از تنگی دیده می شود. برای تشخیص از سیستوسکوپی (روشی که در آن با دستگاهی که به آن سیستوسکوپ می گویند مجرای ادراری (پیشابراه) و مثانه با نگاه و دید مستقیم دیده می شود) نیز استفاده می شود.
روشهای تشخیصی تنگی مجرا
- یوروفلومتری (Uroflowmetry): اندازهگیری سرعت و حجم جریان ادرار. سادهترین و اولین تست تشخیصی. بیمار در یک دستگاه مخصوص ادرار میکند و نمودار جریان رسم میشود.
- عکس رنگی مجرا (RUG — رتروگراد یورتروگرافی): تزریق ماده حاجب به مجرا و عکسبرداری. محل دقیق، طول و شدت تنگی مشخص میشود. مهمترین تست قبل از تصمیمگیری درمانی.
- سیستواورتروگرافی (VCUG): عکسبرداری هنگام دفع ادرار. اطلاعات تکمیلی درباره مثانه و مجرا ارائه میدهد.
- سونوگرافی مجرا: بررسی غیرتهاجمی ضخامت اسکار و بافت اسفنجی اطراف تنگی.
- سیستوسکوپی: مشاهده مستقیم داخل مجرا با دوربین. برای ارزیابی دقیق ظاهر تنگی استفاده میشود.
روشهای درمان تنگی مجرای ادراری
انتخاب روش درمان به طول تنگی، محل آن، شدت اسکار و سابقه درمانهای قبلی بستگی دارد. سه رویکرد اصلی وجود دارد:
۱. دیلاتاسیون (گشاد کردن مجرا)
عبور سوندهای فلزی با اندازههای افزایشی از محل تنگی. سادهترین و ارزانترین روش اما احتمال عود بسیار بالا (۷۰ تا ۹۰ درصد). فقط برای تنگیهای بسیار کوتاه و سطحی مناسب است.
۲. یورتروتومی داخلی (برش تنگی از داخل)
برش محل تنگی با تیغه مخصوص زیر دید مستقیم آندوسکوپی. موفقیت ۵۰ تا ۷۵ درصد برای تنگیهای کوتاه. تکرار بیش از ۱ تا ۲ بار توصیه نمیشود چون اسکار را بدتر میکند.
۳. اورتروپلاستی (استاندارد طلایی)
بازسازی جراحی مجرای ادراری با برداشتن بافت اسکار و اتصال مجدد دو سر سالم (آناستوموزی) یا استفاده از پیوند بافتی از داخل دهان (بوکال گرافت). بالاترین موفقیت: ۸۵ تا ۹۵ درصد و کمترین عود. این عمل باید توسط فلوشیپ اورولوژی ترمیمی انجام شود.
| روش | نوع | موفقیت | عود | بیهوشی | نقاهت | مناسب برای |
|---|---|---|---|---|---|---|
| دیلاتاسیون | سرپایی | ۱۰-۳۰٪ | ۷۰-۹۰٪ | موضعی | ۱ روز | تنگی خیلی کوتاه و سطحی |
| یورتروتومی | آندوسکوپی | ۵۰-۷۵٪ | ۲۵-۵۰٪ | عمومی/اسپاینال | ۵-۷ روز سوند | تنگی کوتاه (زیر ۱.۵cm) |
| اورتروپلاستی آناستوموزی | جراحی باز | ۹۰-۹۵٪ | ۵-۱۰٪ | عمومی/اسپاینال | ۳ هفته سوند | تنگی کوتاه تا متوسط |
| اورتروپلاستی با گرافت دهان | جراحی باز | ۸۵-۹۰٪ | ۱۰-۱۵٪ | عمومی | ۳ هفته سوند | تنگی طولانی (بالای ۲cm) |
نکته حیاتی: اولین جراحی بهترین شانس موفقیت را دارد. هر عمل ناموفق، جراحی بعدی را سختتر و نتایج را بدتر میکند. به همین دلیل توصیه میشود از همان ابتدا به فلوشیپ اورولوژی ترمیمی مراجعه کنید.
پیشنهاد مطالعه: بهترین درمان تنگی مجرای ادرار
آیا تنگی مجرا باعث معافیت می شود؟
قوانین و شرایط معافیت پزشکی سربازی با گذشت زمان تغییر می کنند؛ لذا برای اطلاع از اینکه تنگی مجرای ادراری باعث معافیت پزشکی می شود یا نه، به سایت سازمان وظیفه عمومی مراجعه کنید. در گذشته به اینصورت بود که اگر تنگی مجرا قابل درمان باشد، بیمار مشمول معاف از رزم می شود و اگر قابل درمان نباشد، معافیت دائمی داده می شود.
سوالات متداول
آیا تنگی مجرا ارثی است؟
تنگی مجرا در اکثر موارد ارثی نیست. فقط دستهای از تنگیهای مادرزادی در نوزادان وجود دارد که نادر بوده و با تنگیهای اکتسابی (ناشی از سوند، ضربه یا عفونت) کاملاً متفاوت است.
بعد از عمل تنگی مجرا چه زمانی میتوانم ورزش کنم؟
پیادهروی سبک از هفته دوم بلامانع است. ورزشهای سنگین، دوچرخهسواری و اسبسواری حداقل ۶ تا ۸ هفته بعد از عمل ممنوع هستند تا بافت بهطور کامل ترمیم شود.
آیا تنگی مجرا روی رابطه جنسی تأثیر دارد؟
خود تنگی ممکن است باعث درد هنگام انزال شود. بعد از درمان موفق، عملکرد جنسی در اکثر بیماران به حالت طبیعی برمیگردد. فقط در جراحیهای ناحیه خلفی مجرا ریسک کمی اختلال انزال وجود دارد.
چطور از تنگی مجرا بعد از سوندگذاری در بیمارستان پیشگیری کنیم؟
استفاده از سوند با سایز مناسب و ژل لغزنده کافی، جایگزینی سوند هر ۲ تا ۳ هفته، خارج کردن سوند در اولین فرصت ممکن، و سوندگذاری فقط توسط پرسنل آموزشدیده مهمترین اقدامات پیشگیری هستند.
آیا فرد مسن هم میتواند عمل اورتروپلاستی انجام دهد؟
بله. سن بهتنهایی مانع عمل نیست. اگر بیمار از نظر قلبی و ریوی شرایط بیهوشی را داشته باشد، اورتروپلاستی در سنین بالا هم با موفقیت انجام میشود.
سوند زدن خودی (CIC) بعد از درمان تا چه مدت لازم است؟
بعد از یورتروتومی یا دیلاتاسیون، سوند زدن خودی دورهای تا ۳ تا ۶ ماه توصیه میشود. بعد از اورتروپلاستی موفق معمولاً نیاز به CIC نیست.
علی
سه شنبه ۳۰ دی ۹۳( 1 دهه پیش)
تعداد بازدید: 428
مشاهده پرسش
همیارسیستم