بهترین درمان بیماری لیکن اسکلروزیس

در این مقاله مطالعه می کنید:

در این مقاله مطالعه می کنید:

لیکن اسکلروزیس (Lichen Sclerosus) یک بیماری التهابی مزمن پوستی است که باعث ایجاد لکه‌های سفیدرنگ، نازک شدن و سفت شدن پوست می‌شود. این بیماری بیشتر ناحیه تناسلی و مقعد را درگیر می‌کند و در صورت عدم درمان، می‌تواند منجر به تنگی مجرای ادراری، مشکلات جنسی و در موارد نادر زمینه‌ساز تغییرات بدخیمی پوست شود.

لیکن اسکلروزیس در هر دو جنس رخ می‌دهد اما الگوی بروز آن متفاوت است: در مردان بیشتر بین سنین ۳۰ تا ۶۰ سال و در زنان در دو دوره قبل از بلوغ و بعد از یائسگی شایع‌تر است. این بیماری مسری نیست و از طریق تماس جنسی منتقل نمی‌شود.

۳۰ تا ۶۰ سالشایع‌ترین سن بروز در مردان
۳ تا ۶٪احتمال ارتباط با بدخیمی در زنان
غیرمسریقابل انتقال از راه تماس جنسی نیست

تنگی مجرا

بیماری لیکن اسکلروزیس

در مورد ارتباط بیماری لیکن اسکلروزیس با بدخیمی های پوستی ناحیه تناسلی اتفاق نظر وجود ندارد. اگرچه این ارتباط در زنان بیشتر مشاهده شده است (حدود 3 تا 6 درصد) ولی درمردان این ارتباط بیشتر زیر سوال است.

علائم لیکن اسکلروزیس

علائم لیکن اسکلروزیس ممکن است خفیف باشد و برخی بیماران حتی علائم مشخصی نداشته باشند. اما با پیشرفت بیماری، نشانه‌های زیر بروز می‌کنند:

علائم در مردان

  • لکه‌های سفید روی کلاهک آلت و پوست ناحیه ختنه
  • سفت شدن و چروکیده شدن پوست آلت تناسلی
  • مشکل در عقب کشیدن پوست ختنه‌گاه (فیموز)
  • نعوظ دردناک
  • باریک شدن جریان ادرار (به‌دلیل تنگی مجرا)
  • سوزش و خارش ناحیه تناسلی
  • ترک خوردگی و زخم دردناک

علائم در زنان

  • لکه‌های سفید و صاف روی فرج و اطراف مقعد
  • خارش شدید و مداوم ناحیه تناسلی
  • درد هنگام نزدیکی (دیسپارونی)
  • نازک شدن و شکننده شدن پوست
  • ایجاد تاول و زخم‌های سطحی
  • درد هنگام ادرار کردن
  • تنگ شدن دهانه واژن در موارد پیشرفته

اگر هر یک از علائم بالا — به‌ویژه لکه‌های سفید ناحیه تناسلی یا تغییر در جریان ادرار — را مشاهده می‌کنید، حتماً به متخصص اورولوژی یا پوست مراجعه کنید. تشخیص زودهنگام از پیشرفت بیماری و ایجاد عوارض جلوگیری می‌کند.

بیشتر بدانید: همه چیز در مورد جراح اورولوژی

علل بیماری لیکن اسکلروزیس

علت دقیق لیکن اسکلروزیس هنوز به‌طور کامل شناخته نشده است، اما پزشکان معتقدند ترکیبی از عوامل زیر در بروز آن نقش دارند:

  • اختلال سیستم ایمنی (خودایمنی): سیستم ایمنی بدن به‌اشتباه به بافت پوست حمله می‌کند و باعث التهاب مزمن می‌شود
  • استعداد ژنتیکی: سابقه خانوادگی ابتلا به لیکن اسکلروزیس یا سایر بیماری‌های خودایمنی خطر ابتلا را افزایش می‌دهد
  • تغییرات هورمونی: ارتباط بیماری با یائسگی و دوران قبل از بلوغ نشان‌ دهنده نقش هورمون‌ها (به‌ویژه استروژن) است
  • آسیب یا تحریک مکرر پوست: ضربه، خراش یا تحریک مداوم پوست ناحیه تناسلی می‌تواند زمینه‌ساز بیماری شود
  • عفونت: برخی تحقیقات احتمال ارتباط با عفونت‌های باکتریایی خاص (مانند بورلیا) را مطرح کرده‌اند، اگرچه این موضوع هنوز قطعی نیست
  • استرس اکسیداتیو: آسیب سلولی ناشی از رادیکال‌های آزاد ممکن است در ایجاد بیماری نقش داشته باشد
علل بیماری لیکن اسکلروزیس

تشخیص لیکن اسکلروزیس

تشخیص لیکن اسکلروزیس معمولاً با ترکیبی از معاینه بالینی و آزمایشات تکمیلی انجام می‌شود:

  • معاینه بالینی: پزشک با مشاهده لکه‌های سفید و تغییرات پوستی مشخص ناحیه تناسلی، به بیماری شک می‌کند
  • بیوپسی پوست: برداشتن نمونه کوچکی از بافت پوست و بررسی میکروسکوپی آن، قطعی‌ترین روش تشخیص است و همچنین تغییرات بدخیم احتمالی را رد می‌کند
  • عکس رنگی مجرا (RUG): در مردانی که علائم ادراری دارند، عکس رنگی مجرای ادراری انجام می‌شود. تنگی ناشی از لیکن اسکلروزیس در این عکس بصورت مشخص «اره‌ی دندانه‌دار» دیده می‌شود
  • سیستوسکوپی: برای ارزیابی دقیق‌تر وسعت تنگی مجرا و وضعیت مثانه

تصویر تنگی ناشی از لیکن اسکلروزیس در عکس رنگی مجرای ادراری (RUG) یک الگوی مشخص به شکل «اره‌ی دندانه‌دار» دارد که با تنگی‌های ناشی از سایر علل متفاوت است و به پزشک کمک می‌کند نوع و علت تنگی را تشخیص دهد.

درمان بیماری لیکن اسکلروزیس

درمان لیکن اسکلروزیس به شدت بیماری و ناحیه درگیر بستگی دارد. هدف اصلی درمان، کنترل علائم، جلوگیری از پیشرفت بیماری و پیشگیری از عوارض مثل تنگی مجرا است.

درمان دارویی (خط اول)

پمادهای کورتیکواستروئیدی (خط اول درمان)

استفاده از کرم یا پماد کورتیکواستروئید قوی (مثل کلوبتازول) به مدت ۶ تا ۸ هفته، اصلی‌ترین درمان دارویی است. این پمادها التهاب را کاهش داده و از پیشرفت بیماری جلوگیری می‌کنند. پس از بهبود اولیه، استفاده نگهدارنده با دوز کمتر ادامه پیدا می‌کند.

تاکرولیموس موضعی (خط دوم درمان)

در صورتی که استروئیدها مؤثر نباشند یا عوارض جانبی ایجاد کنند، از پماد تاکرولیموس (مهارکننده سیستم ایمنی) استفاده می‌شود. این دارو التهاب را بدون نازک کردن پوست (که عارضه استروئیدهاست) کنترل می‌کند.

همزمان با درمان موضعی، مصرف آنتی‌بیوتیک نیز ممکن است تجویز شود. اگر در طی درمان، علائم پوستی و مشکل ادراری بیمار رو به بهبود برود، درمان دارویی ادامه پیدا می‌کند.

درمان جراحی

در مواردی که درمان دارویی کافی نباشد یا تنگی مجرای ادراری ایجاد شده باشد، اقدامات جراحی لازم است:

روش جراحیکاربردتوضیح
ختنه کردنمردان ختنه‌نشدهحذف پوست درگیر باعث بهبود چشمگیر علائم و جلوگیری از پیشرفت بیماری می‌شود
میتوتومی (برش سوراخ مجرا)تنگی نوک مجرادر مواردی که فقط سوراخ مجرای ادراری تنگ شده باشد
دیلاتاسیون مرتب مجراتنگی‌های خفیفباز کردن دوره‌ای مجرا با سوندهای مخصوص — اثر موقتی و احتمال عود بالا
یورتروپلاستی با پیوند مخاط دهانتنگی‌های شدید و وسیعبهترین درمان قطعی — مجرای تنگ‌شده برداشته شده و با بافت مخاط داخل گونه جایگزین می‌شود

در بیماران مبتلا به لیکن اسکلروزیس، تنگی مجرا به دیلاتاسیون و اینترنال یورتروتومی (روش‌های بسته) پاسخ خوبی نمی‌دهد و عود می‌کند. بهترین درمان قطعی، یورتروپلاستی با پیوند مخاط دهان توسط فوق‌ تخصص ارولوژی ترمیمی است.

جراحی تنگی مجرای ادراری

تنگی مجرای ادرار

آیا لیکن اسکلروز خطرناک است؟ عوارض عدم درمان

لیکن اسکلروزیس در صورت عدم درمان می‌تواند عوارض جدی ایجاد کند:

  • تنگی پیشرونده مجرای ادراری: باعث مشکل در ادرار کردن و در موارد شدید احتباس ادراری می‌شود
  • فیموز (عدم امکان عقب کشیدن پوست ختنه‌گاه): در مردان ختنه‌نشده شایع است
  • اختلال در عملکرد جنسی: نعوظ دردناک و دشواری در نزدیکی
  • تنگ شدن دهانه واژن در زنان: که نزدیکی را دردناک یا غیرممکن می‌کند
  • ایجاد زخم و اسکار دائمی: تغییرات ساختاری در بافت پوست ناحیه تناسلی
  • افزایش خطر بدخیمی: در زنان حدود ۳ تا ۶ درصد احتمال ایجاد سرطان سلول سنگفرشی (SCC) وجود دارد. در مردان این ارتباط ضعیف‌تر ولی همچنان مورد بررسی است

به‌دلیل خطر — هرچند کم — ارتباط لیکن اسکلروزیس با بدخیمی، پیگیری منظم و طولانی‌مدت نزد متخصص ضروری است. هر گونه زخم یا تغییر شکل جدید در ناحیه درگیر باید سریعاً بررسی شود.

پیشگیری و مراقبت از پوست در بیماران مبتلا به لیکن اسکلروزیس

اگرچه پیشگیری کامل از لیکن اسکلروزیس ممکن نیست، اما رعایت نکات زیر به کنترل بیماری و کاهش عود کمک می‌کند:

  • پمادهای تجویزی را طبق دستور پزشک و به‌صورت منظم استفاده کنید — حتی بعد از بهبود علائم
  • از صابون‌های معطر و تحریک‌کننده برای شستشوی ناحیه تناسلی خودداری کنید و از شوینده‌های ملایم استفاده کنید
  • لباس زیر نخی و گشاد بپوشید و از لباس‌های تنگ پرهیز کنید
  • تا بهبود علائم از فعالیت‌هایی مثل دوچرخه‌سواری و اسب‌ سواری خودداری کنید
  • از خاراندن ناحیه درگیر خودداری کنید — خاراندن باعث آسیب بیشتر و تشدید بیماری می‌شود
  • ناحیه تناسلی را بعد از شستشو با ملایمت خشک کنید
  • مراجعه دوره‌ای (هر ۶ تا ۱۲ ماه) به متخصص برای بررسی وضعیت بیماری و رد بدخیمی ضروری است

سوالات متداول

آیا لیکن اسکلروزیس قابل درمان قطعی است؟

لیکن اسکلروزیس یک بیماری مزمن است و درمان قطعی برای خود بیماری وجود ندارد. اما با استفاده منظم از پمادهای تجویزی و پیگیری پزشکی، علائم به‌خوبی کنترل شده و از پیشرفت بیماری جلوگیری می‌شود. عوارض آن مثل تنگی مجرا با جراحی قابل درمان قطعی است.

آیا لیکن اسکلروزیس از طریق تماس جنسی منتقل می‌شود؟

خیر. لیکن اسکلروزیس یک بیماری عفونی یا مسری نیست و از طریق تماس جنسی منتقل نمی‌شود. علت آن احتمالاً اختلال در سیستم ایمنی و عوامل ژنتیکی است.

آیا ختنه کردن در درمان لیکن اسکلروزیس مردان مؤثر است؟

بله. ختنه در مردان ختنه‌نشده که دچار لیکن اسکلروزیس هستند، یکی از مؤثرترین اقدامات درمانی است. حذف پوست درگیر باعث بهبود چشمگیر علائم و کاهش احتمال پیشرفت بیماری می‌شود. در مردانی که از قبل ختنه شده‌اند، درمان اصلی دارویی و در صورت تنگی مجرا، جراحی ترمیمی است.

لیکن اسکلروزیس در کودکان هم رخ می‌دهد؟

بله. لیکن اسکلروزیس در دختران قبل از بلوغ هم دیده می‌شود. در کودکان بیماری معمولاً با خارش شدید و لکه‌های سفید ناحیه تناسلی تظاهر می‌یابد. خبر خوب این است که در بسیاری از دختران، علائم با رسیدن به سن بلوغ خودبه‌خود بهبود پیدا می‌کند.

چه ارتباطی بین لیکن اسکلروزیس و سرطان وجود دارد؟

در زنان مبتلا به لیکن اسکلروزیس، حدود ۳ تا ۶ درصد خطر ابتلا به سرطان سلول سنگفرشی ناحیه تناسلی وجود دارد. در مردان این ارتباط ضعیف‌تر و همچنان مورد بحث است. به همین دلیل پیگیری منظم و بیوپسی هر ضایعه مشکوک توصیه می‌شود.

بهترین پماد برای لیکن اسکلروزیس چیست؟

پماد کلوبتازول پروپیونات (استروئید قوی) اولین و مؤثرترین خط درمان دارویی لیکن اسکلروزیس است. در صورت عدم پاسخ یا عوارض جانبی، پماد تاکرولیموس جایگزین می‌شود. انتخاب نوع پماد و مدت مصرف باید حتماً توسط پزشک تعیین شود.

تصویر  دکتر محمد جباری
دکتر محمد جباری

دکتر محمد جباری جراح و متخصص کلیه و مجاری ادراری و تناسلی همچنین فلوشیپ فوق تخصصی ارولوژی ترمیمی فارغ التحصیل از دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شهید بهشتی و عضو هیئت علمی وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی و عضو انجمن علمی ارولوژی ایران می باشد.

آیا این مطلب مفید بود؟ لطفا به آن امتیاز دهید
4.1/5 - (26 امتیاز)
  • تصویر کاربر اکرم یکشنبه ۴ شهریور ۹۷( 7 سال پیش) تعداد بازدید: 232 مشاهده پرسش
    سلام میخواستم از روی عکسم ضایعه من و تشخیص بدید که زگیل هست یا وستیبولار پاپیلوماتوز دکترم که تشخیص وستیبولار پاپیلوماتوز دادن اما من نگرانم ضایعاتم نرم هستن و فکر نمیکنم تغییری کرده باشن درضمن من در ماه نهم بارداری هستم که دکترم گفته احتمالا بارداری تشدیدش کرده اینم عکساشه
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری یکشنبه ۴ شهریور ۹۷( 7 سال پیش)
      سلام
      وستیبولار پاپیلواتوزیس هستند
  • تصویر کاربر بهار یکشنبه ۴ شهریور ۹۷( 7 سال پیش) تعداد بازدید: 289 مشاهده پرسش
    دختر سه ساله چند لک قهوای روی ناحیه تناسلی زده میترسم از من زگیل گرفته باشه
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری یکشنبه ۴ شهریور ۹۷( 7 سال پیش)
      سلام
      خیر زگیل نیستند
  • تصویر کاربر حمیدرضارحیمی یکشنبه ۴ شهریور ۹۷( 7 سال پیش) تعداد بازدید: 2713 مشاهده پرسش
    سلام دکر وقت بخیر،من خرداد ماه عمل هیدروسل تو بیمارستان چمران انجام دادم و دکترم گفت تا یه ماه دگ ورم بیضه سمت چپم که هیدروسل داشت ،از بین میره ولی الان که شهریور ماه هست هیدروسل عود کرده و شدید تر شده،ایا باید عمل کنم? شما طرف قرارداد با بیمه خدمات درمانی هستین?
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری یکشنبه ۴ شهریور ۹۷( 7 سال پیش)
      سلام
      تقریبا میشه گفت که هیدروسل بعد از عمل عود نمی کند با اینحال برای مشخص شدن علت عود ابتدا بایستی سونوگرافی مجدد از بیضه ها انجام دهید.
    2. تصویر کاربر حمیدرضارحیمی یکشنبه ۴ شهریور ۹۷( 7 سال پیش)
      دکتر سونوگرافی انجام دادم ولی دوباره هیدروسل شدید بیضه سمت چپ تشخیص داده شده،عکسشو رو اپلود میکنم ولی ارور میزنه متاسفانه، شما با بیمه خدمات درمانی طرف قرار داد هستید?
    3. تصویر کاربر دکتر محمد جباری یکشنبه ۴ شهریور ۹۷( 7 سال پیش)
      نه متاسفانه طرف قرار داد با بیمه خدمات درمانی نیستم.
    4. نمایش سایر 2 پاسخ
  • تصویر کاربر جلیل یکشنبه ۴ شهریور ۹۷( 7 سال پیش) تعداد بازدید: 332 مشاهده پرسش
    ببخشید دکتر عکسها لود نمیشن.جواب سونو بیضه سالمم 21×41بود ولی پروتز بیضه 32×42هست.آیا برای عمل پروتز مشکلی پیش نمیاد اندازشون زیاد متفاوت نمیشه آقای دکتر من خیلی وقته برا این عمل صبر کردم نمیخوام بعد از عمل مشکلی باشه یا از ظاهرش ناراضی باشم.
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری یکشنبه ۴ شهریور ۹۷( 7 سال پیش)
      سلام
      به نظر من کمی تفاوت سایز اهمیتی ندارد و نبایستی حساسیت به خرج دهید
  • تصویر کاربر مهسا یکشنبه ۴ شهریور ۹۷( 7 سال پیش) تعداد بازدید: 305 مشاهده پرسش
    سلام و خسته نباشید آقای دکتر شما دختری ک پرده داره و زگیل تناسلی داخل واژن هست لیزر انجام میدید یا واسه خانوم ها رو کلا انجام نمیدید بعد هزینه 4 یا 5 زگیل چقد میشه سپاس گزارم
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری یکشنبه ۴ شهریور ۹۷( 7 سال پیش)
      سلام
      من برای خانم ها زیاد انجام می دهم ولی قاعدتا کسی که پرده سالم دارد نبایستی فراتر از پرده زگیلی داشته باشد الایحال اگر براحتی قابل رویت باشد مشکلی در لیزر نیست اتفاقا لیزر چون بصورت نقطه ای از بین می برد دقت بالایی دارد. برای هزینه هم بستگی به سایز ضایعات تعداد دقیق و محل دقیق و دشواری کار دارد لذا هزینه را بعد از معاینه می توان مشخص کرد
درحال دریافت اطلاعات
  • تصویر کاربر میرزا یکشنبه ۱۸ اسفند ۹۲( 1 دهه پیش) تعداد بازدید: 528 مشاهده پرسش
    حدود 2 ماه است دچار ادار خونی و عفونت هستم 3 بار به متخصص کلیه مراجعه نموده ام هر بار تعدادی داروهای ضد عفونت تجویز می نمایند با پایان یافتن دارو مجدد عوارض بیماری و تب و لرز شروع شده و مجدد در ادار خون می بینم چند سالی است دچار باقی ماندن ادرار در مجاری ادار هستم در سنوگرافی انجام داده هیچ سنگی در کلیه و مثانه مشاهده نشد اندازه پروستات 22 سی سی است خودم این درد را در انتهای مجاری ادار احساس می کنم نزدیک بیضه احساس می کنم یک لایه گوشتی در مجاری ادرار است
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری یکشنبه ۱۸ اسفند ۹۲( 1 دهه پیش)
      سلام
      بهتره عکس رنگی از مجرای ادراری بگیرید و سیستوسکوپی شوید
  • تصویر کاربر معز سه شنبه ۱۳ اسفند ۹۲( 1 دهه پیش) تعداد بازدید: 541 مشاهده پرسش
    پسر من دوسال دارد و سوراخ آلت تناسلی آن با توجه به تصویر به نظر من در موقعیت (coronal)

    قرار دارد وبه چند متخصص اورولوژی نشان داده ام هر کدام نظر خاصی دارن یکی می گوید مشکلی ندارد فقط برای زیبایی نیاز به عمل دارد ویکی می گوید 5 سال بعد عمل کنید ودیگری می گوید الان باید عمل شود وگرنه مشکل جنسی پیدا می کند سر در گم شده ام لطفا مرا راهنمایی کنید ؟ البته به گفته ی دکتر کمی انحراف دارد ؟ اگر عمل نشود مشکل جنسی پیدا می کند ؟ ختنه همنیست ؟ با تشکر فراوان
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری سه شنبه ۱۳ اسفند ۹۲( 1 دهه پیش)
      سلام
      هیپوسپادیاس را به سه دلیل توصیه به عمل می کنند:
      1. باروری و جایکزینی نطفه به انتهای مهبل زن
      2. مردانه ادرار کردن
      3. زیبایی که البته در ایران خیلی مفهومی ندارد
      با توجه به اینکه هیپوسپادیاس فرزندتان کرونال هست لذا خفیف بوده و با توجه به اینکه سه دلیل بالا در مورد فرزند شما جایگاهی ندارد لذا اگر عمل نکنید ایرادی به شما وارد نیست.
      بحث کجی و انحنای آلت مقوله ای جداست که بطور شایع با هیپوسپادیاس دیده می شود و اگر شدید باشد بطوریکه در مقاربت مشکل ایجاد کند نیاز به عمل دارد.
  • تصویر کاربر مانی سه شنبه ۱۳ اسفند ۹۲( 1 دهه پیش) تعداد بازدید: 586 مشاهده پرسش
    با سلام خدمت شما.
    زاویه آلت در هنگام نعوظ با بدن مرد (قسمت بالا یا شکی) چگونه باید باشد. اگر آلت پس از نعوظ به با ناحیه شکمی زاویه کمی (تند حدود 45 درجه) داشته باشد غیر طبیغی است. در شمن در تصویر سعی شده زاویه ایجاد شذه نشان داده شود.
    با تشکر
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری سه شنبه ۱۳ اسفند ۹۲( 1 دهه پیش)
      سلام
      مقداری را در جایی ذکر نکرده اند اگر برای مقاربت مشکلی ایجاد نکند نیاز به درمانی ندارد
  • تصویر کاربر سیاوش پنجشنبه ۸ اسفند ۹۲( 1 دهه پیش) تعداد بازدید: 554 مشاهده پرسش
    سلام آقای دکتر.من پسر مجردی هستم 29ساله.چند وقتی است که خروج غیر ارادی ادرار دارم.دقیقا به این صورت است که بیضه من حالت جمع شدگی دارد و آلت تناسلی من هم به شدت جمع و کوچک میشود.همین علت سبب شده تا در روز هر از گاهی یک قطره از من خارج شود و حالت تکرر ادرار پیدا کنم.خواهش میکنم به من بگید این حالت که چند ماهی دارم عادی هست یا باید دکتر برم؟تقریبا در فصل سرما شروع شده
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری پنجشنبه ۸ اسفند ۹۲( 1 دهه پیش)
      سلام
      بهتره به پزشک مراجعه و چک آپ شوید
  • تصویر کاربر مهران یکشنبه ۴ مرداد ۵ تعداد بازدید: 910 مشاهده پرسش
    سلام. فرزند من یک و نیم سال و مبتلا به این عارضه می باشد. آیا این مشکل امکان گسنرش به کلیه ها و درگیر نمودن بخشهای دیگر سیستم تناسلی را دارد. زیرا تصمیم داریم در چهار سالگی جراحی را صورت دهیم. چون فعلا کودک نمیتواند حرف بزند و درد و ناراحتی خویش را بیان نماید. لطفا با پاسخ خود ما را از نگرانی برهانید .
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری شنبه ۱۹ بهمن ۹۲( 1 دهه پیش)
      سلام
      خیر این بیماری به دیگر بخش ها گسترش نمی یابد و جراحی در 4 سالگی آسیبی به بچه نمی زند
درحال دریافت اطلاعات
مقالات مرتبط