اگر سوالی داری اینجا از ما بپرس

همه چیز درباره سنگ های ادراری (۱)

در این مقاله مطالعه می کنید:

سنگ های ادراری بر اساس اندازه، علت، ترکیبات و محل قرار گیری دسته بندی می شوند. بیماران با سنگ های ادراری معمولا با درد پهلو، تهوع، و گاهی اوقات تب مراجعه می کنند، اما ممکن است این بیماری بی علامت نیز باشد. در ادامه مطلب، کالیس کلیه را توضیح خواهیم داد.

طبقه بندی سنگ های ادراری

سنگ های ادراری بر اساس اندازه سنگ، محل، ویژگی سنگ در عکس های رادیوگرافی، علت تشکیل سنگ، ترکیبات تشکیل دهنده سنگ و خطر عود سنگ طبقه بندی می شوند.

۱) اندازه سنگ

اندازه سنگ معمولا بر اساس یک یا دو بعد سنگ بیان می شود، و به صورت تا ۵ میلی متر، ۵ تا ۱۰، ۱۰ تا ۲۰، و بزرگ تر از ۲۰ میلی متر در بزرگترین قطر سنگ طبقه بندی می شوند.

اندازه سنگ کلیه

۲) محل سنگ

سنگ ها را براساس محل آناتومیکی آن می توان تقسیم کرد: به صورت بخش (کالیس) فوقانی، میانی، یا تحتانی کلیه; لگنچه کلیه; بخش فوقانی، میانی یا تحتانی حالب و مثانه.

۳) ویژگی سنگ در عکس رادیولوژی

سنگ ها را می توان بر اساس ویژگی که در عکس ساده رادیولوژی (KUB) دارند طبقه بندی کرد. سنگ هایی که در KUB به خوبی دیده می شوند، سنگ هایی که به سختی در KUB دیده می شوند و سنگ هایی که در KUB دیده نمی شوند.

۴) علت تشکیل سنگ

سنگ ها را می توان بر اساس علت تشکیل دهنده سنگ طبقه بندی کرد: عفونت ها، علل غیر عفونی ( سنگ های عفونی و سنگ های غیر عفونی); نقص های ژنتیکی; یا سنگ های ادراری ناشی از مصرف داروها.

سنگ های ادراری غیر عفونی:

  • سنگ های اگزالات کلسیم
  • سنگ های فسفات کلسیم (شامل بروشیت و کربنات اپاتیت)
  • سنگ های اسید اوریکی

سنگ های ادراری عفونی:

  • سنگ های فسفات آمونیوم منیزیوم
  • آپاتیت کربنات
  • اورات آمونیوم

سنگ های ادراری با علل ژنتیکی:

  • سنگ های سیستین
  • سنگ های گزانتین
  • ۲،۸ دی هیدروکسی آدنین
 
سنگ های ادراری

۵) ترکیبات تشکیل دهنده سنگ

جنبه های متابولیک در تشکیل سنگ مهم هستند، لذا ارزیابی متابولیک برای رد هرگونه اختلالی مهم است. آزمایشات مربوط به تشخیص اختلالات متابولیکی پایه تشخیص و تصمیم گیری برای درمان مناسب بعدی است. سنگ ها اغلب از ترکیبی از مواد مختلف تشکیل می شوند، و لی مهم ترین ماده آن است که بزرگ ترین بخش سنگ را تشکیل می دهند.

۶) افرادی که در معرض سنگ سازی هستند

افرادی که یک بار به سنگ کلیه مبتلا شده اند حدود ۵۰ درصد احتمال دارد تا در طول عمر دچار عود سنگ شوند. در ۱۰ درصد افراد احتمال عود سنگ بالاست. احتمال کم یا زیاد بودن عود سنگ براساس نوع سنگ و شدت بیماری تعیین می گردد.

فاکتورهای عمومی:

  • بروز زود هنگام سنگ (بویژه بچه ها و نوجوانان)
  • سابقه خانوادگی تشکیل سنگ
  • سنگ های حاوی بروشیت (فسفات هیدروژن کلسیم)
  • سنگ های حاوی اسید اوریک و اورات
  • سنگ های عفونی
  • افراد تک کلیه (تک کلیه بودن به خودی خود خطر تشکیل سنگ را افزایش نمی دهد، اما پیشگیری از سنگ در این افراد اهمیت بیشتری دارد

بیماری هایی که با تشکیل سنگ همراه است:

  • پرکاری غده پاراتیروئید (هایپرپارا تیروئیدیسم)
  • رسوب منتشر کلسیم در بافت کلیوی (نفروکلسینوزیس)
  • بیماری های دستگاه گوارش ( مثل بایپس ژژونو- ایلئال)، برداشتن بخشی از روده، بیماری کرون، سوء جذب
  • سارکوئیدوزیس

سنگ های با منشاء ژنتیکی:

  • سیستینوری (دفع سیستین در ادرار)
  • هیپراگزالوری اولیه (افزایش دفع بیش از حد طبیعی اگزالت تسط ادرار)
  • اسیدوز توبولار کلیوی (نوع ۱)
  • ۲،۸ دی هیدروکسی آدنین
  • گزانتونوری (دفع گزانتین توسط ادرار)
  • سندروم لش – نیهان
  • سیستیک فیبروزیس

اختلالات آناتومیکی که با سنگ سازی همراه می شوند:

  • کلیه اسفنجی مدولاری ( اتساع لوله های کلیوی)
  • انسداد محل اتصال حالب به لگنچه
  • دیورتیکول کالیس، کیست کالیس
  • تنگی حالب
  • برگشت ادرار از مثانه به کلیه
  • کلیه های نعل اسبی
  • یورتروسل ( گشادی محل اتصال حالب به مثانه)
 
تشخیص سنگ ادراری

تشخیص سنگ های ادراری

یکی از راه های تشخیص سنگ های ادراری تصویربرداری تشخیصی است. بیماران با سنگ های ادراری معمولا با درد پهلو، تهوع و گاهی اوقات تب مراجعه می کنند، اما ممکن است بدون علامت نیز باشند. ارزیابی دقیق شامل گرفتن شرح حال دقیق و معاینه می باشد. تشخیص بالینی باید با تصویربرداری مناسب تائید شود. سونوگرافی اولین اقدام تشخیصی است که توصیه می شود.

این روش بی خطر ( فقدان خطر اشعه)، کم هزینه و قابل تکرار است. سونوگرافی می تواند سنگ های کالیس (حجره های کلیه)، لگنچه کلیه و همچنین محل اتصال حالب به لگنچه و محل اتصال حالب به مثانه را نشان داده و اتساع مجاری ادراری ناشی از انسداد بوجود آمده توسط سنگ را مشخص می کند. حساسیت و در واقع توانایی سونوگرافی برای تشخیص سنگ بر اساس اندازه و محل سنگ متفاوت بوده و در کل حدود ۷۸ درصد است.

عکس ساده شکم (KUB) حساسیت و توانایی ۴۴ تا ۷۷ درصد در تشخیص سنگ ادراری دارد. سی تی اسکن بدون ماده رنگی (بدون کنتراست) روش تصویربرداری استاندارد برای تشخیص درد حاد پهلو می باشد و مدت هاست که جایگزین عکس رنگی سیستم ادراری (IVP) شده است.

منظور از کالیس کلیه چیست؟

آیا می دانید کالیس کلیه چیست و چه کاری انجام می دهد؟ در ابتدا باید گفت که کلیه ها دو عضو لوبیایی شکل بوده که بصورت عمودی در دو طرف ستون مهره ها در پشت شکم و زیر عضله دیافراگم قرار گرفته اند.  کلیه از دو بخش اصلی تشکیل شده است.

الف) بافت کلیه که مسئول تصفیه خون می باشد بطوریکه خون با عبور از آن پالایش و مواد زائد همراه با بخشی از آب بدن از آن گرفته شده و بدین طریق ادرار تشکیل می شود. البته بافت کلیه کارکردهای دیگری هم دارد که موضوع بحث الان ما نیست مثل تنظیم فشار خون، ساخت ویتامین دی و …. .

ب) سیستم جمع کننده ادرار: این سیستم از حجره های کوچکی تشکیل شده است  که به هم پیوسته و حجره های بزرگتری را تشکیل می دهند و در نهایت حجره های بزرگتر نیز یکی شده و لگنچه کلیه یا همان پلویس را بوجود می آورند. به این حجره ها اصطلاحا “کالیس” گفته می شود. کالیس های کلیه به سه بخش تقسیم می شوند

کالیس کلیه

حالب لوله ای است که ادرار جمع شده در لگنچه کلیه را به سمت مثانه هدایت می کند. لذا حالب به محاذات (هم تراز) لگنچه، و لگنچه نیز هم به محاذات (هم تراز و هم سطح) کالیس های میانی قرار دارد. به همین دلیل سنگ هایی که در کالیس های فوقانی یا میانی قرار دارند بدنبال ورزش یا انجام سنگ شکنی برون اندامی یا ESWL، احتمال بیشتری برای حرکت کردن  و دفع دارند تا سنگ های کالیس تحتانی. کالیس های تحتانی پایین تر از سطح لگنچه قرار دارند لذا  بدلیل نیروی جاذبه شانس حرکت مسیر رو به بالای سنگ و رفتن به سمت لگنچه و خروج از کلیه خیلی کم می باشد. از همین رو، سنگ های کالیس تحتانی کمتر به درمان سنگ شکنی برون اندامی یا ESWL‌ پاسخ می دهند و روش درمانی RIRS یا PCNL براساس شرایط مناسب تر است.

البته در سنگ های کالیس تحتانی اگر سایز سنگ بزرگ نباشد و باعث درد، انسداد در مسیر خروج ادرار و یا عفونت نشده باشد می توان با سونوگرافی دوره ای هر ۶  تا ۱۲ ماه فقط تحت نظر داشت و اقدام درمانی خاصی انجام نداد. البته برای پیشگیری از بزرگتر شدن سنگ بایستی مایعات بویژه آب بیشتر نوشید (حداقل ۱۲ لیوان در روز)، تحرک و فعالیت داشت، رژیم غذایی مناسبی را رعایت کرد، آزمایشات مرتبط با ارزیابی علت تشکیل سنگ انجام داد و در نهایت در صورت صلاحدید پزشک دارو استفاده کرد.

صلاحدید پزشک و مصرف دارو

میکرولیتیازیس کلیه چیست؟

به شن ریزه های کوچکتر از ۳ میلی متر که در کالیس ها یا لگنچه کلیه توسط سونوگرافی شناسایی می شوند میکرولیتیازیس می گویند. این شن ریزه ها بخودی خود خطری برای کلیه ها ندارند ولی می توانند در آینده بزرگتر شده و مشکل ساز شوند لذا اقدامات پیشگیری کننده را بایستی مد نظر داشت که عبارتند از:

  • مصرف زیاد مایعات بویژه آب (حداقل ۱۲ لیوان در روز)
  • تحرک و فعالیت بویژه ورزش های هوازی
  • رژیم غذایی مناسبی
  • پیگیری سالانه با سونوگرافی
  • انجام آزمایشات مرتبط با ارزیابی علت تشکیل سنگ

بیشتر بدانید: درمان سنگ های ادراری 

دکتر محمد جباری جراح و متخصص کلیه و مجاری ادراری تناسلی و فوق تخصص ارولوژی ترمیمی

تصویر  دکتر محمد جباری
دکتر محمد جباری

دکتر محمد جباری جراح و متخصص کلیه و مجاری ادراری و تناسلی همچنین فلوشیپ فوق تخصصی ارولوژی ترمیمی فارغ التحصیل از دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شهید بهشتی و عضو هیئت علمی وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی و عضو انجمن علمی ارولوژی ایران می باشد.

آیا این مطلب مفید بود؟ لطفا به آن امتیاز دهید
4.2/5 - (120 امتیاز)
  • تصویر کاربر علی جمعه ۱۶ خرداد ۹۳( 1 دهه پیش) تعداد بازدید: 311 مشاهده پرسش
    با سلام
    مي‌خواستم از جناب عالي بپرسم که آيا به غير جراحي، راه حل درماني ديگري براي واريکوسل درجه 2 وجود دارد يا نه؟
    آيا ماليدن روغن زيتون تصفيه نشده، اثري بر کاهش درد آن و شدت بيماري دارد؟ آيا اين کار عوارض جانبي مضري دارد يا نه؟
    نظرتان در باره استفاده از خاک شير و فوايد و عوارض آن براي اين بيماري چيست؟
    با تشکر از راهنمايي جناب عالي
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری جمعه ۱۶ خرداد ۹۳( 1 دهه پیش)
      سلام
      تنها راه درمان واریکوسل جراحی است
  • تصویر کاربر اردلان جمعه ۱۶ خرداد ۹۳( 1 دهه پیش) تعداد بازدید: 500 مشاهده پرسش
    سلام جناب دکتر. پسرمو سال 88 برای اصلاح خفیف محل مجرای آلت عمل کردن ولی ادرارش بخصوص اگه زیاد و پرفشار باشه مثل خروج آب از شلنگی که نوکش رو با انگشت فشار بدیم بطور پخش خارج میشه. آیا غیر طبییعیه؟ چه توصیه میفرمایید؟
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری جمعه ۱۶ خرداد ۹۳( 1 دهه پیش)
      سلام
      بله غیر طبیعی است ولیاگر راحت ادرار بیاید و مشکلی نیست
  • تصویر کاربر بابک یکشنبه ۱۸ خرداد ۹۳( 1 دهه پیش) تعداد بازدید: 20468 مشاهده پرسش
    سلام میخواستم بدونم استفاده از این دستگاها تاثیری داره ؟ کلی کلیپ دیدم از یوتیوب و از چندتا دکتر آمریکایی توی سایتشون سوال کردم گفتند تاثییر داره, ممنون میشم شما هم پاسخ بدید مرسی و اینکه من حدودا 20 کیلو وزن کم کردم اما بازم کمی چربی زیر شکم و بالای اندام تناسلیم دارم که میخواستم بدونم برای خارج کردنش پیش چه دکتری مراجعه کنم و حدودا هزینش چقدر میشه ؟ شاید ندونید اما تقریبی هم بگید کفایت میکنه
    تشکر
    1. تصویر کاربر بابک پنجشنبه ۸ خرداد ۹۳( 1 دهه پیش)
      کی جواب می دید پس ؟
    2. تصویر کاربر دکتر محمد جباری یکشنبه ۱۸ خرداد ۹۳( 1 دهه پیش)
      سلام
      اندازه آلت تناسلی تابع ژنتیک و ارث می باشد و کمتر تحت تاثیر عوامل محیطی می باشد . موضوعی که می تواند در روابط جنسی تاثیر بگذارد سایز آلت در حالت نعوظ می باشد اگر چه برخی از مردان تمایل دارند که حتی در حالت شل نیز آلت تناسلی بزرگی داشته باشند اما به دلیل جمع شدن آلت یا زیاد بودن چربی زیر شکم (ناحیه شرمگاهی) آلت کوچک به نظر می رسد اگر چه در واقع اینطور نبوده و این دسته از افراد بیشتر آلت پنهان دارند. اندازه گیری طول آلت در حالت کشیده شده با دست یا در حالت نعوظ و از محل اتصال آلت به استخوان شرمگاهی لگن (به نام سمفیز پوبیس) و در حالی که چربی را به عقب می رانید تا سر آلت تناسلی می باشد. محیط آلت در حالت نعوظ و از قسمت میانی آن اندازه گیری می شود.
      حداقل اندازه طول آلت در حالت کشیده 9 سانتیمتر گزارش شده است و حداقل محیط آلت در حالت نعوظ 8 سانتیمتر می باشد. البته این اعداد تقریبی بوده و بدیهی است در جوامع و نژادهای گوناگون می تواند متغیر باشد.
      وقتی صحبت از افزایش سایز آلت می شود سه روش کلی به ذهن می رسد:
      1. داروها اعم از قرص، کپسول، کرم ها و انواع آمپول ها که در شبکه های ماهواره ای و فضای مجازی و هر از چندگاهی با اسامی جدید و بسته بندی های اغوا کننده تبلیغ می شود و بر تاثیر پذیری صد در صدی آن تاکید می کنند. بایستی گفت تا کنون هیچ دارویی که قادر باشد سایز آلت را افزایش دهند شناخته نشده و در مراکز علمی و آکادمیک و به دور از تبلیغات تجاری هنوز دارویی ساخته نشده تا بتواند باعث افزایش سایز آلت تناسلی بوسیله دارو شود.
      2. روش های کششی مثل استفاده از اکستندرها و کشنده هایی مثل لارجرباکس، استفاده از وکیوم و استفاده از تمرینات پنیمور. در مورد تاثیر روش های کششی و میزان این تاثیر و ماندگاری آن اختلاف نظر وجود دارد بعضی مقلات بر اثر بخشی آن و برخی بر بی اثر بودنش گزارشاتی ارائه داده اند اما به نظر می رسد که این روش ها اگر هم موثر باشند در نهایت رضایت فرد را فراهم نمی کند ضمن اینکه استفاده افراطی و نادرست از این روش ها می تواند مضر و آسیب رسان به بافت های اسفنجی آلت و عروق و اعصاب آن باشد.
      3. روش های جراحی. هنوز روش استانداردی که مورد قبول و پذیرش همه جراحان باشد وجود ندارد و علت آن عوارض زیاد جراحی و اثربخشی کم آن است. در حال حاضر شایع ترین و کم عارضه ترین روش برای افزایش طول آلت تناسلی قطع لیگمان ساسپنسوری است. در این روش حدود 2 سانت به سایز آلت افزوده می شود و عوارض آن شامل احتمال آسیب به عروق و اعصاب آلت و در نتیجه اختلال در سفتی و نعوظ و همچنین بد شکل شدن محل جراحی در بالای آلت می باشد. برای افزایش قطر آلت هم از تزریق چربی یا آلوگرافت استفاده می شود که به دلیل عوارض زیاد تقریبا مترود شده و کمتر جراحی حاضر است خطرات آنرا بپذیرد و عوارض آن بقدری است که خیلی اوقات منجر به جراحی مجدد وتخلیه مواد کاشته شده در اطراف آلت می شود.
    3. نمایش سایر 1 پاسخ
  • تصویر کاربر بهروز پنجشنبه ۱ خرداد ۹۳( 1 دهه پیش) تعداد بازدید: 355 مشاهده پرسش
    با سلام
    من 23 ساله هستم، که در سن 9 سالگی ختنه شدم. بخیه هایی که زده شده بود از نوعی بودند که جذب نمی شدند و تا یک سال به راحتی قابل رویت بودند و من به علت خجالت و ترس به پزشک مراجعه نمی کردم. بعد از 1 سال ناپدید شدند (جذب یا شاید پنهان شدن در زیر پوست). پس از ختنه انحرافی و چرخشی در آلت من بوجود آمد که قبل از آن نبود. در حال حاضر علاوه بر انحراف مشکل در نعوظ کامل، بر گشت سریع آن به حالت اولیه وانزال زود رس دارم. بعلاوه فکر می کنم که آلت من از لحاض طول وضخامت کمتر از حد طبیعی است. با معاینه ای که خودم انجام دادم قسمت های سفت که دال بر بیماری پیرونی باشد مشاهده نکردم. با این حال تصاویری را از جهات مختلف تهیه ودر پیوست برای شما ارسال می کنم. آیا امکان دارد که انحراف مربوط به همان بخیه ها باشد؟؟ یا بیماری دیگری هست؟؟ آیا راه درمانی برای انحراف آلت من و کوچکی آن وجود دارد وهزینه ی آن چقدر است؟؟؟
    اگه جسارت نباشه میخوام خواهش کنم که سوال من رو از طریق ایمیل پاسخ بدین و لطفا سوال وتصاویر در سایت تون قرار نگیره .
    Email: [email protected]

    منتظر پاسخ شما هستم
    ممنون از لطف شما
    بهروز سعادت
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری پنجشنبه ۱ خرداد ۹۳( 1 دهه پیش)
      سلام
      برای انحراف می توان با جراحی اصلاح کرد ولی از نظر سایز کاملا خوب است و کاریش نمی توان کرد
  • تصویر کاربر سامان پنجشنبه ۱ خرداد ۹۳( 1 دهه پیش) تعداد بازدید: 7624 مشاهده پرسش
    با عرض سلام.ضمن تشکر از آقای دکتر جباری یک سوال داشتم خدمتتون.من پسر 27 ساله و مجرد هستم.معمولا بعد از پایان ادرار با کوچکترین فشار مایع غلیظی شبیه منی از مجرای ادرارم خارج میشه.ضمنا باید عرض کنم که دچار زود انزالی شدید نیز میباشم.لطفا با تشخیص ودرمان این بیماری بنده را راهنمایی بفرمایید.
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری پنجشنبه ۱ خرداد ۹۳( 1 دهه پیش)
      سلام
      خروج مایع غلیظ با زور زدن بعد از ادرار کردن امری طبیعی است. برای زود انزالی هم از اسپری لیدوکائین 10 درصد می توانید استفاده کنید
درحال دریافت اطلاعات
  • تصویر کاربر میرعلی شنبه ۳ اسفند ۹۲( 1 دهه پیش) تعداد بازدید: 403 مشاهده پرسش
    با عرض سلام خدمت آقای دکتر بنده در مورخه 92/10/23 بعد از انجام سونو متوجه شدم که در قسمت حالب کلیه سمت چپ یک سنگ 13 میلی متری دارم پیش سه تا از دکترهای شهرمان رفتم گفتند باید سنگ شکن بشه سنگ شکن کردم ولی سنگ نشکست گفتن چون سنگ توی حالب بوده نشکسته ومجبور شدم tul کنم و دکتر یک سوند بین کلیه و مثانه ام قرار داد بعد از ده روز دوباره سنگ شکن کردم این بار سنگ شکست سه تکه از سنگها به اندازه 4 تا6 میلی متر پرتاب شدن داخل کالیس تحتانی و بقیه خرد شده و دور سوند باقی ماندند ولی بعداز دو هفته هنوز هم دفع نشده اند یک دکتر می گوید بودن سوند باعث گشادی حالب و در نتیجه دفع سنگهای خرد شده می شود و یک دکتر دیگر می گوید برای اینکه سنگها دفع شود باید سوند را بیرون بیاوری تا همزمان سنگها هم دفع شوند سوال من این است که حرف کدام دکتر را بپذیرم و انجام دهم دوم اینکه برای دفع سنگهایی که داخل کالیس تحتانی می باشد چکار کنم . متشکرم
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری شنبه ۳ اسفند ۹۲( 1 دهه پیش)
      سلام
      به نوعی هر دو حرف صحیح هست از طرفی ماندن سوند حالب را گشاد می کند و از طرفی گاه مانع دفع سنگ می شود ولی با خارج کردن سوند بعد از مدتی که حالب گشاد شده است سنگ ها معمولا دفع می شود
درحال دریافت اطلاعات
مقالات مرتبط

از دکتر بپرسید

ویزیت Whatsapp

تماس با مطب

نوبت دهی اینترنتی