تشخیص دقیق سرطان بیضه با آزمایش خون یا سونوگرافی

توده‌ای در بیضه لمس کرده‌اید و می‌خواهید بدانید با یک آزمایش خون یا یک سونوگرافی قضیه روشن می‌شود یا نه. پاسخ کوتاه: سونوگرافی معمولاً اولین قدم است و نشان می‌دهد تغییر، یک وضعیت خوش‌خیم مثل هیدروسل است یا یک توده‌ی جامد؛ آزمایش خون مارکرهای تومور را می‌سنجد و به تشخیص نوع و مرحله کمک می‌کند؛ اما تشخیص قطعی فقط با بررسی بافت بیضه زیر میکروسکوپ است. در این مقاله دکتر محمد جباری، فلوشیپ جراحی ترمیمی اورولوژی در تهران، قدم‌به‌قدم توضیح می‌دهد هر روش چه می‌گوید و چه نمی‌گوید. اگر هنوز مطمئن نیستید توده‌تان مشکوک هست یا نه، اول علائم سرطان بیضه را بخوانید.

سرطان بیضه چیست؟

سرطان بیضه (Testicular Cancer) یکی از انواع سرطان است که از بافت‌های یک یا هر دو بیضه آغاز می‌شود. بیضه‌ها غدد جنسی مردانه هستند که در کیسه‌ای به نام اسکروتوم (کیسه بیضه) قرار دارند و وظیفه تولید هورمون تستوسترون و اسپرم را بر عهده دارند.

اگرچه این بیماری در مقایسه با سایر سرطان‌ها نسبتاً نادر است، اما بیشترین شیوع آن در مردان ۱۵ تا ۴۹ ساله است (NHS) و میانگین سن تشخیص حدود ۳۳ سال است (ACS). خبر خوب این است که سرطان بیضه، حتی در صورت متاستاز (پخش شدن در بدن)، یکی از درمان‌پذیرترین انواع سرطان است (ACS).

آزمایشات و روش های  تشخیص سرطان بیضه

در برخی از موارد مردان بصورت تصادفی یا در حال معاینه دوره ای بیضه توسط خود شان متوجه سرطان بیضه می شوند. در دیگر موارد، ممکن است توسط پزشک در حین معاینه یا شریک جنسی مشخص شود. برای اینکه مشخص شود برجستگی لمس شده بر روی بیضه سرطان می باشد پزشک موارد زیر را به شما توصیه می کند:

# سونوگرافی

 در سونوگرافی بیضه از امواج ماورای صوت برای ایجاد تصویری از بیضه از طریق کیسه بیضه استفاده می شود. به هنگام سونوگرای شما بر روی یک تخت به پشت می خوابید و کمی پاها را از هم باز می کنید. سپس کمی ژل بر روی پوست کیسه بیضه قرار داده می شود و بعد پزشک بوسیله یک پروب که روی کیسه بیضه حرکت داده می شود نماهایی از بیضه شما به تصویر می کشد.

سونوگرافی به پزشک کمک می کند تا ماهیت هر توده و برجستگی را مشخص کند، مثلا مشخص کند که توده مذکور جامد است یا مایع. سونوگرافی همچنین به پزشک خواهد گفت که توده مذکور داخل بیضه هست یا خارج بیضه.

طبق انجمن سرطان آمریکا، سونوگرافی معمولاً اولین آزمایشی است که با شک به سرطان بیضه انجام می‌شود، چون می‌تواند یک تغییر خوش‌خیم (مثل هیدروسل یا واریکوسل) را از یک توده‌ی جامد جدا کند. اگر توده جامد باشد، احتمال سرطان بیشتر است و پزشک آزمایش‌های بعدی یا جراحی را توصیه می‌کند. جزئیات انجام و تفسیر این بررسی را در سونوگرافی بیضه چیست؟ بخوانید.

# آزمایش خون

 پزشک ممکن است برای شما درخواست آزمایش خون دهد تا سطح شاخص های توموری را در خون مشخص کند. شاخص های توموری موادی هستند که در خون بصورت طبیعی وجود ارند ولی در برخی موارد از جمله سرطان بیضه، سطح این ماده در خون افزایش می یابد. بالا بودن شاخص های توموری در خون الزاما به معنی این نیست که شما سرطان دارید، اما ممکن است به پزشک در تشخیص بیماری شما کمک کند.

سه مارکر اصلی که اندازه‌گیری می‌شود (ACS):

• AFP و hCG: بالا رفتنشان احتمال وجود تومور بیضه را مطرح می‌کند و به تشخیص نوع آن کمک می‌کند. سمینومای خالص گاهی hCG را بالا می‌برد ولی هرگز AFP را؛ پس هر افزایش AFP یعنی تومور جزء غیرسمینوما دارد.
• LDH: بالا بودنش اغلب (نه همیشه) نشانه‌ی گسترده‌بودن بیماری است، ولی در بسیاری از بیماری‌های غیرسرطانی هم بالا می‌رود.

نکته‌ی مهم: بعضی تومورها آن‌قدر کوچک‌اند که هیچ مارکری را بالا نمی‌برند؛ پس آزمایش خونِ طبیعی به‌تنهایی سرطان را رد نمی‌کند و جای سونوگرافی را نمی‌گیرد. همین مارکرها بعد از درمان هم به‌طور منظم اندازه‌گیری می‌شوند تا بازگشت بیماری زود پیدا شود (ACS).

# جراحی به منظور برداشتن بیضه (رادیکال اینگوئینال ارکیکتومی)

 اگر مشخص شود که توده ی لمس شده در بیضه ممکن است سرطانی باشد، توصیه به جراحی برای برداشتن کامل بیضه همراه با طناب آن از طریق کشاله ران می شود. بیضه خارج شده برای بررسی از نظر تعیین سرطانی بودن و نوع سرطان به آزمایشگاه پاتولوژی ارسال می شود.

چرا به‌جای نمونه‌برداری، کل بیضه برداشته می‌شود؟ طبق انجمن سرطان آمریکا، نمونه‌برداری (برداشتن تکه‌ی کوچکی از تومور) برای تومور بیضه به‌ندرت انجام می‌شود؛ وقتی سونوگرافی و آزمایش خون شک بالایی ایجاد کنند، پزشک معمولاً هرچه زودتر جراحی برداشتن بیضه از راه کشاله‌ی ران را توصیه می‌کند و کل بیضه برای بررسی به آزمایشگاه می‌رود. با یک بیضه هم می‌توان بچه‌دار شد، هرچند بسته به نوع جراحی ممکن است سخت‌تر باشد و پزشک معمولاً پیش از عمل درباره‌ی ذخیره‌ی اسپرم با شما صحبت می‌کند (Cleveland Clinic)؛ جزئیات را در تأثیر سرطان بیضه بر باروری بخوانید.

تعیین نوع سرطان

بیضه را بعد از خارج کردن از بدن از نظر تعیین نوع سرطان بیضه بررسی می کنند. نوع سرطان بیضه در تعیین نوع درمان بعدی و پیش آگهی بیمار نقش دارد. بطور کلی دو نوع سرطان بیضه وجود دارد:

# سمینوما

 تومورهای سمینوما در همه گروه های سنی رخ می دهد، اما اگر سرطان بیضه در مردان مسن تر رخ دهد، احتمال اینکه سمینوما باشد بیشتر است. تومورهای سمینوما، به اندازه ی تومورهای غیر سمینومایی مهاجم نیستند.

# غیر سمینوما

 تومورهای غیر سمینوما در سنین پائین تر ایجاد می شوند و رشد و انتشارشان سریع تر است. چندین نوع تومور غیر سمینومایی وجود دارد که شامل کوریوکارسینوما، امبریونال کارسینوما، تراتوما، و تومور کیسه زرده می باشد.