تنگی مجرای ادرار یکی از بیماری‌هایی است که بدون درمان درست، بدتر می‌شود و می‌تواند به کلیه و مثانه آسیب بزند. سوال اصلی بیماران اینه: بهترین درمان تنگی مجرای ادرار چیست و چه روشی کمترین احتمال عود را دارد؟ دکتر محمد جباری، فوق‌تخصص ارولوژی ترمیمی، در این مقاله تمام درمان های موجود را معرفی می کند تا بتوانید بهترین درمان تنگی مجرا را با سایر روش ها مقایسه کنید.
تنگی مجرای ادرار چیست؟
تنگی مجرای ادرار به دلیل تجمع بافت اسکار در مسیر مجرای ادرار به وجود می آید، که این مسیر در واقع مجرای خروجی ادرار از مثانه است. این تنگی، باعث کند یا مسدود شدن توانایی دفع ادرار می شود. مردان مجرای ادرار طولانی تری به نسبت زنان و کودکان دارند، از این رو بیشتر احتمال دارد که مجرای ادراری در آن ها دچار خراشیدگی یا تنگی شود.
مجرای ادراری در مردان که از مثانه تا نوک آلت تناسلی آن ها امتداد دارد، حدود ۲۰ سانتی متر طول دارد و این مجرا، توسط بافت عروقی ای به نام جسم اسفنجی، احاطه شده است. تنگی یا باریک شدن می تواند در هر نقطه ای از مجرای ادرار اتفاق بیفتند و براساس محل رخ دادنش، طبقه بندی می شود.
علائم تنگی مجرای ادرار
این اتفاق اصولا، با کاهش جریان ادرار رخ می دهد. این کاهش جریان ادرار، می تواند منجر به مشکل در تخلیه مثانه یا درد در هنگام دفع ادرار شود. در شدیدترین حالت، بیمار به هیچ وجه نمی تواند مثانه خود را خالی کند. سایر علائمی که نشان می دهد تنگی مجرای ادرار در حال شکل گیری است، عبارتند از:
- ضعیف شدن جریان ادرار
- زور زدن و فشار هنگام ادرار
- احساس تخلیه ناقص مثانه
- قطره‌ای شدن ادرار
- تکرر ادرار، به‌ویژه در شب
- درد یا سوزش هنگام ادرار
- عفونت‌های مکرر ادراری
- در موارد شدید: قطع کامل ادرار (اورژانس)
بهترین درمان تنگی مجرای ادرار
نتخاب روش درمانی در تنگی مجرای ادرار به طول تنگی، سابقه درمان‌های قبلی و وضعیت عمومی بیمار بستگی دارد. هیچ روشی برای همه بیماران مناسب نیست و باید پس از ارزیابی دقیق توسط متخصص ارولوژی تصمیم گرفته شود.
| روش | موفقیت | عود | بیهوشی | بستری | مناسب برای |
|---|---|---|---|---|---|
| دیلاتاسیون | ۲۰–۳۰٪ | خیلی بالا | خفیف | ندارد | موارد خفیف اولیه |
| اورتروتومی | ۲۰–۳۰٪ | بالا ۷۰–۸۰٪ | کوتاه | نیم‌روز | تنگی کوتاه اولیه |
| لیزر | ۴۰–۵۵٪ | متوسط | کوتاه | نیم‌روز | تنگی کوتاه‌تر |
| اورتروپلاستی | ۸۵–۹۵٪ | خیلی کم | کامل | روز ۲–۳ | تنگی بلند یا عود کرده |
۱- دیلاتاسیون (اتساع مجرا)
این روش برای زمانی که طول تنگی ایجاد شده کوتاه باشد (طول کمتر از 1.5 سانتی متر) استفاده می شود، و همچنین برای تنگی هایی که در مجرای ادرار پیازی (قسمت پشت کیسه بیضه و داخل بدن) قرار دارند (مخصوصا زمانی که بیمار درمان های دیگری در گذشته انجام نداده است)، مناسب است.
اتساع، فرآیندی است که در آن قسمتی از مجرای ادرار که باریک شده است به تدریج کشیده می شود. در این فرآیند از بالون ها یا کاتترهای کوچکی به نام “سوند” برای کشش آرام بافت در مجرای ادرار استفاده می شود. این گزینه درمانی باید به طور منظم تکرار شود. با این حال، اتساع می تواند منجر به خونریزی و عفونت شود یا اینکه ممکن است گاهی باعث ایجاد مجرای ادرار دوم یا کاذب شود.
۲-اورتروتومی
اورتروتومی روش دیگری برای باز کردن مجرای ادرار زخم شده است که از ابزاری به نام سیستوسکوپ، برای تجسم میزان تنگی و همینطور برش بافت زخم برای گشاد شدن مجرای ادراری، استفاده می کند. این روش باعث بازگشتن توانایی دفع ادرار می شود و معمولا به صورت سرپایی انجام می شود. در این روش بیمار می تواند در همان روز عمل، مرخص شود. با این حال، اورتروتومی همچنین می تواند منجر به خونریزی و عفونت شود، اما این موارد به خودی خود خوب می شوند و طی 1-2 روز به طور کامل برطرف می شوند.
۳-لیزر درمانی
مشابه اورتروتومی است اما به جای تیغه، از انرژی لیزر برای برش دقیق‌تر استفاده می‌شود. آسیب حرارتی به بافت‌های اطراف کمتر است. درمان تنگی مجرای ادراری به کمک لیزر با دقت بیشتر، آسیب کمتر به بافت سالم و خونریزی کمتر همراه است. با این حال این روش نرخ عود بالاتری نسبت به جراحی دارد و برای تنگی‌های کوتاه مناسب است. اطلاعات بیشتر را در مقاله درمان تنگی مجرای ادرار با لیزر بخوانید.
۴-اورتروپلاستی
اورتروپلاستی یک درمان جراحی قطعی و بسیار موفق برای مردانی است که دارای تنگی های طولانی تر یا بافت زخم در خارج از مجرای ادرار پیازی هستند، همچنین برای بیمارانی که با استفاده از روش های کم تهاجمی قبلی، درمان نشده اند نیز استفاده می شود. اورتروپلاستی یک جراحی ترمیمی است که جریان مایع را از طریق مجرای ادرار بازیابی می کند و نتایج طولانی مدت بهتری را برای درمان تنگی مجرای ادرار ارائه می دهد.
در بیشتر موارد، بخشی که در مجرای ادرار زخم شده است، برداشته می شود و دو انتهای ایجاد شده به هم دوخته می شوند تا بتوانند مجرای ادرار را دوباره به هم وصل کنند. برای تنگی های با طول بیشتر یا آن هایی که نزدیک تر به نوک آلت تناسلی قرار دارند، ممکن است پیوندی از پوست اطراف یا از داخل گونه برای چسباندن مجرای ادرار به هم و همینطور برای ایجاد یک مجرای پهن تر لازم باشد. اورتروپلاستی روشی است که به عنوان استاندارد طلایی درمان تنگی مجرای ادرار در نظر گرفته می شود و بسته به تکنیک استفاده شده در آن، میزان موفقیت دراز مدت 80 تا 95 درصد به همراه دارد به خصوص زمانی که توسط متخصص آموزش دیده انجام شود.
– درمان تنگی مجرای ادراری با مخاط دهان
درمان تنگی مجرای ادراری (پیشابراه) به کمک مخاط دهان در واقع بهترین درمان تنگی مجرای ادرار در سال های اخیر بوده است که توسط دکتر محمد جباری متخصص ارولوژی و تیم پزشکی انجام شده است. مخاط دهان در ترمیم مجرای ادراری در ارولوژی مورد توجه زیادی قرار گرفته است چرا که مخاط دهان به راحتی در دسترس است، به راحتی می توان آن را از داخل دهان به دست آورد و محل برداشت آن در داخل دهان، کاملا مخفی و پوشیده می ماند. علاوه بر این مخاط دهان مو ندارد و غنی از الاستین بوده که آن را محکم و با دوام می سازد. استفاده از مخاط دهان در درمان تنگی مجرای ادرار به دلیل داشتن لایه ای نازک و پر رگ، تغذیه بافت پیوندی را تسهیل می کند.
برای درمان قطعی تنگی مجرای ادراری ،بیمار از سه روز قبل از عمل تنگی مجرا، دهان خود را با دهان شویه کلرهگزیدین بصورت منظم شستشو می دهد. نیم ساعت قبل از عمل برای بیمار آنتی بیوتیک تجویز می شود که تا زمان خارج نمودن سوند بایستی مصرف آن را ادامه دهد. مدت زمان بستری در بیمارستان برای درمان تنگی مجرای ادرار 5 روز بوده و بیمار 2 تا 3 هفته سوند دارد و قبل از خارج کردن سوند بایستی از مجرای ادراری عکس رنگی گرفته تا از جوش خوردن محل پیوند اطمینان حاصل شود. قبل از عمل تنگی مجرای ادرار انجام عکس رنگی از مجرای ادراری برای ارزیابی محل، تعداد و طول تنگی و همچنین عکس رنگی از مثانه و مجرای ادراری در هنگام ادرار کردن در بررسی اختیار ادراری درگردن مثانه و اتساع مجرای ادراری قبل از محل تنگی کمک کننده و الزامی است.
در مواردی که تنگی مجرای ادراری در ناحیه انتهایی مجرای ادرار می باشد، معمولا پوست آلت را پائین می کشند و بدین ترتیب مجرای ادراری آشکار می شود.
در مواردی که محل تنگی در ناحیه ابتدایی مجرای ادراری می باشد محل برش عمل از ناحیه زیر بیضه می باشد. بعد از باز کردن مجرای ادراری در محلی که تنگ می باشد.
مخاط دهان را به مخاط مجرای ادراری در محل تنگی پیوند می زنند و با این کار قطر مجرای ادراری در محل تنگی را از حدود 6 فرنچ به بالای 20 فرنچ می رسانند.
درمان تنگی مجرای ادرار بدون جراحی — آیا ممکن است؟
این سوالی است که خیلی از بیماران می‌پرسند. پاسخ صادقانه اینه که بافت اسکار با هیچ دارو یا روش غیرجراحی از بین نمی‌رود.
اما برای موارد بسیار خفیف یا بیمارانی که توان جراحی ندارند، این روش‌ها می‌توانند علائم را کنترل کنند:
- دیلاتاسیون منظم — هر چند ماه یک‌بار توسط پزشک
- سوندگذاری منقطع توسط خود بیمار (Clean Intermittent Catheterization)
- درمان ضدالتهاب و آنتی‌بیوتیک برای کنترل عفونت‌های همراه
هزینه عمل تنگی مجرای ادرار چقدر است؟
هزینه درمان بسته به روش انتخابی، بیمارستان محل انجام عمل و پوشش بیمه‌ای متفاوت است. برای دریافت اطلاعات دقیق هزینه و بیمه، با مطب دکتر جباری تماس بگیرید:
مراقبت‌های بعد از عمل تنگی مجرای ادرار
دوران نقاهت یکی از مهم‌ترین مراحل درمان است. رعایت نکردن دستورات پزشک می‌تواند عود تنگی را تسریع کند.
- نوشیدن حداقل ۲.۵ لیتر آب در روز — رقیق نگه داشتن ادرار
- پرهیز از فعالیت‌های سنگین و ورزش‌های شدید تا ۴ هفته
- مصرف منظم داروهای تجویز شده (آنتی‌بیوتیک و ضدالتهاب)
- مراقبت از محل برداشت مخاط دهان (در روش مخاط دهان) — با دهانشویه
- پیگیری منظم با پزشک — معمولاً ۱، ۳، ۶ و ۱۲ ماه بعد از عمل
- گزارش فوری هر علامت غیرعادی: تب، خون در ادرار، درد شدید
تشخیص مجرای ادرار
تنگی مجرای ادرار را می توان از طریق معاینه فیزیکی، با استفاده از فناوری اشعه ایکس یا اولتراسوند، یا با استفاده از سیستوسکوپ که یک ابزار دید کوچک و انعطاف پذیر است (که در مجرای ادرار قرار می گیرد)، انجام داد و تنگی مجرای ادرار را به این طریق تشخیص داد.
یکی دیگر از روش های رایج برای تشخیص تنگی مجرای ادرار در مردان، اورتروگرام رتروگراد است. در روش اورتروگرام با استفاده از از کنتراست رنگ وارد شده از طریق دهانه آلت تناسلی و فناوری اشعه ایکس، برای تعیین محل تنگی مجرای ادرار و همچنین برای اندازه گیری میزان تاثیر زخم یا خراش، بر بافت مجرای ادراری استفاده می کنند. هنگامی که محل و شدت تنگی مشخص شد، پزشک درباره روش های رفع انسداد و بازگرداندن جریان ادرار با شما صحبت می کند.
| روش تشخیص | چه اطلاعاتی می‌دهد؟ | تهاجمی؟ |
|---|---|---|
| فلوومتری | سرعت و حجم جریان ادرار را اندازه می‌گیرد | خیر — ساده |
| اورتروگرام رتروگراد | محل دقیق، طول و شدت تنگی را نشان می‌دهد | کم — سرپایی |
| سیستوسکوپی | مشاهده مستقیم داخل مجرا و مثانه | متوسط |
| سونوگرافی مجرا | بررسی بافت اطراف تنگی | خیر |
| MRI لگن | در تروما و شکستگی لگن برای بررسی آسیب استخوانی | خیر |
علت تنگی مجرای ادرار
تنگی یا باریک شدن مجرای ادرار، معمولا به دلیل التهاب مزمن یا ایجاد زخم و خراش در هر نقطه از مجرای ادرار رخ می دهد. در بسیاری از موارد، علت دقیق زخم ناشناخته باقی مانده است، اما برخی عوامل خطر شناخته شده برای افزایش خطر تنگی مجرای ادرار وجود دارند که این عوامل عبارتند از:
- آسیب یا ضربه به دستگاه تناسلی خارجی، پرینه یا لگن.
- آسیب ناشی از اقدامات پزشکی که قبلا داشته اید، مانند جراحی پروستات یا دفع سنگ کلیه با یورتروسکوپی.
- استفاده متناوب یا طولانی مدت از کاتترها.
- عفونت های ناشی از بیماری های مقاربتی مانند سوزاک و کلامیدیا.
- سرطان پروستات، آلت تناسلی، یا سایر سرطان های اورولوژیک.
- پرتو درمانی
جمع بندی:
تنگی مجرای ادرار یک بیماری قابل درمان است، اما تأخیر در درمان می‌تواند آن را پیچیده‌تر کند. انتخاب روش درمانی مناسب — بر اساس طول تنگی، محل، سابقه عود و وضعیت بیمار — تفاوت زیادی در نتیجه نهایی ایجاد می‌کند.
اگر بیش از یک‌بار دیلاتاسیون یا یورتروتومی انجام داده‌اید و نتیجه نگرفته‌اید برای پیشگیری از خطرات تنگی مجرای ادرار، وقت آن رسیده که با متخصص ارولوژی ترمیمی مشورت کنید
رضا
پنجشنبه ۲۳ بهمن ۴( 3 ماه پیش)
تعداد بازدید: 42
مشاهده پرسش
همیارسیستم