اگر سوالی داری اینجا از ما بپرس

همه چیز درباره سنگ های ادراری (۱)

در این مقاله مطالعه می کنید:

سنگ های ادراری بر اساس اندازه، علت، ترکیبات و محل قرار گیری دسته بندی می شوند. بیماران با سنگ های ادراری معمولا با درد پهلو، تهوع، و گاهی اوقات تب مراجعه می کنند، اما ممکن است این بیماری بی علامت نیز باشد. در ادامه مطلب، کالیس کلیه را توضیح خواهیم داد.

طبقه بندی سنگ های ادراری

سنگ های ادراری بر اساس اندازه سنگ، محل، ویژگی سنگ در عکس های رادیوگرافی، علت تشکیل سنگ، ترکیبات تشکیل دهنده سنگ و خطر عود سنگ طبقه بندی می شوند.

۱) اندازه سنگ

اندازه سنگ معمولا بر اساس یک یا دو بعد سنگ بیان می شود، و به صورت تا ۵ میلی متر، ۵ تا ۱۰، ۱۰ تا ۲۰، و بزرگ تر از ۲۰ میلی متر در بزرگترین قطر سنگ طبقه بندی می شوند.

اندازه سنگ کلیه

۲) محل سنگ

سنگ ها را براساس محل آناتومیکی آن می توان تقسیم کرد: به صورت بخش (کالیس) فوقانی، میانی، یا تحتانی کلیه; لگنچه کلیه; بخش فوقانی، میانی یا تحتانی حالب و مثانه.

۳) ویژگی سنگ در عکس رادیولوژی

سنگ ها را می توان بر اساس ویژگی که در عکس ساده رادیولوژی (KUB) دارند طبقه بندی کرد. سنگ هایی که در KUB به خوبی دیده می شوند، سنگ هایی که به سختی در KUB دیده می شوند و سنگ هایی که در KUB دیده نمی شوند.

۴) علت تشکیل سنگ

سنگ ها را می توان بر اساس علت تشکیل دهنده سنگ طبقه بندی کرد: عفونت ها، علل غیر عفونی ( سنگ های عفونی و سنگ های غیر عفونی); نقص های ژنتیکی; یا سنگ های ادراری ناشی از مصرف داروها.

سنگ های ادراری غیر عفونی:

  • سنگ های اگزالات کلسیم
  • سنگ های فسفات کلسیم (شامل بروشیت و کربنات اپاتیت)
  • سنگ های اسید اوریکی

سنگ های ادراری عفونی:

  • سنگ های فسفات آمونیوم منیزیوم
  • آپاتیت کربنات
  • اورات آمونیوم

سنگ های ادراری با علل ژنتیکی:

  • سنگ های سیستین
  • سنگ های گزانتین
  • ۲،۸ دی هیدروکسی آدنین
 
سنگ های ادراری

۵) ترکیبات تشکیل دهنده سنگ

جنبه های متابولیک در تشکیل سنگ مهم هستند، لذا ارزیابی متابولیک برای رد هرگونه اختلالی مهم است. آزمایشات مربوط به تشخیص اختلالات متابولیکی پایه تشخیص و تصمیم گیری برای درمان مناسب بعدی است. سنگ ها اغلب از ترکیبی از مواد مختلف تشکیل می شوند، و لی مهم ترین ماده آن است که بزرگ ترین بخش سنگ را تشکیل می دهند.

۶) افرادی که در معرض سنگ سازی هستند

افرادی که یک بار به سنگ کلیه مبتلا شده اند حدود ۵۰ درصد احتمال دارد تا در طول عمر دچار عود سنگ شوند. در ۱۰ درصد افراد احتمال عود سنگ بالاست. احتمال کم یا زیاد بودن عود سنگ براساس نوع سنگ و شدت بیماری تعیین می گردد.

فاکتورهای عمومی:

  • بروز زود هنگام سنگ (بویژه بچه ها و نوجوانان)
  • سابقه خانوادگی تشکیل سنگ
  • سنگ های حاوی بروشیت (فسفات هیدروژن کلسیم)
  • سنگ های حاوی اسید اوریک و اورات
  • سنگ های عفونی
  • افراد تک کلیه (تک کلیه بودن به خودی خود خطر تشکیل سنگ را افزایش نمی دهد، اما پیشگیری از سنگ در این افراد اهمیت بیشتری دارد

بیماری هایی که با تشکیل سنگ همراه است:

  • پرکاری غده پاراتیروئید (هایپرپارا تیروئیدیسم)
  • رسوب منتشر کلسیم در بافت کلیوی (نفروکلسینوزیس)
  • بیماری های دستگاه گوارش ( مثل بایپس ژژونو- ایلئال)، برداشتن بخشی از روده، بیماری کرون، سوء جذب
  • سارکوئیدوزیس

سنگ های با منشاء ژنتیکی:

  • سیستینوری (دفع سیستین در ادرار)
  • هیپراگزالوری اولیه (افزایش دفع بیش از حد طبیعی اگزالت تسط ادرار)
  • اسیدوز توبولار کلیوی (نوع ۱)
  • ۲،۸ دی هیدروکسی آدنین
  • گزانتونوری (دفع گزانتین توسط ادرار)
  • سندروم لش – نیهان
  • سیستیک فیبروزیس

اختلالات آناتومیکی که با سنگ سازی همراه می شوند:

  • کلیه اسفنجی مدولاری ( اتساع لوله های کلیوی)
  • انسداد محل اتصال حالب به لگنچه
  • دیورتیکول کالیس، کیست کالیس
  • تنگی حالب
  • برگشت ادرار از مثانه به کلیه
  • کلیه های نعل اسبی
  • یورتروسل ( گشادی محل اتصال حالب به مثانه)
 
تشخیص سنگ ادراری

تشخیص سنگ های ادراری

یکی از راه های تشخیص سنگ های ادراری تصویربرداری تشخیصی است. بیماران با سنگ های ادراری معمولا با درد پهلو، تهوع و گاهی اوقات تب مراجعه می کنند، اما ممکن است بدون علامت نیز باشند. ارزیابی دقیق شامل گرفتن شرح حال دقیق و معاینه می باشد. تشخیص بالینی باید با تصویربرداری مناسب تائید شود. سونوگرافی اولین اقدام تشخیصی است که توصیه می شود.

این روش بی خطر ( فقدان خطر اشعه)، کم هزینه و قابل تکرار است. سونوگرافی می تواند سنگ های کالیس (حجره های کلیه)، لگنچه کلیه و همچنین محل اتصال حالب به لگنچه و محل اتصال حالب به مثانه را نشان داده و اتساع مجاری ادراری ناشی از انسداد بوجود آمده توسط سنگ را مشخص می کند. حساسیت و در واقع توانایی سونوگرافی برای تشخیص سنگ بر اساس اندازه و محل سنگ متفاوت بوده و در کل حدود ۷۸ درصد است.

عکس ساده شکم (KUB) حساسیت و توانایی ۴۴ تا ۷۷ درصد در تشخیص سنگ ادراری دارد. سی تی اسکن بدون ماده رنگی (بدون کنتراست) روش تصویربرداری استاندارد برای تشخیص درد حاد پهلو می باشد و مدت هاست که جایگزین عکس رنگی سیستم ادراری (IVP) شده است.

منظور از کالیس کلیه چیست؟

آیا می دانید کالیس کلیه چیست و چه کاری انجام می دهد؟ در ابتدا باید گفت که کلیه ها دو عضو لوبیایی شکل بوده که بصورت عمودی در دو طرف ستون مهره ها در پشت شکم و زیر عضله دیافراگم قرار گرفته اند.  کلیه از دو بخش اصلی تشکیل شده است.

الف) بافت کلیه که مسئول تصفیه خون می باشد بطوریکه خون با عبور از آن پالایش و مواد زائد همراه با بخشی از آب بدن از آن گرفته شده و بدین طریق ادرار تشکیل می شود. البته بافت کلیه کارکردهای دیگری هم دارد که موضوع بحث الان ما نیست مثل تنظیم فشار خون، ساخت ویتامین دی و …. .

ب) سیستم جمع کننده ادرار: این سیستم از حجره های کوچکی تشکیل شده است  که به هم پیوسته و حجره های بزرگتری را تشکیل می دهند و در نهایت حجره های بزرگتر نیز یکی شده و لگنچه کلیه یا همان پلویس را بوجود می آورند. به این حجره ها اصطلاحا “کالیس” گفته می شود. کالیس های کلیه به سه بخش تقسیم می شوند

کالیس کلیه

حالب لوله ای است که ادرار جمع شده در لگنچه کلیه را به سمت مثانه هدایت می کند. لذا حالب به محاذات (هم تراز) لگنچه، و لگنچه نیز هم به محاذات (هم تراز و هم سطح) کالیس های میانی قرار دارد. به همین دلیل سنگ هایی که در کالیس های فوقانی یا میانی قرار دارند بدنبال ورزش یا انجام سنگ شکنی برون اندامی یا ESWL، احتمال بیشتری برای حرکت کردن  و دفع دارند تا سنگ های کالیس تحتانی. کالیس های تحتانی پایین تر از سطح لگنچه قرار دارند لذا  بدلیل نیروی جاذبه شانس حرکت مسیر رو به بالای سنگ و رفتن به سمت لگنچه و خروج از کلیه خیلی کم می باشد. از همین رو، سنگ های کالیس تحتانی کمتر به درمان سنگ شکنی برون اندامی یا ESWL‌ پاسخ می دهند و روش درمانی RIRS یا PCNL براساس شرایط مناسب تر است.

البته در سنگ های کالیس تحتانی اگر سایز سنگ بزرگ نباشد و باعث درد، انسداد در مسیر خروج ادرار و یا عفونت نشده باشد می توان با سونوگرافی دوره ای هر ۶  تا ۱۲ ماه فقط تحت نظر داشت و اقدام درمانی خاصی انجام نداد. البته برای پیشگیری از بزرگتر شدن سنگ بایستی مایعات بویژه آب بیشتر نوشید (حداقل ۱۲ لیوان در روز)، تحرک و فعالیت داشت، رژیم غذایی مناسبی را رعایت کرد، آزمایشات مرتبط با ارزیابی علت تشکیل سنگ انجام داد و در نهایت در صورت صلاحدید پزشک دارو استفاده کرد.

صلاحدید پزشک و مصرف دارو

میکرولیتیازیس کلیه چیست؟

به شن ریزه های کوچکتر از ۳ میلی متر که در کالیس ها یا لگنچه کلیه توسط سونوگرافی شناسایی می شوند میکرولیتیازیس می گویند. این شن ریزه ها بخودی خود خطری برای کلیه ها ندارند ولی می توانند در آینده بزرگتر شده و مشکل ساز شوند لذا اقدامات پیشگیری کننده را بایستی مد نظر داشت که عبارتند از:

  • مصرف زیاد مایعات بویژه آب (حداقل ۱۲ لیوان در روز)
  • تحرک و فعالیت بویژه ورزش های هوازی
  • رژیم غذایی مناسبی
  • پیگیری سالانه با سونوگرافی
  • انجام آزمایشات مرتبط با ارزیابی علت تشکیل سنگ

بیشتر بدانید: درمان سنگ های ادراری 

دکتر محمد جباری جراح و متخصص کلیه و مجاری ادراری تناسلی و فوق تخصص ارولوژی ترمیمی

تصویر  دکتر محمد جباری
دکتر محمد جباری

دکتر محمد جباری جراح و متخصص کلیه و مجاری ادراری و تناسلی همچنین فلوشیپ فوق تخصصی ارولوژی ترمیمی فارغ التحصیل از دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شهید بهشتی و عضو هیئت علمی وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی و عضو انجمن علمی ارولوژی ایران می باشد.

آیا این مطلب مفید بود؟ لطفا به آن امتیاز دهید
4.2/5 - (134 امتیاز)
  • تصویر کاربر رضا چهارشنبه ۶ فروردین ۹۹( 5 سال پیش) تعداد بازدید: 1080 مشاهده پرسش
    سلام خسته نباشید من ۵سال پیش خدمت دکتر جلیل حسینی عمل ترمیم مجرای ادرار انجام دادم و بلافاصله بعداز عمل دچار عدم نعوظ شدم که واقعا منو افسرده و پرخاشگر کرده!
    باتوجه به اینکه من قبل از عمل هیچ مشکلی دراین زمینه نداشتم خواستم بدون راهی هست که نعوظم برگرده یا نه؟واینکه درمورد کارگذاشتن پلاتین در آلت که از همکارتون شنیدم میشه توضیح بدین؟
    ممنون...
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری چهارشنبه ۶ فروردین ۹۹( 5 سال پیش)

      سلام
      در مورد شرایط فعلی باید سونوگرافی رنگی از آلت بگیرید 

      پروتز آلت در برخی موارد میشه گذاشت که که من چون شرایط شما را اطلاع ندارم نمی تونم بگم در مورد شما امکان پذیر هست یا خیر

  • تصویر کاربر امیر چهارشنبه ۶ فروردین ۹۹( 5 سال پیش) تعداد بازدید: 471 مشاهده پرسش
    با سلام و عرض خسته نباشید
    آقای دکتر بنده آقا مجرد و ۲۶ سال سن دارم و نزدیک به ۵ سال هست که درگیر تنگی مجاری هستم و تا الان ۵ بار عمل بسته و ۱ مرتبه عمل باز از زیر ببضه انجام دادم و اما متاسفانه باز تنگی مجاری من برمیگردد و حتی به پیشنهاد دکتر ۲ ماه روزی ۲ مرتبه بعد از آخرین عمل من که عمل باز بود به خودم سوند میزدم اما فایده ای نداشت و باز ادرار من باریک باریکتر میشود . واقعا دیگه خسته شدم از این وضع
    خواستم بدونم مشکل از چیه و راه چاره چیست ؟؟
    ممنون از شما
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری چهارشنبه ۶ فروردین ۹۹( 5 سال پیش)

      سلام

      اطلاعات شما خیلی ناقص هست.

      علت تنگی ؟

      عکس قبل از عمل؟

      آخرین عکس بعد از عمل باز؟

      نوع جراحی باز؟

      پزشک جراح تان؟

    2. تصویر کاربر امیر چهارشنبه ۶ فروردین ۹۹( 5 سال پیش)
      سلام
      آقای دکتر این اتفاق ۱ شبه و بدون هیچ پیش زمینه ای ۵ سال پیش برای من اتفاق افتاد و ادار من بند آمد جوری که بیمارستان رفتم نتونستن سوند بزنن و از پایین ناف مستقیم سوزن بزرگی وارد مثانه من کردن

      . متاسفانه عکس قبل و بعد عمل را در سیل پارسال شیراز در خانه ما آمد از بین رفت . فقط میدونم که در عمل باز آن قسمت هایی که شامل چند گرفتگی بود برداشته شده و مجدد ۲ قسمت لوله مجاری بهم متصل شده ولی ۲ ماه کمتر بیشتر طول نکشید که مجدد به اتاق عمل رفته و عمل بسته انجام دادم .
      بنده ۲ مرتبه عمل بسته اول را پیش ۲ دکتر جداگانه (دکتر تدین ) و ( دکتر ضیغمی )

      و عمل باز را پیش دکتر اعجاز احمد _ و حدود ۲ ماه کمتر ۱ مرتبه بعد از عمل باز پیش دکتر احمد عمل بسته انجام
      و به پیشنهاد ایشان تا ۲ ماه هروز روزی ۲ مرتبه به خودم سوند میزدم

      تا اینکه ۳ ماه پیش باز عوود کرد

      و چون دکترم ایران نبود مجبور شدم برم( دکتر خانلری)

      و ایشون باز منو عمل بسته انجام دادن

      جالب اینجاست آقای دکتر همه این دکتر ها که بنده رفتم مورد بنده رو خیلی مورد عجیب توصیف کردند و میگفتن تا حالا همچین چیزی براشون پیش نیومده و برا اینکه کارنامه عمل های خودشون در بیمارستان خراب نشه دیگه بنده رو گفتن عمل نمیکنن به دلیل بازگشت مجدد به من پیشنهاد سوند زدن هروز رو دادن و من خیلی نا امید هستم از زندگی واقعا خسته شدم الان تفریبا ۳ ماه از عمل بسته من نگذشته که باز عود کرده
      واقعا نمیدونم چیکار کنم لطفا منو راهنمایی کنید سپاس
    3. تصویر کاربر دکتر محمد جباری چهارشنبه ۶ فروردین ۹۹( 5 سال پیش)

      سلام
      عکس رنگی جدید می خواهم از مجرای ادراری یعنی هم RUG و هم  VCUG تا بتوانم به ما پاسخ دقیقی بدهم

    4. نمایش سایر 2 پاسخ
  • تصویر کاربر سحر چهارشنبه ۶ فروردین ۹۹( 5 سال پیش) تعداد بازدید: 317 مشاهده پرسش
    با سلام من نزدیک 1 سال قبل فهمیدم زگیل تناسلی دارم چند بار کرایو کردم و 1 بار لیزر ولی نرفتن برای زگیل مقاوم به درمان پیشنهاد آلدرا رو دادن ولی پیدا نمیشه زگیل ها در ناحیه مخاط واژنم هستن و مسطح و سفید رنگ به صورت یک ناحیه دوسانتی سفید رنگ چطور از بین ببرمشون و اینکه چون مقاوم به درمانه از نوع سرطانیه سیستم ایمنی بدنم کاملا نرماله
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری چهارشنبه ۶ فروردین ۹۹( 5 سال پیش)

      سلام در صورت صلاحدید عکس واضح بفرستید تا بتوانم کمک تان کنم.

  • تصویر کاربر احمد چهارشنبه ۶ فروردین ۹۹( 5 سال پیش) تعداد بازدید: 270 مشاهده پرسش
    با سلام و خسته نباشید آقای دکتر
    حدود ۳ماه قبل حدود ۷ جوش بسیار ریز روی تنه آلت تناسلیم ایجاد شد بدون سوزش و درد، به دکتر متخصص پوست مراجعه کردم گفتن این جوشها چربیه و مشکلی نیست ولی گفتن اگه زیادتر با بزرگتر شد دوباره مراجعه کنم الان نزدیک ۲۰ روز حدود ۷،۸ جوش مشابه دوباره ایجاد شده ولی همون اندازه و بدون سوزش و درد،۲ تا هم از این جوشا زیر ختنه گاهم ایجاد شده، مانند جوشهای که پشت پلک آقایون میزنه، الان بخاطر مساله کرونا اکثر متخصص ها نیستن، لطفا راهنمایی کنید، در ضمن احساس میکنم با استرس و فکر کردن بهش این جوشها بیشتر میشن
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری چهارشنبه ۶ فروردین ۹۹( 5 سال پیش)

      سلام در صورت صلاحدید عکس واضح بفرستید تا بتوانم کمک تان کنم.

    2. تصویر کاربر احمد چهارشنبه ۶ فروردین ۹۹( 5 سال پیش)
      با سلام وخسته نباشید
      آقای دکتر عکسی که از روی آلت گرفتم جوشهای قدیمی که ۳ماه پیش بوجود آمده و ۲تا عکس زیر آلت و ختنه جوشهای که حدود۲۰ روز بوجود آمده درضمن دکتر پوست که رفتم ویتامین ای و زینک پلاس واسم نوشت و من مصرف کردم،آقای دکتر میخواستم بدونم این جوشها واگیر دار هم هست؟ هرکاری کردم اینجا نتونستم واستون عکس بفرستم تو تلگرام واستون فرستادم
      ممنون از لطفتون
    3. تصویر کاربر دکتر محمد جباری چهارشنبه ۶ فروردین ۹۹( 5 سال پیش)

      بدون دیدن ضایعات نمی تونم کمکی به شما بکنم

    4. تصویر کاربر احمد چهارشنبه ۶ فروردین ۹۹( 5 سال پیش)
      سلام آقای دکتر
      تو تلگرام واستون فرستادم
    5. تصویر کاربر احمد چهارشنبه ۶ فروردین ۹۹( 5 سال پیش)
      سلام آقای دکتر
      تو تلگرام فرستادم اینجا هم فرستادم امیدوارم اینجا هم به دستتون رسیده باشه
    6. تصویر کاربر دکتر محمد جباری چهارشنبه ۶ فروردین ۹۹( 5 سال پیش)

      سلام
      بله این این جوشها چربیه و مشکلی ایجاد نمی کند و اقدام خاصی نمی خواهد

    7. نمایش سایر 5 پاسخ
  • تصویر کاربر احمد سه شنبه ۵ فروردین ۹۹( 5 سال پیش) تعداد بازدید: 308 مشاهده پرسش
    سلام‌وقت‌بخیر‌الت‌من‌خیلی‌وقته‌که‌در‌موقع‌دفع‌ادار‌درد‌می‌کرد‌‌والانم‌خیلی‌زیاد‌شده‌دردش‌لطفا‌کمکم‌کنید‌شب‌روز‌ندارم‌دیگه‌الانم‌۲۴‌ساعته‌درد‌میکنه
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری سه شنبه ۵ فروردین ۹۹( 5 سال پیش)

      سلام بدون معاینه نمی توانم نظری بدهم و تشخیص یا درمانی را مطرح کنم. توصیه می کنم برای معاینه و در صورت نیاز انجام بررسی لازم حضورا به پزشک ارولوژیست مراجعه کنید.

درحال دریافت اطلاعات
  • تصویر کاربر میرعلی شنبه ۳ اسفند ۹۲( 1 دهه پیش) تعداد بازدید: 468 مشاهده پرسش
    با عرض سلام خدمت آقای دکتر بنده در مورخه 92/10/23 بعد از انجام سونو متوجه شدم که در قسمت حالب کلیه سمت چپ یک سنگ 13 میلی متری دارم پیش سه تا از دکترهای شهرمان رفتم گفتند باید سنگ شکن بشه سنگ شکن کردم ولی سنگ نشکست گفتن چون سنگ توی حالب بوده نشکسته ومجبور شدم tul کنم و دکتر یک سوند بین کلیه و مثانه ام قرار داد بعد از ده روز دوباره سنگ شکن کردم این بار سنگ شکست سه تکه از سنگها به اندازه 4 تا6 میلی متر پرتاب شدن داخل کالیس تحتانی و بقیه خرد شده و دور سوند باقی ماندند ولی بعداز دو هفته هنوز هم دفع نشده اند یک دکتر می گوید بودن سوند باعث گشادی حالب و در نتیجه دفع سنگهای خرد شده می شود و یک دکتر دیگر می گوید برای اینکه سنگها دفع شود باید سوند را بیرون بیاوری تا همزمان سنگها هم دفع شوند سوال من این است که حرف کدام دکتر را بپذیرم و انجام دهم دوم اینکه برای دفع سنگهایی که داخل کالیس تحتانی می باشد چکار کنم . متشکرم
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری شنبه ۳ اسفند ۹۲( 1 دهه پیش)
      سلام
      به نوعی هر دو حرف صحیح هست از طرفی ماندن سوند حالب را گشاد می کند و از طرفی گاه مانع دفع سنگ می شود ولی با خارج کردن سوند بعد از مدتی که حالب گشاد شده است سنگ ها معمولا دفع می شود
درحال دریافت اطلاعات
مقالات مرتبط