اگر سوالی داری اینجا از ما بپرس

همه چیز درباره سنگ های ادراری (۱)

در این مقاله مطالعه می کنید:

سنگ های ادراری بر اساس اندازه، علت، ترکیبات و محل قرار گیری دسته بندی می شوند. بیماران با سنگ های ادراری معمولا با درد پهلو، تهوع، و گاهی اوقات تب مراجعه می کنند، اما ممکن است این بیماری بی علامت نیز باشد. در ادامه مطلب، کالیس کلیه را توضیح خواهیم داد.

طبقه بندی سنگ های ادراری

سنگ های ادراری بر اساس اندازه سنگ، محل، ویژگی سنگ در عکس های رادیوگرافی، علت تشکیل سنگ، ترکیبات تشکیل دهنده سنگ و خطر عود سنگ طبقه بندی می شوند.

۱) اندازه سنگ

اندازه سنگ معمولا بر اساس یک یا دو بعد سنگ بیان می شود، و به صورت تا ۵ میلی متر، ۵ تا ۱۰، ۱۰ تا ۲۰، و بزرگ تر از ۲۰ میلی متر در بزرگترین قطر سنگ طبقه بندی می شوند.

اندازه سنگ کلیه

۲) محل سنگ

سنگ ها را براساس محل آناتومیکی آن می توان تقسیم کرد: به صورت بخش (کالیس) فوقانی، میانی، یا تحتانی کلیه; لگنچه کلیه; بخش فوقانی، میانی یا تحتانی حالب و مثانه.

۳) ویژگی سنگ در عکس رادیولوژی

سنگ ها را می توان بر اساس ویژگی که در عکس ساده رادیولوژی (KUB) دارند طبقه بندی کرد. سنگ هایی که در KUB به خوبی دیده می شوند، سنگ هایی که به سختی در KUB دیده می شوند و سنگ هایی که در KUB دیده نمی شوند.

۴) علت تشکیل سنگ

سنگ ها را می توان بر اساس علت تشکیل دهنده سنگ طبقه بندی کرد: عفونت ها، علل غیر عفونی ( سنگ های عفونی و سنگ های غیر عفونی); نقص های ژنتیکی; یا سنگ های ادراری ناشی از مصرف داروها.

سنگ های ادراری غیر عفونی:

  • سنگ های اگزالات کلسیم
  • سنگ های فسفات کلسیم (شامل بروشیت و کربنات اپاتیت)
  • سنگ های اسید اوریکی

سنگ های ادراری عفونی:

  • سنگ های فسفات آمونیوم منیزیوم
  • آپاتیت کربنات
  • اورات آمونیوم

سنگ های ادراری با علل ژنتیکی:

  • سنگ های سیستین
  • سنگ های گزانتین
  • ۲،۸ دی هیدروکسی آدنین
 
سنگ های ادراری

۵) ترکیبات تشکیل دهنده سنگ

جنبه های متابولیک در تشکیل سنگ مهم هستند، لذا ارزیابی متابولیک برای رد هرگونه اختلالی مهم است. آزمایشات مربوط به تشخیص اختلالات متابولیکی پایه تشخیص و تصمیم گیری برای درمان مناسب بعدی است. سنگ ها اغلب از ترکیبی از مواد مختلف تشکیل می شوند، و لی مهم ترین ماده آن است که بزرگ ترین بخش سنگ را تشکیل می دهند.

۶) افرادی که در معرض سنگ سازی هستند

افرادی که یک بار به سنگ کلیه مبتلا شده اند حدود ۵۰ درصد احتمال دارد تا در طول عمر دچار عود سنگ شوند. در ۱۰ درصد افراد احتمال عود سنگ بالاست. احتمال کم یا زیاد بودن عود سنگ براساس نوع سنگ و شدت بیماری تعیین می گردد.

فاکتورهای عمومی:

  • بروز زود هنگام سنگ (بویژه بچه ها و نوجوانان)
  • سابقه خانوادگی تشکیل سنگ
  • سنگ های حاوی بروشیت (فسفات هیدروژن کلسیم)
  • سنگ های حاوی اسید اوریک و اورات
  • سنگ های عفونی
  • افراد تک کلیه (تک کلیه بودن به خودی خود خطر تشکیل سنگ را افزایش نمی دهد، اما پیشگیری از سنگ در این افراد اهمیت بیشتری دارد

بیماری هایی که با تشکیل سنگ همراه است:

  • پرکاری غده پاراتیروئید (هایپرپارا تیروئیدیسم)
  • رسوب منتشر کلسیم در بافت کلیوی (نفروکلسینوزیس)
  • بیماری های دستگاه گوارش ( مثل بایپس ژژونو- ایلئال)، برداشتن بخشی از روده، بیماری کرون، سوء جذب
  • سارکوئیدوزیس

سنگ های با منشاء ژنتیکی:

  • سیستینوری (دفع سیستین در ادرار)
  • هیپراگزالوری اولیه (افزایش دفع بیش از حد طبیعی اگزالت تسط ادرار)
  • اسیدوز توبولار کلیوی (نوع ۱)
  • ۲،۸ دی هیدروکسی آدنین
  • گزانتونوری (دفع گزانتین توسط ادرار)
  • سندروم لش – نیهان
  • سیستیک فیبروزیس

اختلالات آناتومیکی که با سنگ سازی همراه می شوند:

  • کلیه اسفنجی مدولاری ( اتساع لوله های کلیوی)
  • انسداد محل اتصال حالب به لگنچه
  • دیورتیکول کالیس، کیست کالیس
  • تنگی حالب
  • برگشت ادرار از مثانه به کلیه
  • کلیه های نعل اسبی
  • یورتروسل ( گشادی محل اتصال حالب به مثانه)
 
تشخیص سنگ ادراری

تشخیص سنگ های ادراری

یکی از راه های تشخیص سنگ های ادراری تصویربرداری تشخیصی است. بیماران با سنگ های ادراری معمولا با درد پهلو، تهوع و گاهی اوقات تب مراجعه می کنند، اما ممکن است بدون علامت نیز باشند. ارزیابی دقیق شامل گرفتن شرح حال دقیق و معاینه می باشد. تشخیص بالینی باید با تصویربرداری مناسب تائید شود. سونوگرافی اولین اقدام تشخیصی است که توصیه می شود.

این روش بی خطر ( فقدان خطر اشعه)، کم هزینه و قابل تکرار است. سونوگرافی می تواند سنگ های کالیس (حجره های کلیه)، لگنچه کلیه و همچنین محل اتصال حالب به لگنچه و محل اتصال حالب به مثانه را نشان داده و اتساع مجاری ادراری ناشی از انسداد بوجود آمده توسط سنگ را مشخص می کند. حساسیت و در واقع توانایی سونوگرافی برای تشخیص سنگ بر اساس اندازه و محل سنگ متفاوت بوده و در کل حدود ۷۸ درصد است.

عکس ساده شکم (KUB) حساسیت و توانایی ۴۴ تا ۷۷ درصد در تشخیص سنگ ادراری دارد. سی تی اسکن بدون ماده رنگی (بدون کنتراست) روش تصویربرداری استاندارد برای تشخیص درد حاد پهلو می باشد و مدت هاست که جایگزین عکس رنگی سیستم ادراری (IVP) شده است.

منظور از کالیس کلیه چیست؟

آیا می دانید کالیس کلیه چیست و چه کاری انجام می دهد؟ در ابتدا باید گفت که کلیه ها دو عضو لوبیایی شکل بوده که بصورت عمودی در دو طرف ستون مهره ها در پشت شکم و زیر عضله دیافراگم قرار گرفته اند.  کلیه از دو بخش اصلی تشکیل شده است.

الف) بافت کلیه که مسئول تصفیه خون می باشد بطوریکه خون با عبور از آن پالایش و مواد زائد همراه با بخشی از آب بدن از آن گرفته شده و بدین طریق ادرار تشکیل می شود. البته بافت کلیه کارکردهای دیگری هم دارد که موضوع بحث الان ما نیست مثل تنظیم فشار خون، ساخت ویتامین دی و …. .

ب) سیستم جمع کننده ادرار: این سیستم از حجره های کوچکی تشکیل شده است  که به هم پیوسته و حجره های بزرگتری را تشکیل می دهند و در نهایت حجره های بزرگتر نیز یکی شده و لگنچه کلیه یا همان پلویس را بوجود می آورند. به این حجره ها اصطلاحا “کالیس” گفته می شود. کالیس های کلیه به سه بخش تقسیم می شوند

کالیس کلیه

حالب لوله ای است که ادرار جمع شده در لگنچه کلیه را به سمت مثانه هدایت می کند. لذا حالب به محاذات (هم تراز) لگنچه، و لگنچه نیز هم به محاذات (هم تراز و هم سطح) کالیس های میانی قرار دارد. به همین دلیل سنگ هایی که در کالیس های فوقانی یا میانی قرار دارند بدنبال ورزش یا انجام سنگ شکنی برون اندامی یا ESWL، احتمال بیشتری برای حرکت کردن  و دفع دارند تا سنگ های کالیس تحتانی. کالیس های تحتانی پایین تر از سطح لگنچه قرار دارند لذا  بدلیل نیروی جاذبه شانس حرکت مسیر رو به بالای سنگ و رفتن به سمت لگنچه و خروج از کلیه خیلی کم می باشد. از همین رو، سنگ های کالیس تحتانی کمتر به درمان سنگ شکنی برون اندامی یا ESWL‌ پاسخ می دهند و روش درمانی RIRS یا PCNL براساس شرایط مناسب تر است.

البته در سنگ های کالیس تحتانی اگر سایز سنگ بزرگ نباشد و باعث درد، انسداد در مسیر خروج ادرار و یا عفونت نشده باشد می توان با سونوگرافی دوره ای هر ۶  تا ۱۲ ماه فقط تحت نظر داشت و اقدام درمانی خاصی انجام نداد. البته برای پیشگیری از بزرگتر شدن سنگ بایستی مایعات بویژه آب بیشتر نوشید (حداقل ۱۲ لیوان در روز)، تحرک و فعالیت داشت، رژیم غذایی مناسبی را رعایت کرد، آزمایشات مرتبط با ارزیابی علت تشکیل سنگ انجام داد و در نهایت در صورت صلاحدید پزشک دارو استفاده کرد.

صلاحدید پزشک و مصرف دارو

میکرولیتیازیس کلیه چیست؟

به شن ریزه های کوچکتر از ۳ میلی متر که در کالیس ها یا لگنچه کلیه توسط سونوگرافی شناسایی می شوند میکرولیتیازیس می گویند. این شن ریزه ها بخودی خود خطری برای کلیه ها ندارند ولی می توانند در آینده بزرگتر شده و مشکل ساز شوند لذا اقدامات پیشگیری کننده را بایستی مد نظر داشت که عبارتند از:

  • مصرف زیاد مایعات بویژه آب (حداقل ۱۲ لیوان در روز)
  • تحرک و فعالیت بویژه ورزش های هوازی
  • رژیم غذایی مناسبی
  • پیگیری سالانه با سونوگرافی
  • انجام آزمایشات مرتبط با ارزیابی علت تشکیل سنگ

بیشتر بدانید: درمان سنگ های ادراری 

دکتر محمد جباری جراح و متخصص کلیه و مجاری ادراری تناسلی و فوق تخصص ارولوژی ترمیمی

تصویر  دکتر محمد جباری
دکتر محمد جباری

دکتر محمد جباری جراح و متخصص کلیه و مجاری ادراری و تناسلی همچنین فلوشیپ فوق تخصصی ارولوژی ترمیمی فارغ التحصیل از دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شهید بهشتی و عضو هیئت علمی وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی و عضو انجمن علمی ارولوژی ایران می باشد.

آیا این مطلب مفید بود؟ لطفا به آن امتیاز دهید
4.2/5 - (121 امتیاز)
  • تصویر کاربر هاشمی پنجشنبه ۱۵ خرداد ۹۳( 1 دهه پیش) تعداد بازدید: 421 مشاهده پرسش
    اینجانب خانمی 32 ساله متاهل هستم ، مشکل من تکرر ادرار می باشد و این مشکل زمانی شروع شد که طی مسافرت با اتوبوس مجبور به نگهداری ادرار شدید خود به مدت یک ساعت شدم.بعد از آن هر موقع با اتوبوس به جایی بروم دچار همان حالت می شوم. در حال حاضر در طول روز نیز به طور مداوم باید به دستشویی بروم . رنگ ادرارم طبیعی است و گاهی ادرار به طور کامل از مثانه خارج نمی شود و نسبت به حجم ادرار فشار کمی دارد و مجبور به انقباض ماهیچه های شکمی خود می باشم. و در بعضی از اوقات حجم ادرار نسبت به فشاری که به مثانه وارد می شود کم است.
    لطفا مرا راهنمایی کنید.
    با تشکر
    هاشمی
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری پنجشنبه ۱۵ خرداد ۹۳( 1 دهه پیش)
      سلام
      اگرچه اطلاعات شما ناقص است ولی بهتره 3 کار انجام دهید:
      1) آزمایش خون و ادرار
      2) سونوگرافی کلیه و مثانه پ و خالی و تعیین میزان باقیمانده ادراری
      3) ثبت تقویم ادراری (voiding Diary) که البته برای آن نیاز به توضیح هست
      البته امکان دارد در مرحله بعد نیاز به نوار مثانه هم باشد
  • تصویر کاربر احمد پنجشنبه ۱۵ خرداد ۹۳( 1 دهه پیش) تعداد بازدید: 390 مشاهده پرسش
    باسلام آقای دکتر خسته نباشید
    ببخشید آقای دکتر این اسپری و کرم های بی حس کننده که برای جلوگیری از زود انزالی هم استفاده می شوند آیا در قدرت نعوظ تاثیر می گذارند باعث کاهش می شوند یا افزایش؟
    هم شنیدم هم تو سایتون دیدم که گفتید 20 یا 15 دقیقه قبل از نزدیکی از این ها استفاده شود و برای اینکه طرف مقابل بی حس نشه باید از کاندوم استفاده کنیم و یا اینکه بشوریم آلت را .
    آیا شستن آلت بعد از 20 دقیقه باعث نمیشه که بی حسی از بین برود و زود ارضا شویم؟
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری پنجشنبه ۱۵ خرداد ۹۳( 1 دهه پیش)
      سلام
      آیا در قدرت نعوظ تاثیر می گذارند باعث کاهش می شوند یا افزایش؟......... در بعضی افراد تاثیر می گذارد
      آیا شستن آلت بعد از 20 دقیقه باعث نمیشه که بی حسی از بین برود و زود ارضا شویم؟............ شما زمانی اقدام به شستشو می کنید که دارو جذب شده و اثر بی حسی خود را گذاشته است
  • تصویر کاربر حسین پنجشنبه ۱۵ خرداد ۹۳( 1 دهه پیش) تعداد بازدید: 16384 مشاهده پرسش
    سلام به شما آقای دکتر
    وقتتون بخیر
    سوالی داشتم از خدمتتون
    من حدود یک هفته ای هست که احساس میکنم بعد از اومدنم از دستشویی هنوز مقداری ادرار در مجاری باقی مونده
    اوایل با احساس گرمای اضافی شروع شد. منظورم اینکه از اون موقع به بعد در ناحیه زیر بیضه(پرینه) و گاهی خود بیضه ها و مجاری ادرار (بیشتر در کلاهک آلت) حس میکنم دماش نسبت به کل بدنم بالاتره. احساس گرمای بیشتری میکنم اینو کامل درک میکنم
    تا حالا چند مورد پیش اومده که در قطره ای در حد یک ماش یا عدس ناخودآگاه یا در بلند و نشستن پشت کامپیوترم از مجاری خارج شده
    قبل از این ماجرا نمیدونستم استبرا چی هست اصلا تا اینکه تو اینترنت خوندم و این کار رو انجام دادم اما بعد از این کار هم یکی دوبار خروجه رو داشتم
    به اورولوژیست مراجعه کردم آزمایش ادرار نوشت برای عفونت جواب منفی بود و گفت که چیز خاصی نیست و قرص هیدروکلروتیازید 5 ورق برام نوشت نصف صبح نصف عصر
    الان یک روز بیشتر نیست که از دکتر اومدم طبیعیه که نباید انتظار درمان داشته باشم اما حسم بهم میگه تشخیصش درست نبوده هنوز گرما رو دارم + احساس موندن ادرار و...
    خودم که تو اینترنت سرچ زدم ذهنم رفت سمت بزرگ شدن پروستات که میتونه دلیل این امر باشه
    البته یه نکته مهم رو هم بگم که در واقع یه حماقتی رو از روی نااگاهی انجام دادم و دوباری از خروج منی از مجاری در زمان خودارضایی جلوگیری کردم که بازم تو مطالبی که تو اینترنت خوندم نوشته بود این کار باعث آسیب به پروستات میشه
    خواستم نظر شما رو هم بدونم!!! تصمیم گرفتم به متخصص دیگه ای مراجعه کنم آیا به نظر شما لازمه؟
    منتظر درمان با همین قرص تجویزی بمونم؟
    نظرتون چیه؟ فک می کنید مشکل از کجاست؟
    در ضمن 28 سالمه سابقه هیچ گونه بیماری رو هم ندارم تو هیچ شکلیش و این اولین مشکلیه که برام پیش اومده تو این چندسال
    منتظر میلتون و پاسختون هستم
    سپاس و احترام برای شما
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری پنجشنبه ۱۵ خرداد ۹۳( 1 دهه پیش)
      سلام
      قرص هیدروکلرتیازید هیچ تاثیری در رفع مشکل شما ندارد.بزرگی پروستات که بعیده ولی التهاب و تورم پروستات ممکن است. به نظر من بهتر دارو را تغییر دهید
  • تصویر کاربر امین پنجشنبه ۱۵ خرداد ۹۳( 1 دهه پیش) تعداد بازدید: 390 مشاهده پرسش
    سلام من پسری 23ساله هستم با سایز الت 16وقد180 و وزن 80
    مشکل من اینه که روی التم سمت چپ و راستش رگهاش بسیار متورم و توده ای ومتراکم در یک نقطه شده و التم یکم به سمت چپ کج شده تشخیص خودم با توجه به اینکه هیچ مشکلی در نعوظ ادار و ارضا شدن ندارم اینکه التم شکسته و رگهای روی اون ترمیم شده خود به خود اما ظاهری وحشتناک پیدا کرده یه مقدار نگرانم که بعدا مشکلی پیش نیاد ایا باید عمل بشه یا توی باروری تاثیر داره یا نه در ضمن کیفیت اسپرم رو چطور میشه خودمون بفهمیم بدون مراجعه به پزشک ایا به غلظتشه لطفا راهنماییم کنید
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری پنجشنبه ۱۵ خرداد ۹۳( 1 دهه پیش)
      سلام
      مواردی که فرمودید مشکلی نیست. برای ارزیابی کیفیت اسپم بایستی آزمایش اسپرم بدهید
  • تصویر کاربر kamranbordbar پنجشنبه ۱۵ خرداد ۹۳( 1 دهه پیش) تعداد بازدید: 321 مشاهده پرسش
    سلام آقای دکتر
    من دوبار واریکوسل داشتم و سمت چپ و سمت راست عمل کردم.
    در آینده که برام مشکلی پیش نمیاد.
    اگه میشه شماره تونو برام بفرستین تا بتونم راحت تر با شما حرف بزنم.
    با تشکر از شما
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری پنجشنبه ۱۵ خرداد ۹۳( 1 دهه پیش)
      سلام
      نتیجه آزمایش اسپرم جواب سوال شما هست
درحال دریافت اطلاعات
  • تصویر کاربر میرعلی شنبه ۳ اسفند ۹۲( 1 دهه پیش) تعداد بازدید: 404 مشاهده پرسش
    با عرض سلام خدمت آقای دکتر بنده در مورخه 92/10/23 بعد از انجام سونو متوجه شدم که در قسمت حالب کلیه سمت چپ یک سنگ 13 میلی متری دارم پیش سه تا از دکترهای شهرمان رفتم گفتند باید سنگ شکن بشه سنگ شکن کردم ولی سنگ نشکست گفتن چون سنگ توی حالب بوده نشکسته ومجبور شدم tul کنم و دکتر یک سوند بین کلیه و مثانه ام قرار داد بعد از ده روز دوباره سنگ شکن کردم این بار سنگ شکست سه تکه از سنگها به اندازه 4 تا6 میلی متر پرتاب شدن داخل کالیس تحتانی و بقیه خرد شده و دور سوند باقی ماندند ولی بعداز دو هفته هنوز هم دفع نشده اند یک دکتر می گوید بودن سوند باعث گشادی حالب و در نتیجه دفع سنگهای خرد شده می شود و یک دکتر دیگر می گوید برای اینکه سنگها دفع شود باید سوند را بیرون بیاوری تا همزمان سنگها هم دفع شوند سوال من این است که حرف کدام دکتر را بپذیرم و انجام دهم دوم اینکه برای دفع سنگهایی که داخل کالیس تحتانی می باشد چکار کنم . متشکرم
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری شنبه ۳ اسفند ۹۲( 1 دهه پیش)
      سلام
      به نوعی هر دو حرف صحیح هست از طرفی ماندن سوند حالب را گشاد می کند و از طرفی گاه مانع دفع سنگ می شود ولی با خارج کردن سوند بعد از مدتی که حالب گشاد شده است سنگ ها معمولا دفع می شود
درحال دریافت اطلاعات
مقالات مرتبط

از دکتر بپرسید

ویزیت Whatsapp

تماس با مطب

نوبت دهی اینترنتی