اگر سوالی داری اینجا از ما بپرس

همه چیز درباره سنگ های ادراری (۱)

در این مقاله مطالعه می کنید:

سنگ های ادراری بر اساس اندازه، علت، ترکیبات و محل قرار گیری دسته بندی می شوند. بیماران با سنگ های ادراری معمولا با درد پهلو، تهوع، و گاهی اوقات تب مراجعه می کنند، اما ممکن است این بیماری بی علامت نیز باشد. در ادامه مطلب، کالیس کلیه را توضیح خواهیم داد.

طبقه بندی سنگ های ادراری

سنگ های ادراری بر اساس اندازه سنگ، محل، ویژگی سنگ در عکس های رادیوگرافی، علت تشکیل سنگ، ترکیبات تشکیل دهنده سنگ و خطر عود سنگ طبقه بندی می شوند.

۱) اندازه سنگ

اندازه سنگ معمولا بر اساس یک یا دو بعد سنگ بیان می شود، و به صورت تا ۵ میلی متر، ۵ تا ۱۰، ۱۰ تا ۲۰، و بزرگ تر از ۲۰ میلی متر در بزرگترین قطر سنگ طبقه بندی می شوند.

اندازه سنگ کلیه

۲) محل سنگ

سنگ ها را براساس محل آناتومیکی آن می توان تقسیم کرد: به صورت بخش (کالیس) فوقانی، میانی، یا تحتانی کلیه; لگنچه کلیه; بخش فوقانی، میانی یا تحتانی حالب و مثانه.

۳) ویژگی سنگ در عکس رادیولوژی

سنگ ها را می توان بر اساس ویژگی که در عکس ساده رادیولوژی (KUB) دارند طبقه بندی کرد. سنگ هایی که در KUB به خوبی دیده می شوند، سنگ هایی که به سختی در KUB دیده می شوند و سنگ هایی که در KUB دیده نمی شوند.

۴) علت تشکیل سنگ

سنگ ها را می توان بر اساس علت تشکیل دهنده سنگ طبقه بندی کرد: عفونت ها، علل غیر عفونی ( سنگ های عفونی و سنگ های غیر عفونی); نقص های ژنتیکی; یا سنگ های ادراری ناشی از مصرف داروها.

سنگ های ادراری غیر عفونی:

  • سنگ های اگزالات کلسیم
  • سنگ های فسفات کلسیم (شامل بروشیت و کربنات اپاتیت)
  • سنگ های اسید اوریکی

سنگ های ادراری عفونی:

  • سنگ های فسفات آمونیوم منیزیوم
  • آپاتیت کربنات
  • اورات آمونیوم

سنگ های ادراری با علل ژنتیکی:

  • سنگ های سیستین
  • سنگ های گزانتین
  • ۲،۸ دی هیدروکسی آدنین
 
سنگ های ادراری

۵) ترکیبات تشکیل دهنده سنگ

جنبه های متابولیک در تشکیل سنگ مهم هستند، لذا ارزیابی متابولیک برای رد هرگونه اختلالی مهم است. آزمایشات مربوط به تشخیص اختلالات متابولیکی پایه تشخیص و تصمیم گیری برای درمان مناسب بعدی است. سنگ ها اغلب از ترکیبی از مواد مختلف تشکیل می شوند، و لی مهم ترین ماده آن است که بزرگ ترین بخش سنگ را تشکیل می دهند.

۶) افرادی که در معرض سنگ سازی هستند

افرادی که یک بار به سنگ کلیه مبتلا شده اند حدود ۵۰ درصد احتمال دارد تا در طول عمر دچار عود سنگ شوند. در ۱۰ درصد افراد احتمال عود سنگ بالاست. احتمال کم یا زیاد بودن عود سنگ براساس نوع سنگ و شدت بیماری تعیین می گردد.

فاکتورهای عمومی:

  • بروز زود هنگام سنگ (بویژه بچه ها و نوجوانان)
  • سابقه خانوادگی تشکیل سنگ
  • سنگ های حاوی بروشیت (فسفات هیدروژن کلسیم)
  • سنگ های حاوی اسید اوریک و اورات
  • سنگ های عفونی
  • افراد تک کلیه (تک کلیه بودن به خودی خود خطر تشکیل سنگ را افزایش نمی دهد، اما پیشگیری از سنگ در این افراد اهمیت بیشتری دارد

بیماری هایی که با تشکیل سنگ همراه است:

  • پرکاری غده پاراتیروئید (هایپرپارا تیروئیدیسم)
  • رسوب منتشر کلسیم در بافت کلیوی (نفروکلسینوزیس)
  • بیماری های دستگاه گوارش ( مثل بایپس ژژونو- ایلئال)، برداشتن بخشی از روده، بیماری کرون، سوء جذب
  • سارکوئیدوزیس

سنگ های با منشاء ژنتیکی:

  • سیستینوری (دفع سیستین در ادرار)
  • هیپراگزالوری اولیه (افزایش دفع بیش از حد طبیعی اگزالت تسط ادرار)
  • اسیدوز توبولار کلیوی (نوع ۱)
  • ۲،۸ دی هیدروکسی آدنین
  • گزانتونوری (دفع گزانتین توسط ادرار)
  • سندروم لش – نیهان
  • سیستیک فیبروزیس

اختلالات آناتومیکی که با سنگ سازی همراه می شوند:

  • کلیه اسفنجی مدولاری ( اتساع لوله های کلیوی)
  • انسداد محل اتصال حالب به لگنچه
  • دیورتیکول کالیس، کیست کالیس
  • تنگی حالب
  • برگشت ادرار از مثانه به کلیه
  • کلیه های نعل اسبی
  • یورتروسل ( گشادی محل اتصال حالب به مثانه)
 
تشخیص سنگ ادراری

تشخیص سنگ های ادراری

یکی از راه های تشخیص سنگ های ادراری تصویربرداری تشخیصی است. بیماران با سنگ های ادراری معمولا با درد پهلو، تهوع و گاهی اوقات تب مراجعه می کنند، اما ممکن است بدون علامت نیز باشند. ارزیابی دقیق شامل گرفتن شرح حال دقیق و معاینه می باشد. تشخیص بالینی باید با تصویربرداری مناسب تائید شود. سونوگرافی اولین اقدام تشخیصی است که توصیه می شود.

این روش بی خطر ( فقدان خطر اشعه)، کم هزینه و قابل تکرار است. سونوگرافی می تواند سنگ های کالیس (حجره های کلیه)، لگنچه کلیه و همچنین محل اتصال حالب به لگنچه و محل اتصال حالب به مثانه را نشان داده و اتساع مجاری ادراری ناشی از انسداد بوجود آمده توسط سنگ را مشخص می کند. حساسیت و در واقع توانایی سونوگرافی برای تشخیص سنگ بر اساس اندازه و محل سنگ متفاوت بوده و در کل حدود ۷۸ درصد است.

عکس ساده شکم (KUB) حساسیت و توانایی ۴۴ تا ۷۷ درصد در تشخیص سنگ ادراری دارد. سی تی اسکن بدون ماده رنگی (بدون کنتراست) روش تصویربرداری استاندارد برای تشخیص درد حاد پهلو می باشد و مدت هاست که جایگزین عکس رنگی سیستم ادراری (IVP) شده است.

منظور از کالیس کلیه چیست؟

آیا می دانید کالیس کلیه چیست و چه کاری انجام می دهد؟ در ابتدا باید گفت که کلیه ها دو عضو لوبیایی شکل بوده که بصورت عمودی در دو طرف ستون مهره ها در پشت شکم و زیر عضله دیافراگم قرار گرفته اند.  کلیه از دو بخش اصلی تشکیل شده است.

الف) بافت کلیه که مسئول تصفیه خون می باشد بطوریکه خون با عبور از آن پالایش و مواد زائد همراه با بخشی از آب بدن از آن گرفته شده و بدین طریق ادرار تشکیل می شود. البته بافت کلیه کارکردهای دیگری هم دارد که موضوع بحث الان ما نیست مثل تنظیم فشار خون، ساخت ویتامین دی و …. .

ب) سیستم جمع کننده ادرار: این سیستم از حجره های کوچکی تشکیل شده است  که به هم پیوسته و حجره های بزرگتری را تشکیل می دهند و در نهایت حجره های بزرگتر نیز یکی شده و لگنچه کلیه یا همان پلویس را بوجود می آورند. به این حجره ها اصطلاحا “کالیس” گفته می شود. کالیس های کلیه به سه بخش تقسیم می شوند

کالیس کلیه

حالب لوله ای است که ادرار جمع شده در لگنچه کلیه را به سمت مثانه هدایت می کند. لذا حالب به محاذات (هم تراز) لگنچه، و لگنچه نیز هم به محاذات (هم تراز و هم سطح) کالیس های میانی قرار دارد. به همین دلیل سنگ هایی که در کالیس های فوقانی یا میانی قرار دارند بدنبال ورزش یا انجام سنگ شکنی برون اندامی یا ESWL، احتمال بیشتری برای حرکت کردن  و دفع دارند تا سنگ های کالیس تحتانی. کالیس های تحتانی پایین تر از سطح لگنچه قرار دارند لذا  بدلیل نیروی جاذبه شانس حرکت مسیر رو به بالای سنگ و رفتن به سمت لگنچه و خروج از کلیه خیلی کم می باشد. از همین رو، سنگ های کالیس تحتانی کمتر به درمان سنگ شکنی برون اندامی یا ESWL‌ پاسخ می دهند و روش درمانی RIRS یا PCNL براساس شرایط مناسب تر است.

البته در سنگ های کالیس تحتانی اگر سایز سنگ بزرگ نباشد و باعث درد، انسداد در مسیر خروج ادرار و یا عفونت نشده باشد می توان با سونوگرافی دوره ای هر ۶  تا ۱۲ ماه فقط تحت نظر داشت و اقدام درمانی خاصی انجام نداد. البته برای پیشگیری از بزرگتر شدن سنگ بایستی مایعات بویژه آب بیشتر نوشید (حداقل ۱۲ لیوان در روز)، تحرک و فعالیت داشت، رژیم غذایی مناسبی را رعایت کرد، آزمایشات مرتبط با ارزیابی علت تشکیل سنگ انجام داد و در نهایت در صورت صلاحدید پزشک دارو استفاده کرد.

صلاحدید پزشک و مصرف دارو

میکرولیتیازیس کلیه چیست؟

به شن ریزه های کوچکتر از ۳ میلی متر که در کالیس ها یا لگنچه کلیه توسط سونوگرافی شناسایی می شوند میکرولیتیازیس می گویند. این شن ریزه ها بخودی خود خطری برای کلیه ها ندارند ولی می توانند در آینده بزرگتر شده و مشکل ساز شوند لذا اقدامات پیشگیری کننده را بایستی مد نظر داشت که عبارتند از:

  • مصرف زیاد مایعات بویژه آب (حداقل ۱۲ لیوان در روز)
  • تحرک و فعالیت بویژه ورزش های هوازی
  • رژیم غذایی مناسبی
  • پیگیری سالانه با سونوگرافی
  • انجام آزمایشات مرتبط با ارزیابی علت تشکیل سنگ

بیشتر بدانید: درمان سنگ های ادراری 

دکتر محمد جباری جراح و متخصص کلیه و مجاری ادراری تناسلی و فوق تخصص ارولوژی ترمیمی

تصویر  دکتر محمد جباری
دکتر محمد جباری

دکتر محمد جباری جراح و متخصص کلیه و مجاری ادراری و تناسلی همچنین فلوشیپ فوق تخصصی ارولوژی ترمیمی فارغ التحصیل از دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شهید بهشتی و عضو هیئت علمی وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی و عضو انجمن علمی ارولوژی ایران می باشد.

آیا این مطلب مفید بود؟ لطفا به آن امتیاز دهید
4.2/5 - (134 امتیاز)
  • تصویر کاربر مهدی سه شنبه ۱۷ دی ۹۸( 6 سال پیش) تعداد بازدید: 398 مشاهده پرسش
    عرض سلام و ادب خدمت شما جناب دکتر جباری
    بنده 6 ماه قبل عمل یورتروپلاستی انجام دادم.
    3 ماه پیش خدمتتون پیام دادم که یک مقدار جریان ادرارم نگرانم کرده شما گفتید یوروفلومتری انجام بدم. انجام دادم شما گفتید مشکلی نداره.
    الان دوباره همون شرایط پیش اومد برام و رفتم یوروفلومتری دادم اما max flow یک مقدار کم شده
    Max. flow rate =16.8 mls
    Average flow rate =10.1 mls
    Voided volume =447ml
    Flow time = 44.1 s
    Voiding time=45.8 s
    Time to max. flow =20.6 s
    Acceleration =0.8 mls*s
    Hesitancy =36.6 s
    عکس ازمایش فعلی و قبلی رو هم میفرستم خدمتتون
    و اینکه 22 سالمه
    ممنون میشم راهنمایی بفرمائید
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری دوشنبه ۱۶ دی ۹۸( 6 سال پیش)

      سلام

      کمی تغییر طبیعی است مهم اینه که جریان ادرار طبیعی است. در افرادی که عمل یورتروپلاستی می شوند بالا 12 نرمال هست نگران نباشید

    2. تصویر کاربر مهدی دوشنبه ۱۶ دی ۹۸( 6 سال پیش)
      ممنونم جناب دکتر.
      من پیش یکی از همکاراتون رفتم گفتن ابتدای مجرا ملتهب شده و زدن سوند همراه با پماد رو تجویز کردن و گفتن در صورتی که بهبود نداشت باید دیلاتسیون کنم.
      نظر شما برای من مهم هست خیلی ممنون میشم راهنمایی بفرمائید.
    3. تصویر کاربر دکتر محمد جباری دوشنبه ۱۶ دی ۹۸( 6 سال پیش)

      سلام

      میشه عکس قبل و بعد از عمل و نیز عکسی از ابتدای مجرا که گفتند ملتهب هست رو برای من بفرستید؟

       

    4. تصویر کاربر مهدی دوشنبه ۱۶ دی ۹۸( 6 سال پیش)
      از روی عکس نگفتن ایشون فقط نگاه کردن
      حالا نمیدونم چکار کنم
      از سوند ۱۴ که استفاده میکنم یک مقدار بعد از وارد شدن یک گیری وجود داره ولی بقیه قسمت ها مشکلی ندارم
    5. تصویر کاربر مهدی دوشنبه ۱۶ دی ۹۸( 6 سال پیش)
      عکس قبل از عمل رو دارم که ارسال نمیشه
      بعداز عمل هنوز عکسی نگرفتم جناب دکتر
    6. تصویر کاربر دکتر محمد جباری سه شنبه ۱۷ دی ۹۸( 6 سال پیش)

      منظورم عکسی است که قبل از خروج سوند گرفتند

      حجم عکس ها رو کم کنید قابل ارسال هست

       

    7. نمایش سایر 5 پاسخ
  • تصویر کاربر مهدی جمعه ۲۰ دی ۹۸( 6 سال پیش) تعداد بازدید: 338 مشاهده پرسش
    سلام آقای دکتر ممنون میشم اگر پاسخ سوالم رو بدین من مادرزادی هیپوسپادیاس داشتم در کودکی یکبار عمل شدم ولی بعد از عمل یک سوراخ فیستول درست زیرکلاهک دراومد که مایع منی و ادار ار آن سوراخ ترشح میشود واز سوراخ اصلی فقط ادرار چکه میکند و مشکلی هم در ادار کردن یا مایع منی ندارم کجی هم ندارد فقط مایع منی جهش ندارد و پرتاب نمیشود با ملایمت خارج میشود و طول آلتم ۱۲سانت هست میخاستم بدونم با این اوضا میتونم ازدواج کنم مشکلی در باروری نمیاره یا باید جراحی بشم ممنون میشم راهنماییم کنید خیلی نگرانم
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری جمعه ۲۰ دی ۹۸( 6 سال پیش)

      سلام

      مشکلی در باروری و ازدواج ندارد

  • تصویر کاربر احمد دوشنبه ۱۶ دی ۹۸( 6 سال پیش) تعداد بازدید: 311 مشاهده پرسش
    سلام و درود بر استاد عزیزم.امیدوارم حالتون خوب باشه همیشه چشم خدا روتون.بزرگوار من 3ماه هست دوسه تا لکه سفیدکه کمی دوتاش بهدنظر برجستس دارم نگرانم بالای التم سمت چپم روی پوست مثاته. این چیه زگیل نباشه؟و پیرو سوال قبلیم با کدf75tw8166887.که یک ماه پیش سر التم میسوخت دکتر رفتم تاوانکس و ازیترو داد 13روز خوردم و قطع کردم کم کم ول شد تا الان یکماه هست دیگه داخل نوک التم اتیش نمیگیره کشت ادرارم دادم همان موقع و سونا کامل نرمال بود. شما گفتید این دانه ها که داخل اول مجاری چیز نیس دکتر عکستشون میفرستم . ببینید زگیل نباشن اصلا چیه؟ خانمم هم همان سه ماه پیش بردم پاپ اسمیر و حتی نمونه پاپ به اجبار گفتم واس تست اچ پی وی از روش پی سی ار . و جواب هیچی نبود و خانم دکترش گفت شما که مشکل ندارید .
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری دوشنبه ۱۶ دی ۹۸( 6 سال پیش)

      سلام

      زگیل نیستند

  • تصویر کاربر حسین جمعه ۲۰ دی ۹۸( 6 سال پیش) تعداد بازدید: 275 مشاهده پرسش
    سلام آقای دکتر من 19سالمه آلتم در حالت راست شده بین نهایت 13 سانت بدون استفاده از دارو یا هر چیز دیگه به نظر شما التم امکان داره با افزایش سن بزرگ تر بشه ؟
    و آیا داروها مثل قرص ها تاثیری دارند؟ دارو های تاخیری و افزایشی تاثیری دارند؟
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری جمعه ۲۰ دی ۹۸( 6 سال پیش)

      سلام

      آقای دکتر من 19سالمه آلتم در حالت راست شده بین نهایت 13 سانت بدون استفاده از دارو یا هر چیز دیگه به نظر شما التم امکان داره با افزایش سن بزرگ تر بشه ؟......................خیر
      و آیا داروها مثل قرص ها تاثیری دارند؟ دارو های تاخیری و افزایشی تاثیری دارند؟...........................خیر

  • تصویر کاربر شیدا جمعه ۲۰ دی ۹۸( 6 سال پیش) تعداد بازدید: 293 مشاهده پرسش
    سلام من زگیل تناسلی داخل واژن و اطراف داشتم با کرایو درمان شد و الان یکماه شده از درمان. الان بین مقعد الت تناسلی احساس میکنم زگیل داره رشد میکنه چون دست میکشم حالت خشکی و خارشداره
    دارویی هست که استفاده کنم که تا رشد نکردا از بین بره
    ممنون اقای دکتر
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری یکشنبه ۱۵ دی ۹۸( 6 سال پیش)

      سلام

      کرم آلدرا بزنید

    2. تصویر کاربر شیدا یکشنبه ۱۵ دی ۹۸( 6 سال پیش)
      ممنون
    3. تصویر کاربر شیدا یکشنبه ۱۵ دی ۹۸( 6 سال پیش)
      برای تزریق واکسن گارداسیل به شما مراجعه کنم؟
    4. تصویر کاربر دکتر محمد جباری جمعه ۲۰ دی ۹۸( 6 سال پیش)

      سلام

      کرم آلدرا 3 شب در هفته بمدت 6 ساعت بزنید

    5. نمایش سایر 3 پاسخ
درحال دریافت اطلاعات
  • تصویر کاربر میرعلی شنبه ۳ اسفند ۹۲( 1 دهه پیش) تعداد بازدید: 474 مشاهده پرسش
    با عرض سلام خدمت آقای دکتر بنده در مورخه 92/10/23 بعد از انجام سونو متوجه شدم که در قسمت حالب کلیه سمت چپ یک سنگ 13 میلی متری دارم پیش سه تا از دکترهای شهرمان رفتم گفتند باید سنگ شکن بشه سنگ شکن کردم ولی سنگ نشکست گفتن چون سنگ توی حالب بوده نشکسته ومجبور شدم tul کنم و دکتر یک سوند بین کلیه و مثانه ام قرار داد بعد از ده روز دوباره سنگ شکن کردم این بار سنگ شکست سه تکه از سنگها به اندازه 4 تا6 میلی متر پرتاب شدن داخل کالیس تحتانی و بقیه خرد شده و دور سوند باقی ماندند ولی بعداز دو هفته هنوز هم دفع نشده اند یک دکتر می گوید بودن سوند باعث گشادی حالب و در نتیجه دفع سنگهای خرد شده می شود و یک دکتر دیگر می گوید برای اینکه سنگها دفع شود باید سوند را بیرون بیاوری تا همزمان سنگها هم دفع شوند سوال من این است که حرف کدام دکتر را بپذیرم و انجام دهم دوم اینکه برای دفع سنگهایی که داخل کالیس تحتانی می باشد چکار کنم . متشکرم
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری شنبه ۳ اسفند ۹۲( 1 دهه پیش)
      سلام
      به نوعی هر دو حرف صحیح هست از طرفی ماندن سوند حالب را گشاد می کند و از طرفی گاه مانع دفع سنگ می شود ولی با خارج کردن سوند بعد از مدتی که حالب گشاد شده است سنگ ها معمولا دفع می شود
درحال دریافت اطلاعات
مقالات مرتبط