اگر سوالی داری اینجا از ما بپرس

همه چیز درباره سنگ های ادراری (۱)

در این مقاله مطالعه می کنید:

سنگ های ادراری بر اساس اندازه، علت، ترکیبات و محل قرار گیری دسته بندی می شوند. بیماران با سنگ های ادراری معمولا با درد پهلو، تهوع، و گاهی اوقات تب مراجعه می کنند، اما ممکن است این بیماری بی علامت نیز باشد. در ادامه مطلب، کالیس کلیه را توضیح خواهیم داد.

طبقه بندی سنگ های ادراری

سنگ های ادراری بر اساس اندازه سنگ، محل، ویژگی سنگ در عکس های رادیوگرافی، علت تشکیل سنگ، ترکیبات تشکیل دهنده سنگ و خطر عود سنگ طبقه بندی می شوند.

۱) اندازه سنگ

اندازه سنگ معمولا بر اساس یک یا دو بعد سنگ بیان می شود، و به صورت تا ۵ میلی متر، ۵ تا ۱۰، ۱۰ تا ۲۰، و بزرگ تر از ۲۰ میلی متر در بزرگترین قطر سنگ طبقه بندی می شوند.

اندازه سنگ کلیه

۲) محل سنگ

سنگ ها را براساس محل آناتومیکی آن می توان تقسیم کرد: به صورت بخش (کالیس) فوقانی، میانی، یا تحتانی کلیه; لگنچه کلیه; بخش فوقانی، میانی یا تحتانی حالب و مثانه.

۳) ویژگی سنگ در عکس رادیولوژی

سنگ ها را می توان بر اساس ویژگی که در عکس ساده رادیولوژی (KUB) دارند طبقه بندی کرد. سنگ هایی که در KUB به خوبی دیده می شوند، سنگ هایی که به سختی در KUB دیده می شوند و سنگ هایی که در KUB دیده نمی شوند.

۴) علت تشکیل سنگ

سنگ ها را می توان بر اساس علت تشکیل دهنده سنگ طبقه بندی کرد: عفونت ها، علل غیر عفونی ( سنگ های عفونی و سنگ های غیر عفونی); نقص های ژنتیکی; یا سنگ های ادراری ناشی از مصرف داروها.

سنگ های ادراری غیر عفونی:

  • سنگ های اگزالات کلسیم
  • سنگ های فسفات کلسیم (شامل بروشیت و کربنات اپاتیت)
  • سنگ های اسید اوریکی

سنگ های ادراری عفونی:

  • سنگ های فسفات آمونیوم منیزیوم
  • آپاتیت کربنات
  • اورات آمونیوم

سنگ های ادراری با علل ژنتیکی:

  • سنگ های سیستین
  • سنگ های گزانتین
  • ۲،۸ دی هیدروکسی آدنین
 
سنگ های ادراری

۵) ترکیبات تشکیل دهنده سنگ

جنبه های متابولیک در تشکیل سنگ مهم هستند، لذا ارزیابی متابولیک برای رد هرگونه اختلالی مهم است. آزمایشات مربوط به تشخیص اختلالات متابولیکی پایه تشخیص و تصمیم گیری برای درمان مناسب بعدی است. سنگ ها اغلب از ترکیبی از مواد مختلف تشکیل می شوند، و لی مهم ترین ماده آن است که بزرگ ترین بخش سنگ را تشکیل می دهند.

۶) افرادی که در معرض سنگ سازی هستند

افرادی که یک بار به سنگ کلیه مبتلا شده اند حدود ۵۰ درصد احتمال دارد تا در طول عمر دچار عود سنگ شوند. در ۱۰ درصد افراد احتمال عود سنگ بالاست. احتمال کم یا زیاد بودن عود سنگ براساس نوع سنگ و شدت بیماری تعیین می گردد.

فاکتورهای عمومی:

  • بروز زود هنگام سنگ (بویژه بچه ها و نوجوانان)
  • سابقه خانوادگی تشکیل سنگ
  • سنگ های حاوی بروشیت (فسفات هیدروژن کلسیم)
  • سنگ های حاوی اسید اوریک و اورات
  • سنگ های عفونی
  • افراد تک کلیه (تک کلیه بودن به خودی خود خطر تشکیل سنگ را افزایش نمی دهد، اما پیشگیری از سنگ در این افراد اهمیت بیشتری دارد

بیماری هایی که با تشکیل سنگ همراه است:

  • پرکاری غده پاراتیروئید (هایپرپارا تیروئیدیسم)
  • رسوب منتشر کلسیم در بافت کلیوی (نفروکلسینوزیس)
  • بیماری های دستگاه گوارش ( مثل بایپس ژژونو- ایلئال)، برداشتن بخشی از روده، بیماری کرون، سوء جذب
  • سارکوئیدوزیس

سنگ های با منشاء ژنتیکی:

  • سیستینوری (دفع سیستین در ادرار)
  • هیپراگزالوری اولیه (افزایش دفع بیش از حد طبیعی اگزالت تسط ادرار)
  • اسیدوز توبولار کلیوی (نوع ۱)
  • ۲،۸ دی هیدروکسی آدنین
  • گزانتونوری (دفع گزانتین توسط ادرار)
  • سندروم لش – نیهان
  • سیستیک فیبروزیس

اختلالات آناتومیکی که با سنگ سازی همراه می شوند:

  • کلیه اسفنجی مدولاری ( اتساع لوله های کلیوی)
  • انسداد محل اتصال حالب به لگنچه
  • دیورتیکول کالیس، کیست کالیس
  • تنگی حالب
  • برگشت ادرار از مثانه به کلیه
  • کلیه های نعل اسبی
  • یورتروسل ( گشادی محل اتصال حالب به مثانه)
 
تشخیص سنگ ادراری

تشخیص سنگ های ادراری

یکی از راه های تشخیص سنگ های ادراری تصویربرداری تشخیصی است. بیماران با سنگ های ادراری معمولا با درد پهلو، تهوع و گاهی اوقات تب مراجعه می کنند، اما ممکن است بدون علامت نیز باشند. ارزیابی دقیق شامل گرفتن شرح حال دقیق و معاینه می باشد. تشخیص بالینی باید با تصویربرداری مناسب تائید شود. سونوگرافی اولین اقدام تشخیصی است که توصیه می شود.

این روش بی خطر ( فقدان خطر اشعه)، کم هزینه و قابل تکرار است. سونوگرافی می تواند سنگ های کالیس (حجره های کلیه)، لگنچه کلیه و همچنین محل اتصال حالب به لگنچه و محل اتصال حالب به مثانه را نشان داده و اتساع مجاری ادراری ناشی از انسداد بوجود آمده توسط سنگ را مشخص می کند. حساسیت و در واقع توانایی سونوگرافی برای تشخیص سنگ بر اساس اندازه و محل سنگ متفاوت بوده و در کل حدود ۷۸ درصد است.

عکس ساده شکم (KUB) حساسیت و توانایی ۴۴ تا ۷۷ درصد در تشخیص سنگ ادراری دارد. سی تی اسکن بدون ماده رنگی (بدون کنتراست) روش تصویربرداری استاندارد برای تشخیص درد حاد پهلو می باشد و مدت هاست که جایگزین عکس رنگی سیستم ادراری (IVP) شده است.

منظور از کالیس کلیه چیست؟

آیا می دانید کالیس کلیه چیست و چه کاری انجام می دهد؟ در ابتدا باید گفت که کلیه ها دو عضو لوبیایی شکل بوده که بصورت عمودی در دو طرف ستون مهره ها در پشت شکم و زیر عضله دیافراگم قرار گرفته اند.  کلیه از دو بخش اصلی تشکیل شده است.

الف) بافت کلیه که مسئول تصفیه خون می باشد بطوریکه خون با عبور از آن پالایش و مواد زائد همراه با بخشی از آب بدن از آن گرفته شده و بدین طریق ادرار تشکیل می شود. البته بافت کلیه کارکردهای دیگری هم دارد که موضوع بحث الان ما نیست مثل تنظیم فشار خون، ساخت ویتامین دی و …. .

ب) سیستم جمع کننده ادرار: این سیستم از حجره های کوچکی تشکیل شده است  که به هم پیوسته و حجره های بزرگتری را تشکیل می دهند و در نهایت حجره های بزرگتر نیز یکی شده و لگنچه کلیه یا همان پلویس را بوجود می آورند. به این حجره ها اصطلاحا “کالیس” گفته می شود. کالیس های کلیه به سه بخش تقسیم می شوند

کالیس کلیه

حالب لوله ای است که ادرار جمع شده در لگنچه کلیه را به سمت مثانه هدایت می کند. لذا حالب به محاذات (هم تراز) لگنچه، و لگنچه نیز هم به محاذات (هم تراز و هم سطح) کالیس های میانی قرار دارد. به همین دلیل سنگ هایی که در کالیس های فوقانی یا میانی قرار دارند بدنبال ورزش یا انجام سنگ شکنی برون اندامی یا ESWL، احتمال بیشتری برای حرکت کردن  و دفع دارند تا سنگ های کالیس تحتانی. کالیس های تحتانی پایین تر از سطح لگنچه قرار دارند لذا  بدلیل نیروی جاذبه شانس حرکت مسیر رو به بالای سنگ و رفتن به سمت لگنچه و خروج از کلیه خیلی کم می باشد. از همین رو، سنگ های کالیس تحتانی کمتر به درمان سنگ شکنی برون اندامی یا ESWL‌ پاسخ می دهند و روش درمانی RIRS یا PCNL براساس شرایط مناسب تر است.

البته در سنگ های کالیس تحتانی اگر سایز سنگ بزرگ نباشد و باعث درد، انسداد در مسیر خروج ادرار و یا عفونت نشده باشد می توان با سونوگرافی دوره ای هر ۶  تا ۱۲ ماه فقط تحت نظر داشت و اقدام درمانی خاصی انجام نداد. البته برای پیشگیری از بزرگتر شدن سنگ بایستی مایعات بویژه آب بیشتر نوشید (حداقل ۱۲ لیوان در روز)، تحرک و فعالیت داشت، رژیم غذایی مناسبی را رعایت کرد، آزمایشات مرتبط با ارزیابی علت تشکیل سنگ انجام داد و در نهایت در صورت صلاحدید پزشک دارو استفاده کرد.

صلاحدید پزشک و مصرف دارو

میکرولیتیازیس کلیه چیست؟

به شن ریزه های کوچکتر از ۳ میلی متر که در کالیس ها یا لگنچه کلیه توسط سونوگرافی شناسایی می شوند میکرولیتیازیس می گویند. این شن ریزه ها بخودی خود خطری برای کلیه ها ندارند ولی می توانند در آینده بزرگتر شده و مشکل ساز شوند لذا اقدامات پیشگیری کننده را بایستی مد نظر داشت که عبارتند از:

  • مصرف زیاد مایعات بویژه آب (حداقل ۱۲ لیوان در روز)
  • تحرک و فعالیت بویژه ورزش های هوازی
  • رژیم غذایی مناسبی
  • پیگیری سالانه با سونوگرافی
  • انجام آزمایشات مرتبط با ارزیابی علت تشکیل سنگ

بیشتر بدانید: درمان سنگ های ادراری 

دکتر محمد جباری جراح و متخصص کلیه و مجاری ادراری تناسلی و فوق تخصص ارولوژی ترمیمی

تصویر  دکتر محمد جباری
دکتر محمد جباری

دکتر محمد جباری جراح و متخصص کلیه و مجاری ادراری و تناسلی همچنین فلوشیپ فوق تخصصی ارولوژی ترمیمی فارغ التحصیل از دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شهید بهشتی و عضو هیئت علمی وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی و عضو انجمن علمی ارولوژی ایران می باشد.

آیا این مطلب مفید بود؟ لطفا به آن امتیاز دهید
4.2/5 - (134 امتیاز)
  • تصویر کاربر علي جمعه ۲۹ آذر ۹۸( 6 سال پیش) تعداد بازدید: 265 مشاهده پرسش
    سلام ...خسته نباشيد ...من يك سال پيش ويروس hpv نوع ٦ گرفتم چند بار كرايو كردم تقريبأ ٣ ماه است ديگه عود نكرده ممكنه ويروس از بين رفته باشه ؟با آزمايش مشخص ميشه ويروس هست يا از بين رفته ؟ممنون
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری جمعه ۲۹ آذر ۹۸( 6 سال پیش)
      سلام
      مشخص نیست که از بین رفته یا خیر در مورد نمونه گیری در مردان اصولا ازمایشی برای تشخیص این ویروس وجود داره بنام HPV PCR
      ولی نکته اش اینجاست که از خون نمونه نمی گیرند بلکه از جایی که مشکوک هستند یا از محلی که حائز اهمیت هست نمونه می گیرند. در حال حاضر تنها جایی که از نظر علمی توصیه به نمونه برداری میشه دهانه رحم در زنان هست.
      لذا اگر قرار باشد در مردان نمونه گیری شود بایستی به 2 پرسش پاسخ داد:
      1. از کجای دستگاه تناسلی مردان نمونه گیری کرد؟ از پوست ناحیه تناسلی؟، از ابتدای مجرای ادراری؟، ازاول ادرار؟، از منی؟ یا از همه جا؟. گرچه خیلی از پزشکان این کار را می کنند ولی پایه علمی ندارد و اصولی نیست.
      2. اگر تست مثبت شد قدم بعدی چیست؟..................پاسخ اینه که قدم بعدی وجود ندارد و فقط به یه نفر یه مارک بیماری زدیم. در صورتیکه در زنان اگر تست مثبت باشد و نوع ویروس پر خطر باشد توصیه به کولپوسکوپی میشه و بعدشم اقادامت دیگر بعد براساس نتیجه کولپوسکوپی
      من خودم فقط از ضایعات مشکوک که نمی دانم زگیل هست یا خیر و برای اثبات ماهیت ضایعه و یا اینکه شکلش به نوع پرخطر شبیه باشه نمونه می گیرم و برای آزمایشگاه ارسال می کنم.
  • تصویر کاربر آرسام جمعه ۲۹ آذر ۹۸( 6 سال پیش) تعداد بازدید: 233 مشاهده پرسش
    سلام آقاي دكتر
    من چندوقتي هست بعد از رابطه جنسيم چند زگيل روي آلت و كشاله ران در آوردم ك هي بيشتر و بزرگتر شدن
    اهميت ندادم و براي درمان اقدامي نكردم
    الان به جز اونا روي آلتم و كلاهك آلتم پوستش قرمز شده و هنگام رابطه سوزناك ميشه و بدتر ميشه ك رنگش قرمز مونده و يكيش ك زير كلاهك آلتم هست زخم شده و خيلي هم درد ميكنه ك ي چيزاي سفيد مثل عفونت روش مشاهده ميشه
    بايد چكار كنم براي زگيل و زخم ها
    مچكرم راهنماييم كنيد خيلي نگرانم
    ٣٠ساله هستم
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری جمعه ۲۹ آذر ۹۸( 6 سال پیش)
      سلام
      بدون معاینه نمی توانم نظری بدهم و تشخیص یا درمانی را مطرح کنم. توصیه می کنم برای معاینه و در صورت نیاز انجام بررسی لازم حضورا به پزشک ارولوژیست مراجعه کنید.
  • تصویر کاربر عباس دوشنبه ۲۵ آذر ۹۸( 6 سال پیش) تعداد بازدید: 382 مشاهده پرسش
    من و همسرم که هردو نابینا هستیم، حدود 5ماه پیشبرای بچه دار شدن پیش شما آمدیم. قبل از آن بعلت نداشتن بلوغ جنسی ناشی از مشکلات غده هیپوفیز تحت نظر دکتر غدد بودم. و ایشان به من قرص لووتیروکسین و پردنیزولون و قطره مینیرین (برای بیماری دیابت بی مزه) و همچنین آمپول هاش سیجی میدادند که شما هاش ام جی هم ه آن اضافه کردید.
    حالا حدود دو ماه است که هر چند وقت یک بار (بویژه شبها( پشت پای چپم شل میشود و بشدت اذیتم میکند و باید محکم ماساژش بدهم تا کمتر اذیتم کند. و هرچه بیشتر میگذرد زمان و محدوده‌ی این حالت بیشتر میشود وحتی به دست هم می‌رسد وهرشب وحتی در طول روز و تغریبا دایما این حالت را دارم.
    میخواهم بدانم ممکن است این حالت از عوارض داروهای هورمونی و یا بعلت مصرف همزمان آنها با داروهای دیگرباشد؟
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری یکشنبه ۲۴ آذر ۹۸( 6 سال پیش)
      سلام نمیتونم بطور یقین خدمت تان عرض کنم از عوارض دارویی که نیست مگر بدلیل تداخل دارویی باشد
    2. تصویر کاربر عباس دوشنبه ۲۵ آذر ۹۸( 6 سال پیش)
      سلام ممنون
    3. تصویر کاربر عباس دوشنبه ۲۵ آذر ۹۸( 6 سال پیش)
      سلام حالا بنظرتان چکار کنم؟ بیایم مطب یا آزمایش بدهم؟ دکتر برایم چکاپ نوشته
    4. تصویر کاربر دکتر محمد جباری دوشنبه ۲۵ آذر ۹۸( 6 سال پیش)

      سلام

      به نظرم در این مورد نظر پزشک غدد را هم جویا شوید البته با قطع دارو موافق نیستم

    5. نمایش سایر 3 پاسخ
  • تصویر کاربر محمد جمعه ۲۹ آذر ۹۸( 6 سال پیش) تعداد بازدید: 288 مشاهده پرسش
    سلام آقا دکتر من آلت تناسلی پنهان دارم، طول آلتم 9 سانتی متره، اگه عمل کنم به اضافه رباط سوسپنسوری هزینه عمل چقدره خدمت شما؟ بیمه تامین اجتماعی دارم
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری جمعه ۲۹ آذر ۹۸( 6 سال پیش)
  • تصویر کاربر محمد جمعه ۲۹ آذر ۹۸( 6 سال پیش) تعداد بازدید: 277 مشاهده پرسش
    وقتتون بخیر
    حدودا هشت‌ماهی‌میشه‌چندتایی دونه‌ی سفید رنگ اطراف زده شده.خارش وخون ریزی ندارم.حدود یک ماهی میشه که داخل حمام با آب وصابون‌وسرکه میشورم.(خیلی از دونه ها کم وخشک شدن) ولی باز چندتایی اونطرف تر زده.دکتر رفتم و گفتن زگیل هست و یه نسخه برام نوشتن گفتن درمان میشه.خواستم هم نسخه و هم عکس جوش‌هارو شما مشاهده کنین و راهنماییم کنین.
    چند وقته اخیر با کاندوم و بدون کاندوم رابطه داشتم.الان استرس و نگرانیم درمورد اون یک نفر هست که باهاش رابطه داشتم.روش پیشگری وجود داره؟چیکار باید انجام بدیم که طرفم دیگه اینجوری مبتلا نشه
    توی نسخه مورد 4و5 کپسول نوشته که هر دو طرف مصرف کنیم و برای جلوگیری از ابتلا شدن.ایا همین موارد رو مصرف کنم و مشکل هر دو طرفمون حل میشه؟خیلی ممنونم
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری جمعه ۲۹ آذر ۹۸( 6 سال پیش)
    2. تصویر کاربر دکتر محمد جباری جمعه ۲۹ آذر ۹۸( 6 سال پیش)
    3. تصویر کاربر دکتر محمد جباری جمعه ۲۹ آذر ۹۸( 6 سال پیش)
      سلام
      توصیه هایی که برای کنترل زگیل تناسلی و کاهش میزان عود و بعضا ریشه کنی آن می شود:
      شعار ما: مراقب باشید، پیگیری کنید ولی نگران نباشید
      • برای زدودن موهای ناحیه تناسلی به هیچ عنوان از تیغ و مواد موبر استفاده نکنید. بجای ان از ماشین های اصلاح سر با شماره نه چندان کم استفاده شود.
      • پرهیز از خاراندن ناحیه تناسلی
      • پرهیز از خشک کردن ناحیه تناسلی بصورت مالشی
      • عدم استفاده از لیف در ناحیه تناسلی
      • کاهش دفعات رابطه ی جنسی با همسر تا حذف کامل ضایعات
      • قطع رابطه ی جنسی غیر ایمن
      • استفاده از کاندوم در روابط جنسی
      • درمان همزمان هر دو شریک جنسی
      • معاینه ی دوره ای توسط خود بیمار و نیز پزشک با درشت نمایی و نور مناسب
      • درمان زودهنگام ضایعات جدید با روش های سریع الاثر مثل لیزر
      • تقویت سیستم ایمنی از طریق
      o عدم استعمال دخانیات
      o استفاده از سبزیجات و میوه جات تازه بویژه سیر تازه، چای سبز، لیموترش و میوه هایی که رنگدانه ی قرمز دارند.
      o استفاده از مکمل ها، ویتامین و آنتی اکسیدان ها مثل کپسول های پاور فیت و ایمیونس
      o ورزش
      o کاهش استرس
      • تزریق واکسن گارداسیل برای افراد بین 9 تا 45 سال
    4. نمایش سایر 2 پاسخ
درحال دریافت اطلاعات
  • تصویر کاربر میرعلی شنبه ۳ اسفند ۹۲( 1 دهه پیش) تعداد بازدید: 477 مشاهده پرسش
    با عرض سلام خدمت آقای دکتر بنده در مورخه 92/10/23 بعد از انجام سونو متوجه شدم که در قسمت حالب کلیه سمت چپ یک سنگ 13 میلی متری دارم پیش سه تا از دکترهای شهرمان رفتم گفتند باید سنگ شکن بشه سنگ شکن کردم ولی سنگ نشکست گفتن چون سنگ توی حالب بوده نشکسته ومجبور شدم tul کنم و دکتر یک سوند بین کلیه و مثانه ام قرار داد بعد از ده روز دوباره سنگ شکن کردم این بار سنگ شکست سه تکه از سنگها به اندازه 4 تا6 میلی متر پرتاب شدن داخل کالیس تحتانی و بقیه خرد شده و دور سوند باقی ماندند ولی بعداز دو هفته هنوز هم دفع نشده اند یک دکتر می گوید بودن سوند باعث گشادی حالب و در نتیجه دفع سنگهای خرد شده می شود و یک دکتر دیگر می گوید برای اینکه سنگها دفع شود باید سوند را بیرون بیاوری تا همزمان سنگها هم دفع شوند سوال من این است که حرف کدام دکتر را بپذیرم و انجام دهم دوم اینکه برای دفع سنگهایی که داخل کالیس تحتانی می باشد چکار کنم . متشکرم
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری شنبه ۳ اسفند ۹۲( 1 دهه پیش)
      سلام
      به نوعی هر دو حرف صحیح هست از طرفی ماندن سوند حالب را گشاد می کند و از طرفی گاه مانع دفع سنگ می شود ولی با خارج کردن سوند بعد از مدتی که حالب گشاد شده است سنگ ها معمولا دفع می شود
درحال دریافت اطلاعات
مقالات مرتبط