اگر سوالی داری اینجا از ما بپرس

همه چیز درباره سنگ های ادراری (۱)

در این مقاله مطالعه می کنید:

سنگ های ادراری بر اساس اندازه، علت، ترکیبات و محل قرار گیری دسته بندی می شوند. بیماران با سنگ های ادراری معمولا با درد پهلو، تهوع، و گاهی اوقات تب مراجعه می کنند، اما ممکن است این بیماری بی علامت نیز باشد. در ادامه مطلب، کالیس کلیه را توضیح خواهیم داد.

طبقه بندی سنگ های ادراری

سنگ های ادراری بر اساس اندازه سنگ، محل، ویژگی سنگ در عکس های رادیوگرافی، علت تشکیل سنگ، ترکیبات تشکیل دهنده سنگ و خطر عود سنگ طبقه بندی می شوند.

۱) اندازه سنگ

اندازه سنگ معمولا بر اساس یک یا دو بعد سنگ بیان می شود، و به صورت تا ۵ میلی متر، ۵ تا ۱۰، ۱۰ تا ۲۰، و بزرگ تر از ۲۰ میلی متر در بزرگترین قطر سنگ طبقه بندی می شوند.

اندازه سنگ کلیه

۲) محل سنگ

سنگ ها را براساس محل آناتومیکی آن می توان تقسیم کرد: به صورت بخش (کالیس) فوقانی، میانی، یا تحتانی کلیه; لگنچه کلیه; بخش فوقانی، میانی یا تحتانی حالب و مثانه.

۳) ویژگی سنگ در عکس رادیولوژی

سنگ ها را می توان بر اساس ویژگی که در عکس ساده رادیولوژی (KUB) دارند طبقه بندی کرد. سنگ هایی که در KUB به خوبی دیده می شوند، سنگ هایی که به سختی در KUB دیده می شوند و سنگ هایی که در KUB دیده نمی شوند.

۴) علت تشکیل سنگ

سنگ ها را می توان بر اساس علت تشکیل دهنده سنگ طبقه بندی کرد: عفونت ها، علل غیر عفونی ( سنگ های عفونی و سنگ های غیر عفونی); نقص های ژنتیکی; یا سنگ های ادراری ناشی از مصرف داروها.

سنگ های ادراری غیر عفونی:

  • سنگ های اگزالات کلسیم
  • سنگ های فسفات کلسیم (شامل بروشیت و کربنات اپاتیت)
  • سنگ های اسید اوریکی

سنگ های ادراری عفونی:

  • سنگ های فسفات آمونیوم منیزیوم
  • آپاتیت کربنات
  • اورات آمونیوم

سنگ های ادراری با علل ژنتیکی:

  • سنگ های سیستین
  • سنگ های گزانتین
  • ۲،۸ دی هیدروکسی آدنین
 
سنگ های ادراری

۵) ترکیبات تشکیل دهنده سنگ

جنبه های متابولیک در تشکیل سنگ مهم هستند، لذا ارزیابی متابولیک برای رد هرگونه اختلالی مهم است. آزمایشات مربوط به تشخیص اختلالات متابولیکی پایه تشخیص و تصمیم گیری برای درمان مناسب بعدی است. سنگ ها اغلب از ترکیبی از مواد مختلف تشکیل می شوند، و لی مهم ترین ماده آن است که بزرگ ترین بخش سنگ را تشکیل می دهند.

۶) افرادی که در معرض سنگ سازی هستند

افرادی که یک بار به سنگ کلیه مبتلا شده اند حدود ۵۰ درصد احتمال دارد تا در طول عمر دچار عود سنگ شوند. در ۱۰ درصد افراد احتمال عود سنگ بالاست. احتمال کم یا زیاد بودن عود سنگ براساس نوع سنگ و شدت بیماری تعیین می گردد.

فاکتورهای عمومی:

  • بروز زود هنگام سنگ (بویژه بچه ها و نوجوانان)
  • سابقه خانوادگی تشکیل سنگ
  • سنگ های حاوی بروشیت (فسفات هیدروژن کلسیم)
  • سنگ های حاوی اسید اوریک و اورات
  • سنگ های عفونی
  • افراد تک کلیه (تک کلیه بودن به خودی خود خطر تشکیل سنگ را افزایش نمی دهد، اما پیشگیری از سنگ در این افراد اهمیت بیشتری دارد

بیماری هایی که با تشکیل سنگ همراه است:

  • پرکاری غده پاراتیروئید (هایپرپارا تیروئیدیسم)
  • رسوب منتشر کلسیم در بافت کلیوی (نفروکلسینوزیس)
  • بیماری های دستگاه گوارش ( مثل بایپس ژژونو- ایلئال)، برداشتن بخشی از روده، بیماری کرون، سوء جذب
  • سارکوئیدوزیس

سنگ های با منشاء ژنتیکی:

  • سیستینوری (دفع سیستین در ادرار)
  • هیپراگزالوری اولیه (افزایش دفع بیش از حد طبیعی اگزالت تسط ادرار)
  • اسیدوز توبولار کلیوی (نوع ۱)
  • ۲،۸ دی هیدروکسی آدنین
  • گزانتونوری (دفع گزانتین توسط ادرار)
  • سندروم لش – نیهان
  • سیستیک فیبروزیس

اختلالات آناتومیکی که با سنگ سازی همراه می شوند:

  • کلیه اسفنجی مدولاری ( اتساع لوله های کلیوی)
  • انسداد محل اتصال حالب به لگنچه
  • دیورتیکول کالیس، کیست کالیس
  • تنگی حالب
  • برگشت ادرار از مثانه به کلیه
  • کلیه های نعل اسبی
  • یورتروسل ( گشادی محل اتصال حالب به مثانه)
 
تشخیص سنگ ادراری

تشخیص سنگ های ادراری

یکی از راه های تشخیص سنگ های ادراری تصویربرداری تشخیصی است. بیماران با سنگ های ادراری معمولا با درد پهلو، تهوع و گاهی اوقات تب مراجعه می کنند، اما ممکن است بدون علامت نیز باشند. ارزیابی دقیق شامل گرفتن شرح حال دقیق و معاینه می باشد. تشخیص بالینی باید با تصویربرداری مناسب تائید شود. سونوگرافی اولین اقدام تشخیصی است که توصیه می شود.

این روش بی خطر ( فقدان خطر اشعه)، کم هزینه و قابل تکرار است. سونوگرافی می تواند سنگ های کالیس (حجره های کلیه)، لگنچه کلیه و همچنین محل اتصال حالب به لگنچه و محل اتصال حالب به مثانه را نشان داده و اتساع مجاری ادراری ناشی از انسداد بوجود آمده توسط سنگ را مشخص می کند. حساسیت و در واقع توانایی سونوگرافی برای تشخیص سنگ بر اساس اندازه و محل سنگ متفاوت بوده و در کل حدود ۷۸ درصد است.

عکس ساده شکم (KUB) حساسیت و توانایی ۴۴ تا ۷۷ درصد در تشخیص سنگ ادراری دارد. سی تی اسکن بدون ماده رنگی (بدون کنتراست) روش تصویربرداری استاندارد برای تشخیص درد حاد پهلو می باشد و مدت هاست که جایگزین عکس رنگی سیستم ادراری (IVP) شده است.

منظور از کالیس کلیه چیست؟

آیا می دانید کالیس کلیه چیست و چه کاری انجام می دهد؟ در ابتدا باید گفت که کلیه ها دو عضو لوبیایی شکل بوده که بصورت عمودی در دو طرف ستون مهره ها در پشت شکم و زیر عضله دیافراگم قرار گرفته اند.  کلیه از دو بخش اصلی تشکیل شده است.

الف) بافت کلیه که مسئول تصفیه خون می باشد بطوریکه خون با عبور از آن پالایش و مواد زائد همراه با بخشی از آب بدن از آن گرفته شده و بدین طریق ادرار تشکیل می شود. البته بافت کلیه کارکردهای دیگری هم دارد که موضوع بحث الان ما نیست مثل تنظیم فشار خون، ساخت ویتامین دی و …. .

ب) سیستم جمع کننده ادرار: این سیستم از حجره های کوچکی تشکیل شده است  که به هم پیوسته و حجره های بزرگتری را تشکیل می دهند و در نهایت حجره های بزرگتر نیز یکی شده و لگنچه کلیه یا همان پلویس را بوجود می آورند. به این حجره ها اصطلاحا “کالیس” گفته می شود. کالیس های کلیه به سه بخش تقسیم می شوند

کالیس کلیه

حالب لوله ای است که ادرار جمع شده در لگنچه کلیه را به سمت مثانه هدایت می کند. لذا حالب به محاذات (هم تراز) لگنچه، و لگنچه نیز هم به محاذات (هم تراز و هم سطح) کالیس های میانی قرار دارد. به همین دلیل سنگ هایی که در کالیس های فوقانی یا میانی قرار دارند بدنبال ورزش یا انجام سنگ شکنی برون اندامی یا ESWL، احتمال بیشتری برای حرکت کردن  و دفع دارند تا سنگ های کالیس تحتانی. کالیس های تحتانی پایین تر از سطح لگنچه قرار دارند لذا  بدلیل نیروی جاذبه شانس حرکت مسیر رو به بالای سنگ و رفتن به سمت لگنچه و خروج از کلیه خیلی کم می باشد. از همین رو، سنگ های کالیس تحتانی کمتر به درمان سنگ شکنی برون اندامی یا ESWL‌ پاسخ می دهند و روش درمانی RIRS یا PCNL براساس شرایط مناسب تر است.

البته در سنگ های کالیس تحتانی اگر سایز سنگ بزرگ نباشد و باعث درد، انسداد در مسیر خروج ادرار و یا عفونت نشده باشد می توان با سونوگرافی دوره ای هر ۶  تا ۱۲ ماه فقط تحت نظر داشت و اقدام درمانی خاصی انجام نداد. البته برای پیشگیری از بزرگتر شدن سنگ بایستی مایعات بویژه آب بیشتر نوشید (حداقل ۱۲ لیوان در روز)، تحرک و فعالیت داشت، رژیم غذایی مناسبی را رعایت کرد، آزمایشات مرتبط با ارزیابی علت تشکیل سنگ انجام داد و در نهایت در صورت صلاحدید پزشک دارو استفاده کرد.

صلاحدید پزشک و مصرف دارو

میکرولیتیازیس کلیه چیست؟

به شن ریزه های کوچکتر از ۳ میلی متر که در کالیس ها یا لگنچه کلیه توسط سونوگرافی شناسایی می شوند میکرولیتیازیس می گویند. این شن ریزه ها بخودی خود خطری برای کلیه ها ندارند ولی می توانند در آینده بزرگتر شده و مشکل ساز شوند لذا اقدامات پیشگیری کننده را بایستی مد نظر داشت که عبارتند از:

  • مصرف زیاد مایعات بویژه آب (حداقل ۱۲ لیوان در روز)
  • تحرک و فعالیت بویژه ورزش های هوازی
  • رژیم غذایی مناسبی
  • پیگیری سالانه با سونوگرافی
  • انجام آزمایشات مرتبط با ارزیابی علت تشکیل سنگ

بیشتر بدانید: درمان سنگ های ادراری 

دکتر محمد جباری جراح و متخصص کلیه و مجاری ادراری تناسلی و فوق تخصص ارولوژی ترمیمی

تصویر  دکتر محمد جباری
دکتر محمد جباری

دکتر محمد جباری جراح و متخصص کلیه و مجاری ادراری و تناسلی همچنین فلوشیپ فوق تخصصی ارولوژی ترمیمی فارغ التحصیل از دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شهید بهشتی و عضو هیئت علمی وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی و عضو انجمن علمی ارولوژی ایران می باشد.

آیا این مطلب مفید بود؟ لطفا به آن امتیاز دهید
4.2/5 - (133 امتیاز)
  • تصویر کاربر سلیمانی سه شنبه ۱۹ فروردین ۹۹( 5 سال پیش) تعداد بازدید: 298 مشاهده پرسش
    با سلام جناب افای دکتر
    پدر من 86سال دارد بیماری. پارکینسون و همچنین دیابت. و. مشکل شدید پروستات دارد
    داروهایی که روزانه مصرف میکند ممورال مادوپار ممانتین. متفورمین. اسپیرین. چربی. و تامسولوسین هست مدتی. قند ایشون رفته بالا که. دارم برای پدرم کنترل میکنم 350 ناشتا بود. الان 250 شده. با زیاد کردن دوز متفورمین
    حالا یه ده روزی هست. از. زخم سر الت و التهاب و قرمزی گله میکنه. و عنوان کرده که مجاری ادرار داره. پاره میشه. از. زخم
    پماد بتامتازون. نااگاهانه. مدتی داره استفاده میکنه الان شکایت داره. از بیشتر شدن
    من تو این اوضاع. چه کمکی میتونم بهش بکنم
    سپاسگذارم
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری سه شنبه ۱۹ فروردین ۹۹( 5 سال پیش)

      سلام 

      این حالت از عوارض دیابت بویژه کنترل نامناسب قند هست و بدیهی است خیلی. راحت بهبود نمی یابد چون در افراد دیابتی عصب های محیطی و خون رسانی هم آسیب می بینه و شاید فقط استفاده از پماد کفایت نکنه و نیاز به مراقبت بیشتری باشد. معمولا در برخی شهرها مراکز مراقبت از زخم از جمله زخم دیابتیک وجود داره که بهتره میتوانند ارائه خدمت دهند الایحال فعلا توصیه میشه:

      کرم زینک اکساید اگر اذیت کننده بود پماد موپیروسین روزی دوبار 

      قرص‌ویتامین ب ۱

      سشوار از راه دور بطوری که اذیت نشه ۵ دقیقه ۲ بار در روز

       

  • تصویر کاربر نازنین سه شنبه ۱۹ فروردین ۹۹( 5 سال پیش) تعداد بازدید: 328 مشاهده پرسش
    سلام23 ساله ام و چند ماه پیش که این دو ضایعه جفت رگ مانند از زیر پوست کمی برآمده و طولانی سرشون مثل انگشت همرنگ پوست و خیلی برآمدگی کمی داشتن در حدی ک من نمیتونستم خوب ببینمشون من فک کردم رگن و چیز خاصی نیستن ولی چند روز پیش حس کردم بافت اون ناحیه کمی تغییر کرده و وقتی عکس با فلش گرفتم ازش متوجه شدم کلی زائده انگشتی زده اون بافت من توی آینه حتی نمیتونم انگشتی بودنشونو ببینم و اونقدرم با دست حس نمیشن ولی توی عکسی که گرفتم خیلی بزرگ نمایی شدن و واقعا من خیلی ترسیدم!درضمن منو نامزدم تنها شریک جنسی هم بودیم و هیچوقت توی این 8سال که باهم بودیم هیچ زائده ای روی آلتش ندیدم!عکسها با هم فرق دارن بعضی جاها فقط اون دو جفت انگشتی که نوکشون بیرون زده مشخصه بعضی جاها بافت اون قسمت که انگشتی شده هم مشخصه
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری سه شنبه ۱۹ فروردین ۹۹( 5 سال پیش)

      سلام این زائده ها وستیبولار پاپیلوماتوز هستند و بی خطر بوده و بخشی از بافت طبیعی بدن هستند. ارتباطی به زگیل نداشته و در خانم های جوان بیشتر دیده می شود. نیازی به درمان ندارد ولی اگر کسی به منظور زیبایی بخواهد می شود با لیزر CO2 آن ها را برطرف کرد.

  • تصویر کاربر اکبر سه شنبه ۱۹ فروردین ۹۹( 5 سال پیش) تعداد بازدید: 439 مشاهده پرسش
    سلام اقای دکتر بعضی مواقع سمت راست بیضه تیر می کشد به دلیل شرایط قرنطینه نمی توانم به پزشک مراجعه کنم علت تیر کشیدن چیست؟ممنون
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری سه شنبه ۱۹ فروردین ۹۹( 5 سال پیش)

      سلام

      علل متعددی میتونه داشته باشه

      اسپاسم عضلات مجاری انتقال اسپرم

      التهاب بیضه یا طناب ان

      واریک‌وسل

      عفونت 

      دردهای عصبی انتشار یافته از کمر

      بدیهی است معاینه و سونو میتونه کمک کننده باشه

      در کل بعیده مشکل جدی و خطرناکی باشه فعلا کپسول سلکسیب ۱۰۰ هر ۱۲ ساعت استفاده کنید و در فرصتی مناسب ارزیابی شوید

  • تصویر کاربر مسن چهارشنبه ۲۰ فروردین ۹۹( 5 سال پیش) تعداد بازدید: 365 مشاهده پرسش
    سلام
    من چند روز متوجه بروز لکه های قرمز روی آلت تناسلیم شدم
    که پوست پوست میشه و قرمز ،بدون خارش و سوزش
    خیلی نگران شدم و فقط با کرم مرطوب کننده چربش میکنم
    و وقتی چربه روی لکه ها مثل جای سوختگی کمی سفت هستش
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری سه شنبه ۱۹ فروردین ۹۹( 5 سال پیش)

      سلام در صورت صلاحدید عکس واضح بفرستید تا بتوانم کمک تان کنم.

    2. تصویر کاربر مسن سه شنبه ۱۹ فروردین ۹۹( 5 سال پیش)
      بله حتما
      از زماني كه ثبت سوال با كرم چرب نگه داشتم قسمت هاي ملتهب رو و خيلي بهتر شدن
      موقع استحمام هم از شامپوي بچه استفاده كردم
      تشخيص شما چي هستش؟!
    3. تصویر کاربر مسن سه شنبه ۱۹ فروردین ۹۹( 5 سال پیش)
      بله حتما
      از زمان ثبت سوال با كرم هاوي ويتامين e چرب نگه داشتم نقاط ملتهب رو و موقع استحمام از شامپو بچه استفاده كردم و خيلي بهتر شدن
      نظر شما چي هستش ؟!
    4. تصویر کاربر دکتر محمد جباری چهارشنبه ۲۰ فروردین ۹۹( 5 سال پیش)

      سلام احتمالا اگزما و آلرژی پوستی است. شب ها بمدت ۲ تا ۳ هفته پماد هیدروکورتیزون بزنید و مادام العمر از شامپو بچه برای شستن تناسلی در حمام استفاده کنید و هیمشه بعد از استحمام نیز لوسیون بدن بچه یا ویتامین آ روی ناحیه تناسلی بزنید.

    5. تصویر کاربر مسن چهارشنبه ۲۰ فروردین ۹۹( 5 سال پیش)
      بله حتما انجام میدم
      ممنون از وقتی که اختصاص دادید
    6. تصویر کاربر دکتر محمد جباری چهارشنبه ۲۰ فروردین ۹۹( 5 سال پیش)

      سلامت باشید

    7. نمایش سایر 5 پاسخ
  • تصویر کاربر مهدی سه شنبه ۱۹ فروردین ۹۹( 5 سال پیش) تعداد بازدید: 355 مشاهده پرسش
    سلام اقای دکتر وقت بخیر
    من قبلا رابطه پر خطر داشتم
    تازگیا متوجه ضایعه ای بین پاهام حد فاصل کیسه بیضه و مقعد شدم میخاستم ببینم ایا زگیل هست یا ن؟اگر هست چکاری باید انجام بدم
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری سه شنبه ۱۹ فروردین ۹۹( 5 سال پیش)

      سلام

      درشت نمایی عکس خیلی زیاده یه کم دورتر عکس بگیر و‌بفرست با شفافیت مناسب

درحال دریافت اطلاعات
  • تصویر کاربر میرعلی شنبه ۳ اسفند ۹۲( 1 دهه پیش) تعداد بازدید: 461 مشاهده پرسش
    با عرض سلام خدمت آقای دکتر بنده در مورخه 92/10/23 بعد از انجام سونو متوجه شدم که در قسمت حالب کلیه سمت چپ یک سنگ 13 میلی متری دارم پیش سه تا از دکترهای شهرمان رفتم گفتند باید سنگ شکن بشه سنگ شکن کردم ولی سنگ نشکست گفتن چون سنگ توی حالب بوده نشکسته ومجبور شدم tul کنم و دکتر یک سوند بین کلیه و مثانه ام قرار داد بعد از ده روز دوباره سنگ شکن کردم این بار سنگ شکست سه تکه از سنگها به اندازه 4 تا6 میلی متر پرتاب شدن داخل کالیس تحتانی و بقیه خرد شده و دور سوند باقی ماندند ولی بعداز دو هفته هنوز هم دفع نشده اند یک دکتر می گوید بودن سوند باعث گشادی حالب و در نتیجه دفع سنگهای خرد شده می شود و یک دکتر دیگر می گوید برای اینکه سنگها دفع شود باید سوند را بیرون بیاوری تا همزمان سنگها هم دفع شوند سوال من این است که حرف کدام دکتر را بپذیرم و انجام دهم دوم اینکه برای دفع سنگهایی که داخل کالیس تحتانی می باشد چکار کنم . متشکرم
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری شنبه ۳ اسفند ۹۲( 1 دهه پیش)
      سلام
      به نوعی هر دو حرف صحیح هست از طرفی ماندن سوند حالب را گشاد می کند و از طرفی گاه مانع دفع سنگ می شود ولی با خارج کردن سوند بعد از مدتی که حالب گشاد شده است سنگ ها معمولا دفع می شود
درحال دریافت اطلاعات
مقالات مرتبط

از دکتر بپرسید

ویزیت Whatsapp

021-91301782

نوبت دهی اینترنتی