اگر سوالی داری اینجا از ما بپرس

همه چیز درباره سنگ های ادراری (۱)

در این مقاله مطالعه می کنید:

سنگ های ادراری بر اساس اندازه، علت، ترکیبات و محل قرار گیری دسته بندی می شوند. بیماران با سنگ های ادراری معمولا با درد پهلو، تهوع، و گاهی اوقات تب مراجعه می کنند، اما ممکن است این بیماری بی علامت نیز باشد. در ادامه مطلب، کالیس کلیه را توضیح خواهیم داد.

طبقه بندی سنگ های ادراری

سنگ های ادراری بر اساس اندازه سنگ، محل، ویژگی سنگ در عکس های رادیوگرافی، علت تشکیل سنگ، ترکیبات تشکیل دهنده سنگ و خطر عود سنگ طبقه بندی می شوند.

۱) اندازه سنگ

اندازه سنگ معمولا بر اساس یک یا دو بعد سنگ بیان می شود، و به صورت تا ۵ میلی متر، ۵ تا ۱۰، ۱۰ تا ۲۰، و بزرگ تر از ۲۰ میلی متر در بزرگترین قطر سنگ طبقه بندی می شوند.

اندازه سنگ کلیه

۲) محل سنگ

سنگ ها را براساس محل آناتومیکی آن می توان تقسیم کرد: به صورت بخش (کالیس) فوقانی، میانی، یا تحتانی کلیه; لگنچه کلیه; بخش فوقانی، میانی یا تحتانی حالب و مثانه.

۳) ویژگی سنگ در عکس رادیولوژی

سنگ ها را می توان بر اساس ویژگی که در عکس ساده رادیولوژی (KUB) دارند طبقه بندی کرد. سنگ هایی که در KUB به خوبی دیده می شوند، سنگ هایی که به سختی در KUB دیده می شوند و سنگ هایی که در KUB دیده نمی شوند.

۴) علت تشکیل سنگ

سنگ ها را می توان بر اساس علت تشکیل دهنده سنگ طبقه بندی کرد: عفونت ها، علل غیر عفونی ( سنگ های عفونی و سنگ های غیر عفونی); نقص های ژنتیکی; یا سنگ های ادراری ناشی از مصرف داروها.

سنگ های ادراری غیر عفونی:

  • سنگ های اگزالات کلسیم
  • سنگ های فسفات کلسیم (شامل بروشیت و کربنات اپاتیت)
  • سنگ های اسید اوریکی

سنگ های ادراری عفونی:

  • سنگ های فسفات آمونیوم منیزیوم
  • آپاتیت کربنات
  • اورات آمونیوم

سنگ های ادراری با علل ژنتیکی:

  • سنگ های سیستین
  • سنگ های گزانتین
  • ۲،۸ دی هیدروکسی آدنین
 
سنگ های ادراری

۵) ترکیبات تشکیل دهنده سنگ

جنبه های متابولیک در تشکیل سنگ مهم هستند، لذا ارزیابی متابولیک برای رد هرگونه اختلالی مهم است. آزمایشات مربوط به تشخیص اختلالات متابولیکی پایه تشخیص و تصمیم گیری برای درمان مناسب بعدی است. سنگ ها اغلب از ترکیبی از مواد مختلف تشکیل می شوند، و لی مهم ترین ماده آن است که بزرگ ترین بخش سنگ را تشکیل می دهند.

۶) افرادی که در معرض سنگ سازی هستند

افرادی که یک بار به سنگ کلیه مبتلا شده اند حدود ۵۰ درصد احتمال دارد تا در طول عمر دچار عود سنگ شوند. در ۱۰ درصد افراد احتمال عود سنگ بالاست. احتمال کم یا زیاد بودن عود سنگ براساس نوع سنگ و شدت بیماری تعیین می گردد.

فاکتورهای عمومی:

  • بروز زود هنگام سنگ (بویژه بچه ها و نوجوانان)
  • سابقه خانوادگی تشکیل سنگ
  • سنگ های حاوی بروشیت (فسفات هیدروژن کلسیم)
  • سنگ های حاوی اسید اوریک و اورات
  • سنگ های عفونی
  • افراد تک کلیه (تک کلیه بودن به خودی خود خطر تشکیل سنگ را افزایش نمی دهد، اما پیشگیری از سنگ در این افراد اهمیت بیشتری دارد

بیماری هایی که با تشکیل سنگ همراه است:

  • پرکاری غده پاراتیروئید (هایپرپارا تیروئیدیسم)
  • رسوب منتشر کلسیم در بافت کلیوی (نفروکلسینوزیس)
  • بیماری های دستگاه گوارش ( مثل بایپس ژژونو- ایلئال)، برداشتن بخشی از روده، بیماری کرون، سوء جذب
  • سارکوئیدوزیس

سنگ های با منشاء ژنتیکی:

  • سیستینوری (دفع سیستین در ادرار)
  • هیپراگزالوری اولیه (افزایش دفع بیش از حد طبیعی اگزالت تسط ادرار)
  • اسیدوز توبولار کلیوی (نوع ۱)
  • ۲،۸ دی هیدروکسی آدنین
  • گزانتونوری (دفع گزانتین توسط ادرار)
  • سندروم لش – نیهان
  • سیستیک فیبروزیس

اختلالات آناتومیکی که با سنگ سازی همراه می شوند:

  • کلیه اسفنجی مدولاری ( اتساع لوله های کلیوی)
  • انسداد محل اتصال حالب به لگنچه
  • دیورتیکول کالیس، کیست کالیس
  • تنگی حالب
  • برگشت ادرار از مثانه به کلیه
  • کلیه های نعل اسبی
  • یورتروسل ( گشادی محل اتصال حالب به مثانه)
 
تشخیص سنگ ادراری

تشخیص سنگ های ادراری

یکی از راه های تشخیص سنگ های ادراری تصویربرداری تشخیصی است. بیماران با سنگ های ادراری معمولا با درد پهلو، تهوع و گاهی اوقات تب مراجعه می کنند، اما ممکن است بدون علامت نیز باشند. ارزیابی دقیق شامل گرفتن شرح حال دقیق و معاینه می باشد. تشخیص بالینی باید با تصویربرداری مناسب تائید شود. سونوگرافی اولین اقدام تشخیصی است که توصیه می شود.

این روش بی خطر ( فقدان خطر اشعه)، کم هزینه و قابل تکرار است. سونوگرافی می تواند سنگ های کالیس (حجره های کلیه)، لگنچه کلیه و همچنین محل اتصال حالب به لگنچه و محل اتصال حالب به مثانه را نشان داده و اتساع مجاری ادراری ناشی از انسداد بوجود آمده توسط سنگ را مشخص می کند. حساسیت و در واقع توانایی سونوگرافی برای تشخیص سنگ بر اساس اندازه و محل سنگ متفاوت بوده و در کل حدود ۷۸ درصد است.

عکس ساده شکم (KUB) حساسیت و توانایی ۴۴ تا ۷۷ درصد در تشخیص سنگ ادراری دارد. سی تی اسکن بدون ماده رنگی (بدون کنتراست) روش تصویربرداری استاندارد برای تشخیص درد حاد پهلو می باشد و مدت هاست که جایگزین عکس رنگی سیستم ادراری (IVP) شده است.

منظور از کالیس کلیه چیست؟

آیا می دانید کالیس کلیه چیست و چه کاری انجام می دهد؟ در ابتدا باید گفت که کلیه ها دو عضو لوبیایی شکل بوده که بصورت عمودی در دو طرف ستون مهره ها در پشت شکم و زیر عضله دیافراگم قرار گرفته اند.  کلیه از دو بخش اصلی تشکیل شده است.

الف) بافت کلیه که مسئول تصفیه خون می باشد بطوریکه خون با عبور از آن پالایش و مواد زائد همراه با بخشی از آب بدن از آن گرفته شده و بدین طریق ادرار تشکیل می شود. البته بافت کلیه کارکردهای دیگری هم دارد که موضوع بحث الان ما نیست مثل تنظیم فشار خون، ساخت ویتامین دی و …. .

ب) سیستم جمع کننده ادرار: این سیستم از حجره های کوچکی تشکیل شده است  که به هم پیوسته و حجره های بزرگتری را تشکیل می دهند و در نهایت حجره های بزرگتر نیز یکی شده و لگنچه کلیه یا همان پلویس را بوجود می آورند. به این حجره ها اصطلاحا “کالیس” گفته می شود. کالیس های کلیه به سه بخش تقسیم می شوند

کالیس کلیه

حالب لوله ای است که ادرار جمع شده در لگنچه کلیه را به سمت مثانه هدایت می کند. لذا حالب به محاذات (هم تراز) لگنچه، و لگنچه نیز هم به محاذات (هم تراز و هم سطح) کالیس های میانی قرار دارد. به همین دلیل سنگ هایی که در کالیس های فوقانی یا میانی قرار دارند بدنبال ورزش یا انجام سنگ شکنی برون اندامی یا ESWL، احتمال بیشتری برای حرکت کردن  و دفع دارند تا سنگ های کالیس تحتانی. کالیس های تحتانی پایین تر از سطح لگنچه قرار دارند لذا  بدلیل نیروی جاذبه شانس حرکت مسیر رو به بالای سنگ و رفتن به سمت لگنچه و خروج از کلیه خیلی کم می باشد. از همین رو، سنگ های کالیس تحتانی کمتر به درمان سنگ شکنی برون اندامی یا ESWL‌ پاسخ می دهند و روش درمانی RIRS یا PCNL براساس شرایط مناسب تر است.

البته در سنگ های کالیس تحتانی اگر سایز سنگ بزرگ نباشد و باعث درد، انسداد در مسیر خروج ادرار و یا عفونت نشده باشد می توان با سونوگرافی دوره ای هر ۶  تا ۱۲ ماه فقط تحت نظر داشت و اقدام درمانی خاصی انجام نداد. البته برای پیشگیری از بزرگتر شدن سنگ بایستی مایعات بویژه آب بیشتر نوشید (حداقل ۱۲ لیوان در روز)، تحرک و فعالیت داشت، رژیم غذایی مناسبی را رعایت کرد، آزمایشات مرتبط با ارزیابی علت تشکیل سنگ انجام داد و در نهایت در صورت صلاحدید پزشک دارو استفاده کرد.

صلاحدید پزشک و مصرف دارو

میکرولیتیازیس کلیه چیست؟

به شن ریزه های کوچکتر از ۳ میلی متر که در کالیس ها یا لگنچه کلیه توسط سونوگرافی شناسایی می شوند میکرولیتیازیس می گویند. این شن ریزه ها بخودی خود خطری برای کلیه ها ندارند ولی می توانند در آینده بزرگتر شده و مشکل ساز شوند لذا اقدامات پیشگیری کننده را بایستی مد نظر داشت که عبارتند از:

  • مصرف زیاد مایعات بویژه آب (حداقل ۱۲ لیوان در روز)
  • تحرک و فعالیت بویژه ورزش های هوازی
  • رژیم غذایی مناسبی
  • پیگیری سالانه با سونوگرافی
  • انجام آزمایشات مرتبط با ارزیابی علت تشکیل سنگ

بیشتر بدانید: درمان سنگ های ادراری 

دکتر محمد جباری جراح و متخصص کلیه و مجاری ادراری تناسلی و فوق تخصص ارولوژی ترمیمی

تصویر  دکتر محمد جباری
دکتر محمد جباری

دکتر محمد جباری جراح و متخصص کلیه و مجاری ادراری و تناسلی همچنین فلوشیپ فوق تخصصی ارولوژی ترمیمی فارغ التحصیل از دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شهید بهشتی و عضو هیئت علمی وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی و عضو انجمن علمی ارولوژی ایران می باشد.

آیا این مطلب مفید بود؟ لطفا به آن امتیاز دهید
4.2/5 - (133 امتیاز)
  • تصویر کاربر خشایار سه شنبه ۱۲ فروردین ۹۹( 5 سال پیش) تعداد بازدید: 432 مشاهده پرسش
    دکتر سلام
    چند روز پیش بعد از رابطه جنسی سوزش شدیدی در ناحیه ابتدایی مجاری ادرارم داشتم (بعدش متوجه شدیم پارتنرم مبتلا به قارچ واژنی شده)، با گذشته چند روز همچنان سوزش خفیفی در طول روز از ناحیه سر آلت حس میکنم و پوست سر آلت یک مقدار قرمز رنگتر شده، آیا بنده دچار قارچ پوستی شدم؟ چگونه سوزش برطرف کنم؟
    سپاس
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری سه شنبه ۱۲ فروردین ۹۹( 5 سال پیش)

      سلام
      ممکنه قارچ باشه

      میتونید کرم کلوتریمازول صبح ها و پماد چشمی هیدروکورتیزون شب ها برای 10 روز بزنید فقط کرم کلوتریمازول داخل مجرای ادراری نره

  • تصویر کاربر مهدی سه شنبه ۱۲ فروردین ۹۹( 5 سال پیش) تعداد بازدید: 293 مشاهده پرسش
    سلام خدمت اقای دکتر ما یه نوزاد 6ماه داریم ختنه کردیم ولی الان متوجه شدیم الت تناسلی مخفی هست احتما ولی از نظر نقوض مشکلی نداره از نظر ادار هم همچنین فقط اندازه ازش کوچیک بنظر میاد ایا الت تناسلی مخفی حساب میشه وچیکار باید کرد ممنون از تون
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری سه شنبه ۱۲ فروردین ۹۹( 5 سال پیش)

      سلام به اینحالت آلت پنهان یا تلسکوپی می گویند. در این افراد آلت به ظاهر کوچک می آید درصورتیکه اندازه طبیعی دارد و بواسطه پوشیده شدن توسط چربی اطراف آلت کوچک به نظر می رسند. مشکلی وجود ندارد و با شروع دوره ی بلوغ الت رشد می کند و بچه قد می کشد و کمی لاغرتر می شود و لذا شرایط بهتر خواهد شد. اگر نهفتگی آلت تا بعد از بلوغ ادامه داشت میشه از سن 18 سالگی به بعد با برداشتن چربی ها و عقب کشیدن پوست، آلت را بیرون کشید.

  • تصویر کاربر ف سه شنبه ۱۲ فروردین ۹۹( 5 سال پیش) تعداد بازدید: 822 مشاهده پرسش
    سلام
    وقت بخیر
    خواستم بدونم hpv از طریق بوسه لب گیری قابل انتقال هست؟(بزاقی منتقل نشد)
    از طریق برخورد دست شخص مبتلا به hpv به دهان و ناحیه تناسلی شخص سالم ویروس به شخص سالم منتقل می شود؟
    تا چه سنی امکان واکسن زدن برای hpv وجود دارد؟
    ممکنه hpv داشته باشیم اما علایم ظاهری مثل زگیل نداشته باشیم؟
    بعد از ورود ویروس به بدن بعد از چه مدت ممکنه عوارض ناشی از ان مثل زگیل و...روی بدن ظاهر شوند؟
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری سه شنبه ۱۲ فروردین ۹۹( 5 سال پیش)

      سلام
      وقت بخیر
      خواستم بدونم hpv از طریق بوسه لب گیری قابل انتقال هست؟(بزاقی منتقل نشد)........................خیر
      از طریق برخورد دست شخص مبتلا به hpv به دهان و ناحیه تناسلی شخص سالم ویروس به شخص سالم منتقل می شود؟...........................خیر
      تا چه سنی امکان واکسن زدن برای hpv وجود دارد؟..........................45 سال
      ممکنه hpv داشته باشیم اما علایم ظاهری مثل زگیل نداشته باشیم؟...........................بله
      بعد از ورود ویروس به بدن بعد از چه مدت ممکنه عوارض ناشی از ان مثل زگیل و...روی بدن ظاهر شوند؟..........................معمولا حداقل 2 ماه

  • تصویر کاربر Mahdi یکشنبه ۱۷ فروردین ۹۹( 5 سال پیش) تعداد بازدید: 251 مشاهده پرسش
    سلام خسته نباشی اقا‌ی دکتر من از بچگی روی آلت تناسلی یک دایره‌ی کوچک پر از جوش شبیه جوش هست راهنمایی کنید
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری سه شنبه ۱۲ فروردین ۹۹( 5 سال پیش)

      سلام در صورت صلاحدید عکس واضح بفرستید تا بتوانم کمک تان کنم.

    2. تصویر کاربر Mahdi سه شنبه ۱۲ فروردین ۹۹( 5 سال پیش)
      سلام خسته نباشید آقای دکتر
    3. تصویر کاربر دکتر محمد جباری چهارشنبه ۱۳ فروردین ۹۹( 5 سال پیش)

      سلام
      این ها غدد فوردایس بوده و جزو بافت طبیعی پوست آن ناحیه هستند

    4. تصویر کاربر Mahdi چهارشنبه ۱۳ فروردین ۹۹( 5 سال پیش)
      خطرناکه
      راههای درمان داره
    5. تصویر کاربر دکتر محمد جباری چهارشنبه ۱۳ فروردین ۹۹( 5 سال پیش)

      خطری ندارد و درمانی هم ندارد

    6. تصویر کاربر Mahdi چهارشنبه ۱۳ فروردین ۹۹( 5 سال پیش)
      ممنون بابت کمکتون شبتون خوش
    7. تصویر کاربر دکتر محمد جباری یکشنبه ۱۷ فروردین ۹۹( 5 سال پیش)
      🌹
    8. نمایش سایر 6 پاسخ
  • تصویر کاربر حسام سه شنبه ۱۲ فروردین ۹۹( 5 سال پیش) تعداد بازدید: 460 مشاهده پرسش
    ساام بنده ۲سال هست دچار درد در نوک الت و احساس پری در پروستات دارم جوری چ فک میکنم پر هست اما خالی نمیشود رفتم دکتر تشخیص پروستاتیت مزمن دادن سوزش و احتباس و تکرر ندارم یکم بهبود پیدا کرده بودم که چن ماهی هست باز همان حالت را دارم
    قرص تاوانکس ۵۰۰ و سلکسیب میخوردم
    اما الان میخورم اصلا ب حالم فرق نمیکنه
    بعد از ارضا شدن احساس میکنم پروستاتم پره تخلیه نشده و هنکام نعوض سوراخ التم خیلی باز میشه ۳۰ سال دارم
    بنظرتان همین دارو ها را ادامه بدم؟
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری سه شنبه ۱۲ فروردین ۹۹( 5 سال پیش)

      سلام
      به نظرم بهتره ابتدا از نظر اعصاب کمری بررسی شوید شاید علت التهاب منشا کمری داشه باشد

درحال دریافت اطلاعات
  • تصویر کاربر میرعلی شنبه ۳ اسفند ۹۲( 1 دهه پیش) تعداد بازدید: 461 مشاهده پرسش
    با عرض سلام خدمت آقای دکتر بنده در مورخه 92/10/23 بعد از انجام سونو متوجه شدم که در قسمت حالب کلیه سمت چپ یک سنگ 13 میلی متری دارم پیش سه تا از دکترهای شهرمان رفتم گفتند باید سنگ شکن بشه سنگ شکن کردم ولی سنگ نشکست گفتن چون سنگ توی حالب بوده نشکسته ومجبور شدم tul کنم و دکتر یک سوند بین کلیه و مثانه ام قرار داد بعد از ده روز دوباره سنگ شکن کردم این بار سنگ شکست سه تکه از سنگها به اندازه 4 تا6 میلی متر پرتاب شدن داخل کالیس تحتانی و بقیه خرد شده و دور سوند باقی ماندند ولی بعداز دو هفته هنوز هم دفع نشده اند یک دکتر می گوید بودن سوند باعث گشادی حالب و در نتیجه دفع سنگهای خرد شده می شود و یک دکتر دیگر می گوید برای اینکه سنگها دفع شود باید سوند را بیرون بیاوری تا همزمان سنگها هم دفع شوند سوال من این است که حرف کدام دکتر را بپذیرم و انجام دهم دوم اینکه برای دفع سنگهایی که داخل کالیس تحتانی می باشد چکار کنم . متشکرم
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری شنبه ۳ اسفند ۹۲( 1 دهه پیش)
      سلام
      به نوعی هر دو حرف صحیح هست از طرفی ماندن سوند حالب را گشاد می کند و از طرفی گاه مانع دفع سنگ می شود ولی با خارج کردن سوند بعد از مدتی که حالب گشاد شده است سنگ ها معمولا دفع می شود
درحال دریافت اطلاعات
مقالات مرتبط

از دکتر بپرسید

ویزیت Whatsapp

021-91301782

نوبت دهی اینترنتی