اگر سوالی داری اینجا از ما بپرس

همه چیز درباره سنگ های ادراری (۱)

در این مقاله مطالعه می کنید:

سنگ های ادراری بر اساس اندازه، علت، ترکیبات و محل قرار گیری دسته بندی می شوند. بیماران با سنگ های ادراری معمولا با درد پهلو، تهوع، و گاهی اوقات تب مراجعه می کنند، اما ممکن است این بیماری بی علامت نیز باشد. در ادامه مطلب، کالیس کلیه را توضیح خواهیم داد.

طبقه بندی سنگ های ادراری

سنگ های ادراری بر اساس اندازه سنگ، محل، ویژگی سنگ در عکس های رادیوگرافی، علت تشکیل سنگ، ترکیبات تشکیل دهنده سنگ و خطر عود سنگ طبقه بندی می شوند.

۱) اندازه سنگ

اندازه سنگ معمولا بر اساس یک یا دو بعد سنگ بیان می شود، و به صورت تا ۵ میلی متر، ۵ تا ۱۰، ۱۰ تا ۲۰، و بزرگ تر از ۲۰ میلی متر در بزرگترین قطر سنگ طبقه بندی می شوند.

اندازه سنگ کلیه

۲) محل سنگ

سنگ ها را براساس محل آناتومیکی آن می توان تقسیم کرد: به صورت بخش (کالیس) فوقانی، میانی، یا تحتانی کلیه; لگنچه کلیه; بخش فوقانی، میانی یا تحتانی حالب و مثانه.

۳) ویژگی سنگ در عکس رادیولوژی

سنگ ها را می توان بر اساس ویژگی که در عکس ساده رادیولوژی (KUB) دارند طبقه بندی کرد. سنگ هایی که در KUB به خوبی دیده می شوند، سنگ هایی که به سختی در KUB دیده می شوند و سنگ هایی که در KUB دیده نمی شوند.

۴) علت تشکیل سنگ

سنگ ها را می توان بر اساس علت تشکیل دهنده سنگ طبقه بندی کرد: عفونت ها، علل غیر عفونی ( سنگ های عفونی و سنگ های غیر عفونی); نقص های ژنتیکی; یا سنگ های ادراری ناشی از مصرف داروها.

سنگ های ادراری غیر عفونی:

  • سنگ های اگزالات کلسیم
  • سنگ های فسفات کلسیم (شامل بروشیت و کربنات اپاتیت)
  • سنگ های اسید اوریکی

سنگ های ادراری عفونی:

  • سنگ های فسفات آمونیوم منیزیوم
  • آپاتیت کربنات
  • اورات آمونیوم

سنگ های ادراری با علل ژنتیکی:

  • سنگ های سیستین
  • سنگ های گزانتین
  • ۲،۸ دی هیدروکسی آدنین
 
سنگ های ادراری

۵) ترکیبات تشکیل دهنده سنگ

جنبه های متابولیک در تشکیل سنگ مهم هستند، لذا ارزیابی متابولیک برای رد هرگونه اختلالی مهم است. آزمایشات مربوط به تشخیص اختلالات متابولیکی پایه تشخیص و تصمیم گیری برای درمان مناسب بعدی است. سنگ ها اغلب از ترکیبی از مواد مختلف تشکیل می شوند، و لی مهم ترین ماده آن است که بزرگ ترین بخش سنگ را تشکیل می دهند.

۶) افرادی که در معرض سنگ سازی هستند

افرادی که یک بار به سنگ کلیه مبتلا شده اند حدود ۵۰ درصد احتمال دارد تا در طول عمر دچار عود سنگ شوند. در ۱۰ درصد افراد احتمال عود سنگ بالاست. احتمال کم یا زیاد بودن عود سنگ براساس نوع سنگ و شدت بیماری تعیین می گردد.

فاکتورهای عمومی:

  • بروز زود هنگام سنگ (بویژه بچه ها و نوجوانان)
  • سابقه خانوادگی تشکیل سنگ
  • سنگ های حاوی بروشیت (فسفات هیدروژن کلسیم)
  • سنگ های حاوی اسید اوریک و اورات
  • سنگ های عفونی
  • افراد تک کلیه (تک کلیه بودن به خودی خود خطر تشکیل سنگ را افزایش نمی دهد، اما پیشگیری از سنگ در این افراد اهمیت بیشتری دارد

بیماری هایی که با تشکیل سنگ همراه است:

  • پرکاری غده پاراتیروئید (هایپرپارا تیروئیدیسم)
  • رسوب منتشر کلسیم در بافت کلیوی (نفروکلسینوزیس)
  • بیماری های دستگاه گوارش ( مثل بایپس ژژونو- ایلئال)، برداشتن بخشی از روده، بیماری کرون، سوء جذب
  • سارکوئیدوزیس

سنگ های با منشاء ژنتیکی:

  • سیستینوری (دفع سیستین در ادرار)
  • هیپراگزالوری اولیه (افزایش دفع بیش از حد طبیعی اگزالت تسط ادرار)
  • اسیدوز توبولار کلیوی (نوع ۱)
  • ۲،۸ دی هیدروکسی آدنین
  • گزانتونوری (دفع گزانتین توسط ادرار)
  • سندروم لش – نیهان
  • سیستیک فیبروزیس

اختلالات آناتومیکی که با سنگ سازی همراه می شوند:

  • کلیه اسفنجی مدولاری ( اتساع لوله های کلیوی)
  • انسداد محل اتصال حالب به لگنچه
  • دیورتیکول کالیس، کیست کالیس
  • تنگی حالب
  • برگشت ادرار از مثانه به کلیه
  • کلیه های نعل اسبی
  • یورتروسل ( گشادی محل اتصال حالب به مثانه)
 
تشخیص سنگ ادراری

تشخیص سنگ های ادراری

یکی از راه های تشخیص سنگ های ادراری تصویربرداری تشخیصی است. بیماران با سنگ های ادراری معمولا با درد پهلو، تهوع و گاهی اوقات تب مراجعه می کنند، اما ممکن است بدون علامت نیز باشند. ارزیابی دقیق شامل گرفتن شرح حال دقیق و معاینه می باشد. تشخیص بالینی باید با تصویربرداری مناسب تائید شود. سونوگرافی اولین اقدام تشخیصی است که توصیه می شود.

این روش بی خطر ( فقدان خطر اشعه)، کم هزینه و قابل تکرار است. سونوگرافی می تواند سنگ های کالیس (حجره های کلیه)، لگنچه کلیه و همچنین محل اتصال حالب به لگنچه و محل اتصال حالب به مثانه را نشان داده و اتساع مجاری ادراری ناشی از انسداد بوجود آمده توسط سنگ را مشخص می کند. حساسیت و در واقع توانایی سونوگرافی برای تشخیص سنگ بر اساس اندازه و محل سنگ متفاوت بوده و در کل حدود ۷۸ درصد است.

عکس ساده شکم (KUB) حساسیت و توانایی ۴۴ تا ۷۷ درصد در تشخیص سنگ ادراری دارد. سی تی اسکن بدون ماده رنگی (بدون کنتراست) روش تصویربرداری استاندارد برای تشخیص درد حاد پهلو می باشد و مدت هاست که جایگزین عکس رنگی سیستم ادراری (IVP) شده است.

منظور از کالیس کلیه چیست؟

آیا می دانید کالیس کلیه چیست و چه کاری انجام می دهد؟ در ابتدا باید گفت که کلیه ها دو عضو لوبیایی شکل بوده که بصورت عمودی در دو طرف ستون مهره ها در پشت شکم و زیر عضله دیافراگم قرار گرفته اند.  کلیه از دو بخش اصلی تشکیل شده است.

الف) بافت کلیه که مسئول تصفیه خون می باشد بطوریکه خون با عبور از آن پالایش و مواد زائد همراه با بخشی از آب بدن از آن گرفته شده و بدین طریق ادرار تشکیل می شود. البته بافت کلیه کارکردهای دیگری هم دارد که موضوع بحث الان ما نیست مثل تنظیم فشار خون، ساخت ویتامین دی و …. .

ب) سیستم جمع کننده ادرار: این سیستم از حجره های کوچکی تشکیل شده است  که به هم پیوسته و حجره های بزرگتری را تشکیل می دهند و در نهایت حجره های بزرگتر نیز یکی شده و لگنچه کلیه یا همان پلویس را بوجود می آورند. به این حجره ها اصطلاحا “کالیس” گفته می شود. کالیس های کلیه به سه بخش تقسیم می شوند

کالیس کلیه

حالب لوله ای است که ادرار جمع شده در لگنچه کلیه را به سمت مثانه هدایت می کند. لذا حالب به محاذات (هم تراز) لگنچه، و لگنچه نیز هم به محاذات (هم تراز و هم سطح) کالیس های میانی قرار دارد. به همین دلیل سنگ هایی که در کالیس های فوقانی یا میانی قرار دارند بدنبال ورزش یا انجام سنگ شکنی برون اندامی یا ESWL، احتمال بیشتری برای حرکت کردن  و دفع دارند تا سنگ های کالیس تحتانی. کالیس های تحتانی پایین تر از سطح لگنچه قرار دارند لذا  بدلیل نیروی جاذبه شانس حرکت مسیر رو به بالای سنگ و رفتن به سمت لگنچه و خروج از کلیه خیلی کم می باشد. از همین رو، سنگ های کالیس تحتانی کمتر به درمان سنگ شکنی برون اندامی یا ESWL‌ پاسخ می دهند و روش درمانی RIRS یا PCNL براساس شرایط مناسب تر است.

البته در سنگ های کالیس تحتانی اگر سایز سنگ بزرگ نباشد و باعث درد، انسداد در مسیر خروج ادرار و یا عفونت نشده باشد می توان با سونوگرافی دوره ای هر ۶  تا ۱۲ ماه فقط تحت نظر داشت و اقدام درمانی خاصی انجام نداد. البته برای پیشگیری از بزرگتر شدن سنگ بایستی مایعات بویژه آب بیشتر نوشید (حداقل ۱۲ لیوان در روز)، تحرک و فعالیت داشت، رژیم غذایی مناسبی را رعایت کرد، آزمایشات مرتبط با ارزیابی علت تشکیل سنگ انجام داد و در نهایت در صورت صلاحدید پزشک دارو استفاده کرد.

صلاحدید پزشک و مصرف دارو

میکرولیتیازیس کلیه چیست؟

به شن ریزه های کوچکتر از ۳ میلی متر که در کالیس ها یا لگنچه کلیه توسط سونوگرافی شناسایی می شوند میکرولیتیازیس می گویند. این شن ریزه ها بخودی خود خطری برای کلیه ها ندارند ولی می توانند در آینده بزرگتر شده و مشکل ساز شوند لذا اقدامات پیشگیری کننده را بایستی مد نظر داشت که عبارتند از:

  • مصرف زیاد مایعات بویژه آب (حداقل ۱۲ لیوان در روز)
  • تحرک و فعالیت بویژه ورزش های هوازی
  • رژیم غذایی مناسبی
  • پیگیری سالانه با سونوگرافی
  • انجام آزمایشات مرتبط با ارزیابی علت تشکیل سنگ

بیشتر بدانید: درمان سنگ های ادراری 

دکتر محمد جباری جراح و متخصص کلیه و مجاری ادراری تناسلی و فوق تخصص ارولوژی ترمیمی

تصویر  دکتر محمد جباری
دکتر محمد جباری

دکتر محمد جباری جراح و متخصص کلیه و مجاری ادراری و تناسلی همچنین فلوشیپ فوق تخصصی ارولوژی ترمیمی فارغ التحصیل از دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شهید بهشتی و عضو هیئت علمی وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی و عضو انجمن علمی ارولوژی ایران می باشد.

آیا این مطلب مفید بود؟ لطفا به آن امتیاز دهید
4.2/5 - (134 امتیاز)
  • تصویر کاربر فرانک چهارشنبه ۲۱ اسفند ۹۸( 5 سال پیش) تعداد بازدید: 395 مشاهده پرسش
    سلام.خسته نباشید. اقای دکتر من ۱سال پیش مبتلا ب زگیل نوع ۱۱ شدم هیچ ارتباط جنسی داخل واژنی هم نداشتم ۳تادونه خیلی کوچیک ک باچشم ب یختی میشد دید که با یه محلول دست ساز طبیعی تو ۳روز کاملا ازبین رفت .الان ۱سال میگذره هیچ عودی نداشته و اینکه من ورزشکارم و کاملا تو این ۱سال مثل قدیم چندین برابر سیستم ایمنیم رو قوی کردم اصلا هال دود و مشروب و سیگار نیستم ارتباط جنسی ندارم .روزی ۲لیوان اب پرتقال و هرروز انواع میوه ها و سبزیجات رو میخورم هرروز ورزش میکنم زینک میخورم ویتامین میخورم غذاهای سالم میخورم اصلا هم اهل رفتارهای پرخطر نیستم ولی نمیدونم از کجا مبتلا ب این ویروس شده بودم .سوالم اینه ب نظرتون این ویروس از بدنم پاک شده یا نه؟ چون فقط ۳روز رو پوستم بود
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری چهارشنبه ۲۱ اسفند ۹۸( 5 سال پیش)

      سلام

      به احتمال قریب به یقین بله گرچه هیچگاه صد در صد نمیشه گفت

  • تصویر کاربر باران چهارشنبه ۲۱ اسفند ۹۸( 5 سال پیش) تعداد بازدید: 400 مشاهده پرسش
    سلام آقای دکتر خسته نباشید. من بیشتر از دو هفته پیش سوزش خفیفی رو پوست ناحیه تناسلی(همه‌جا حتی اطراف مقعد) احساس می‌کردم ولی چیز خاصی نمی‌دیدم حدود ۱۰ روز پیش دونه‌های ریزی اطراف لابیام دیدم که نه درد و نه سوزش و نه خارش داشت ولی بقیه جاهای پوستم همچنان ملتهب بود از چند روز پیش پماد ان ان استفاده کردم و موهای اون قسمت رو هم شیو کردم احساس سوزشم از بین رفته ولی دونه‌ها همچنان هست ممکنه به خاطر حساسیت باشه؟ چون چندروز قبلش پریود بودم و یکبار برای مدت خیلی طولانی نتونستم پدم رو عوض کنم. تو بیماری تبخال تناسلی جوش‌ها حتما تاولی‌ان و می‌ترکن و زخم میشن؟ ممکنه این جوش‌ها تبخال باشن؟
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری چهارشنبه ۲۱ اسفند ۹۸( 5 سال پیش)

      سلام

      این علائم به نفع تبخال نیست و در عکس هم ضایعه ای به نفع تبخال نمی بینم. همانطور که خودتان فرمودید در بیماری تبخال تناسلی جوش‌ها حتما تاولی‌ هستند و ترکیده و زخم می شوند.

  • تصویر کاربر Erfan شنبه ۲۴ اسفند ۹۸( 5 سال پیش) تعداد بازدید: 543 مشاهده پرسش
    سلام جناب دکتر خسته نباشی. بنده هفته قبل به درخواست شما سونوگرافی کلیه پروستات و مثانه دادم و همچنین آزمایش ادرار. الان شهرستان هستم و نمیتونم حضوری خدمت برسم. نتیجه آزمایشات رو پیوست میکنم اگر امکانش هست بررسی بفرمایید. ممنونم
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری چهارشنبه ۲۱ اسفند ۹۸( 5 سال پیش)

      سلام
      گزارش سونو و نتیجه آزمایشات

    2. تصویر کاربر Erfan چهارشنبه ۲۱ اسفند ۹۸( 5 سال پیش)
      براتون پیوست کردم
    3. تصویر کاربر دکتر محمد جباری پنجشنبه ۲۲ اسفند ۹۸( 5 سال پیش)

      این عکس سونو هست نه گزارش سونو

    4. تصویر کاربر Erfan شنبه ۲۴ اسفند ۹۸( 5 سال پیش)
      .
    5. تصویر کاربر دکتر محمد جباری شنبه ۲۴ اسفند ۹۸( 5 سال پیش)

      سلام
      سونوگرافی خوشبختانه کاملا نرمال و طبیعی است و مشکلی ندارید

    6. نمایش سایر 4 پاسخ
  • تصویر کاربر جواد چهارشنبه ۲۱ اسفند ۹۸( 5 سال پیش) تعداد بازدید: 447 مشاهده پرسش
    باسلام خدمت دکتر عزیز. پیرو سوال قبلیم مبنی بر درد و تیر کشیدن بیضه چپم که حدود 8 روز پرسش کردم که فرمودید اگر ک واریکوسل و عفونت ندارید بعد از مصرف سلکسیب اگر بار ورد داشتید از ناحیه کمر پیگیر باشید عرضم ب حظور شما هم سیاتیک دارم و هم دیسک خفیف بالجینگ. البته دردشو میشه تحمل کرد ولی ناحیه لگن و نشیمن گاهم کلا زیر درده. البته مصرف سلکسیب ک منع شده نوافن میخورم بسیار کم بهتر شدم. ولی ایا ممکنه درد سیاتیک به بیضه کشیده بشه ک برام سواله. دکترمم گفت محاله. الان درد جوریه که حتی نمیتوانم بدوم. بیضم تیر میشه مخصوصا جسم سنگین بلند کنم. با تشکر فراوان.
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری چهارشنبه ۲۱ اسفند ۹۸( 5 سال پیش)

      سلام

      درد های ناشی از تحت فشار بودن عصب های کمری بدلیل بیرون زدگی دیسک می تواند به بیضه هم بزند

  • تصویر کاربر فرید چهارشنبه ۲۱ اسفند ۹۸( 5 سال پیش) تعداد بازدید: 315 مشاهده پرسش
    سلام آقای دکتر من ۲۵ سالمه و هیپوسپادیازیس و کوردی داشتم.بعد از عمل جراحی کوردی رفع شده ولی هیپوسپادیازیس خفیف دارم.آیا عمل لازم هست تا سوراخ به نوک آلت برسه؟
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری چهارشنبه ۲۱ اسفند ۹۸( 5 سال پیش)

      سلام

      نه نیاز نیست

درحال دریافت اطلاعات
  • تصویر کاربر میرعلی شنبه ۳ اسفند ۹۲( 1 دهه پیش) تعداد بازدید: 469 مشاهده پرسش
    با عرض سلام خدمت آقای دکتر بنده در مورخه 92/10/23 بعد از انجام سونو متوجه شدم که در قسمت حالب کلیه سمت چپ یک سنگ 13 میلی متری دارم پیش سه تا از دکترهای شهرمان رفتم گفتند باید سنگ شکن بشه سنگ شکن کردم ولی سنگ نشکست گفتن چون سنگ توی حالب بوده نشکسته ومجبور شدم tul کنم و دکتر یک سوند بین کلیه و مثانه ام قرار داد بعد از ده روز دوباره سنگ شکن کردم این بار سنگ شکست سه تکه از سنگها به اندازه 4 تا6 میلی متر پرتاب شدن داخل کالیس تحتانی و بقیه خرد شده و دور سوند باقی ماندند ولی بعداز دو هفته هنوز هم دفع نشده اند یک دکتر می گوید بودن سوند باعث گشادی حالب و در نتیجه دفع سنگهای خرد شده می شود و یک دکتر دیگر می گوید برای اینکه سنگها دفع شود باید سوند را بیرون بیاوری تا همزمان سنگها هم دفع شوند سوال من این است که حرف کدام دکتر را بپذیرم و انجام دهم دوم اینکه برای دفع سنگهایی که داخل کالیس تحتانی می باشد چکار کنم . متشکرم
    1. تصویر کاربر دکتر محمد جباری شنبه ۳ اسفند ۹۲( 1 دهه پیش)
      سلام
      به نوعی هر دو حرف صحیح هست از طرفی ماندن سوند حالب را گشاد می کند و از طرفی گاه مانع دفع سنگ می شود ولی با خارج کردن سوند بعد از مدتی که حالب گشاد شده است سنگ ها معمولا دفع می شود
درحال دریافت اطلاعات
مقالات مرتبط