HPV، یک عفونت ویروسی است که معمولاً باعث رشد پوست یا غشای مخاطی (زگیل) می شود. بیش از 100 نوع ویروس پاپیلومای انسانی ( بیماری hpv) وجود دارد. برخی از انواع HPV، باعث ایجاد زگیل می شوند و برخی دیگر می توانند انواع مختلف سرطان را ایجاد نمایند. اغلب عفونت های HPV منجر به سرطان نمی شوند. اما برخی از انواع HPV دستگاه تناسلی، می توانند باعث ایجاد سرطان در قسمت تحتانی رحم، که به واژن (دهانه رحم) متصل می شود، گردند.
انواع دیگر سرطان ها، از جمله سرطان های مقعد، آلت تناسلی مردانه، واژن، ولوا و پشت حلق (اوروفارنژ)، با عفونت HPV مرتبط اند. این عفونت ها اغلب از طریق رابطه جنسی یا تماس پوستی منتقل می شوند. واکسن ها می توانند به محافظت در برابر گونه هایی از ویروس hpv که منجر به ایجاد زگیل های تناسلی یا سرطان دهانه رحم می شوند، کمک کنند.
hpv چه علائمی دارد؟
در بیشتر موارد سیستم ایمنی بدن قبل از ایجاد زگیل، بیماری hpv را شکست می دهد. شکل ظاهری زگیل ها بسته به نوع آن ها، متفاوت است:
زگیل تناسلی
زگیل تناسلی اغلب به صورت ضایعات تخت، برجستگی های کوچک شبیه گل کلم، یا برجستگی های کوچک ساقه مانند ظاهر می شوند. زگیل های تناسلی در زنان، بیشتر در ناحیه وولوا ظاهر می شود اما می توانند در نزدیکی مقعد، دهانه رحم یا واژن نیز ایجاد گردند.

زگیل های تناسلی در مردان، در آلت تناسلی، بیضه یا اطراف مقعد ظاهر می شود. زگیل های تناسلی به ندرت ناراحتی یا درد ایجاد می کنند، اگرچه ممکن است خارش دار یا حساس باشند.
زگیل های معمولی
زگیل های معمولی به صورت برجستگی هایی خشن و برجسته ظاهر می شوند و معمولاً روی دست ها و انگشتان ایجاد می گردند. در بیشتر موارد، زگیل های معمولی تنها بدشکل هستند، اما ممکن است دردناک یا مستعد آسیب یا خونریزی نیز باشند.

زگیل کف پا
زگیل کف پا، ضایعه سخت و دانه ایست که معمولاً روی پاشنه یا پنجه پا ظاهر می شود. این زگیل ها ممکن است باعث ایجاد ناراحتی گردند.

زگیل های تخت
زگیل های تخت، ضایعاتی با سطح صاف و کمی برجسته هستند. آنها می توانند در هر جایی ظاهر شوند، اما در کودکان، معمولاً روی صورت، در مردان معمولاً در ناحیه ریش و در زنان روی پاها ظاهر می شوند.
بیماری hpv و سرطان دهانه رحم
تقریباً همه سرطان های دهانه رحم ناشی از عفونت های HPV است، اما ایجاد این سرطان، بعد از ابتلا به عفونت HPV، ممکن است 20 سال یا بیشتر طول بکشد. عفونت HPV و سرطان دهانه رحم، به طور معمول علائم قابل توجهی ایجاد نمی کنند. واکسینه شدن در برابر عفونت اچ پی وی، بهترین محافظت در برابر سرطان دهانه رحم است.
از آنجا که سرطان دهانه رحم اولیه، علامتی ندارد، انجام آزمایشات غربالگری منظم در بانوان، برای تشخیص هرگونه تغییر پیش سرطانی در دهانه رحم که منجر به بروز سرطان می شود، بسیار مهم است. دستورالعمل های فعلی، توصیه می کنند که زنان 21 تا 29 ساله، هر سه سال یکبار آزمایش پاپ اسمیر انجام دهند.
به خانم های 30 تا 65 ساله انجام تست پاپ اسمیر، هر 3 سال یکبار یا هر 5 سال یک بار، در صورتی که هم زمان تست HPV DNA نیز انجام دهند، توصیه می گردد. در صورت مشاهده سه نتیجه طبیعی و متوالی برای تست پاپ، یا دو HPV DNA و تست پاپ فاقد نتیجه غیرطبیعی در زنان بالای 65 سال، می توان انجام آزمایشات را متوقف کرد.

دلایل ابتلا به عفونت یا بیماری hpv
عفونت HPV با ورود ویروس به بدن معمولاً از طریق بریدگی، سایش یا پارگی کوچک در پوست اتفاق می افتد. ویروس در وهله اول از طریق تماس پوستی منتقل می شود. ویروس HPV تناسلی از طریق مقاربت جنسی، رابطه جنسی مقعدی و سایر تماس های پوستی در ناحیه تناسلی و بیماری HPV که منجر به ضایعات دهانی یا تنفسی فوقانی می شوند، از طریق رابطه جنسی دهانی انتقال می یابند.
ابتلا به این ویروس با زگیل های تناسلی در بارداری، ممکن است سبب ابتلای کودک به این عفونت گردد. این عفونت ندرتا باعث ایجاد ضایعات غیرسرطانی در حنجره کودک می گردد. زگیل ها مسری اند و می توانند از طریق تماس مستقیم، گسترش یابند. این عفونت همچنین می تواند از طریق لمس چیزی که یک فرد مبتلا قبلا آن را لمس کرده باشد نیز منتقل شود.
چه عواملی درصد ابتلا به بیماریhpv را افزایش میدهد?
HPV، عفونتی شایع است. ریسک فاکتورهای ابتلا به عفونت HPV عبارتند از:
تعداد شرکای جنسی
هرچه تعداد شرکای جنسی شما بیشتر باشد، احتمال ابتلا به عفونت HPV در دستگاه تناسلی (زگیل تناسلی) بیشتر است. برقراری رابطه جنسی با فردی که چندین شریک جنسی داشته نیز خطر ابتلا به این عفونت را در شما افزایش می دهد.

سن
زگیل های معمولی بیشتر در کودکان دیده می شود. زگیل های تناسلی اغلب در بزرگسالان و جوانان رخ می دهد.
سیستم ایمنی ضعیف شده
افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند، بیشتر در معرض خطر ابتلا به عفونت HPV قرار دارند. سیستم های ایمنی، ممکن است با HIV / AIDS یا داروهای سرکوب کننده سیستم ایمنی بدن که پس از پیوند اعضا استفاده می شوند، تضعیف شود.
پوست آسیب دیده
مناطقی از پوست که سوراخ شده یا باز باشند، بیشتر در معرض ابتلا به زگیل معمولی هستند.
تماس با فرد الوده به ویروس hpv
لمس زگیل یا عدم استفاده از کاندوم قبل از تماس با سطوحی که در معرض HPV قرار گرفته اند. دوش های عمومی یا استخر ممکن است خطر ابتلا به HPV را افزایش دهد.
عوارض ویروس یا بیماری hpv
برخی از انواع اچ پی وی باعث ایجاد ضایعاتی روی زبان، لوزه ها، کام نرم یا حنجره و بینی (ضایعات دهانی و فوقانی تنفسی) می شوند. و برخی دیگر باعث ایجاد سرطان دهانه رحم. این گونه ها همچنین ممکن است به ایجاد سرطان در دستگاه تناسلی، مقعد، دهان و دستگاه تنفسی فوقانی کمک کنند.
جلوگیری از بیماری hpv
برای جلوگیری از ابتلا به انواع زگیل، موارد زیر پیشنهاد می شود:
جلوگیری از ابتلا به زگیل
پیشگیری از عفونت های HPV که باعث زگیل های معمولی می شوند، دشوار است. اگر به زگیل معمولی مبتلا شده اید، می توانید از طریق بازی نکردن با زگیل و نجویدن ناخن ها، از شیوع عفونت و ایجاد زگیل های جدید، جلوگیری کنید.
زگیل کف پا
برای کاهش خطر ابتلا به انواعی از HPV که باعث ایجاد زگیل کف پا می شود، در استخرهای عمومی و رختکن، کفش یا صندل بپوشید.
جلوگیری از ابتلا به زگیل تناسلی
می توانید خطر ابتلا به زگیل های تناسلی و سایر ضایعات دستگاه تناسلی مرتبط با HPV را با استفاده از موارد زیر کاهش دهید:
- داشتن رابطه جنسی تک همسری
- کاهش تعداد شرکای جنسی
- استفاده از کاندوم لاتکس، که می تواند خطر انتقال HPV را کاهش دهد
آزمایش HPV: چه تستی، برای چه کسی؟
ویروس HPV در سلولهای قاعدهای پوست و سطوح مرطوب مخاطی بدن — مثل دهان، حلق، واژن و دهانهی رحم — مستقر میشود؛ پس برای تشخیص ابتلا باید از همین سطوح نمونهبرداری شود. این ویروس وارد خون نمیشود و از راه خون به فرد دیگری منتقل نمیشود. به همین دلیل اکثر روشهای تشخیص HPV بر پایهی نمونهبرداری هستند، نه آزمایش خون.
آیا آزمایش خون، HPV را نشان میدهد؟
پاسخ کوتاه: نه، آزمایش خون برای تشخیص ابتلای فعلی به HPV کاربرد ندارد. در خون میتوان آنتیبادی HPV را پیدا کرد، ولی وجود آنتیبادی فقط یک چیز را میگوید: اینکه بدن شما در دورهای از زندگی در معرض این ویروس قرار گرفته است. آنتیبادی نمیتواند مشخص کند که در حال حاضر ویروس در بدن شما فعال است یا نه، کدام تایپ ویروس است، و روی چه نقطهای از بدن نشسته است.
پس اگر آزمایشگاهی به شما «آزمایش خون HPV» پیشنهاد داد، بدانید که جوابش تصمیم درمانی شما را عوض نمیکند. تشخیص واقعی با نمونهبرداری از خودِ سطح مخاطی یا پوست و در مورد ضایعهی قابلدیدن، با معاینهی پزشک انجام میشود.
نکتهی مهم دیگر: در حال حاضر هیچ آزمایش HPV برای نقاط بدن — بجز دهانهی رحم — مورد تأیید سازمان غذا و دارو آمریکا (FDA) نیست. FDA فقط نمونهبرداری از دهانهی رحم را تأیید کرده است؛ در صورت مثبتبودن و مشخصشدن رشد سلولهای غیرطبیعی، میتوان با کولپوسکوپی و اقدام زودهنگام درمان کرد. در مطالعات تحقیقاتی از آزمایش HPV برای یافتن ویروس در نقاط دیگر بدن استفاده میشود، ولی بعد از یافتنش روشی برای درمان خودِ ویروس وجود ندارد و دقت آزمایش هم به محل و روش نمونهبرداری وابسته است.
تفاوت تست HPV با پاپ اسمیر و کو-تست (co-test)
این دو آزمایش دو چیز متفاوت را میگردند و جای هم را نمیگیرند:
- پاپ اسمیر دنبال تغییرات سلولی دهانهی رحم است — سلولهای پیشبدخیم، سلولهای سرطانی یا دیگر تغییرات. با تراشیدن یا برسکشیدن سلولها انجام میشود و نمونه زیر میکروسکوپ بررسی میشود.
- تست HPV دنبال خودِ ویروس است، نه تغییر سلولی.
هر دو میتوانند همزمان و از یک نمونهبرداری انجام شوند و شما فرقی حین انجام تست حس نمیکنید. انجام همزمان این دو، اصطلاحاً کو-تست (co-testing) نامیده میشود و برای زنان بالای ۳۰ سال روشِ برتر تشخیص زودهنگام سرطان دهانهی رحم و ضایعات پیشبدخیم است.
چه کسی و هر چند وقت؟
- زنان ۲۱ تا ۲۹ سال: انجمن سرطان آمریکا هر ۳ سال یک بار پاپ اسمیر را توصیه میکند (در سنین ۲۱، ۲۴ و ۲۷ سالگی). این گروه به کو-تست نیازی ندارند، چون ویروس در این سنین آنقدر شایع است که جوابِ تست کمکی نمیکند. اما اگر نتیجهی پاپ اسمیر غیرطبیعی باشد — شایعترینش ASC-US که معمولاً پیشبدخیم نیست ولی کاملاً طبیعی هم نیست — تست HPV میتواند نشان دهد آیا ویروس عامل آن تغییر بوده یا نه؛ و اگر مثبت شود، کولپوسکوپی توصیه میشود.
- زنان ۳۰ تا ۶۵ سال: کو-تست (پاپ اسمیر + تست HPV) هر ۵ سال. بعضی مراجع پاپ اسمیر تنها را هر ۳ سال هم قابل قبول میدانند.
تغییرات سلولی گردن رحم بسیار آهسته رخ میدهد؛ معمولاً بیش از ۱۰ سال طول میکشد تا یک تغییر سلولی به سرطان تبدیل شود. در گذشته پاپ اسمیر سالیانه انجام میشد، ولی امروز میدانیم سالیانه لزومی ندارد و میتواند به درمانهای غیرضروری منجر شود. مزیت افزودن تست HPV همین است: تست کمتر، پیگیری کمتر و در نهایت درمان کمتر. زنی که هم پاپ اسمیر و هم تست HPV نرمال دارد، تقریباً هیچ شانسی برای ابتلا به سرطان دهانهی رحم در ۵ سال آینده ندارد.
آزمایش HPV در مردان: چرا روتین نیست و کِی لازم میشود؟
غربالگری منظم HPV برای زنان تعریف شده است، چون به پیشگیری از سرطان دهانهی رحم وصل است. برای مردان چنین غربالگری روتینی وجود ندارد؛ آزمایش وقتی مطرح میشود که علامتی دیده شود یا فرد در گروه پرخطر باشد. یعنی اگر زگیلی ندارید، لازم نیست دنبال «تست HPV مردان» بگردید؛ و اگر زگیل دارید، تشخیص با معاینه شروع میشود، نه با آزمایش.
- اگر زگیل دیده میشود: پزشک زگیلهای خارجی را با معاینه و نگاهکردن تشخیص میدهد و در صورت شک، برای تأیید نمونهبرداری (بیوپسی) درخواست میکند.
- اگر احتمال زگیل داخل مقعد باشد: پزشک با ابزاری به نام آنوسکوپ داخل مقعد را بررسی میکند.
- تعیین تایپ ویروس: تستهای مولکولی میتوانند نوع ویروس را مشخص کنند — کمخطر مثل تایپ ۶ و ۱۱ که عامل خودِ زگیلاند، یا پرخطر مثل تایپ ۱۶ و ۱۸. لزوم و زمان این تست را پزشک موردبهمورد تعیین میکند، نه یک پروتکل عمومی.
- مردِ ناقلِ بیعلامت: یک مرد میتواند بیهیچ علامتی ویروس را منتقل کند. کاندوم خطر را کم میکند ولی تمام پوست ناحیه را نمیپوشاند، پس محافظت کامل نمیدهد.
کیت تشخیص HPV در خانه چقدر قابل اعتماد است؟
کیتهای خانگی با یک سواب یا نمونهی ادرار دنبال تایپهای پرخطر HPV میگردند. ولی همانطور که بالاتر گفتیم، تنها نمونهبرداری از دهانهی رحم تأییدیهی سازمان غذا و دارو را دارد — پس جوابِ یک کیت خانگی جای معاینه را نمیگیرد و باید با پزشک بررسی شود.
و یک نکتهی مهم: اگر روی بدنتان ضایعهای میبینید، کیت خانگی را جای معاینه نگذارید؛ خودِ زگیل با نگاهِ پزشک تشخیص داده میشود و ضایعاتی مثل خال گوشتی، جوش و تبخال با زگیل اشتباه گرفته میشوند. برای مقایسهی ظاهری: عکس واضح زگیل تناسلی در مردان — و برای گزینههای درمان: درمان زگیل تناسلی مردان.
تفسیر جواب آزمایش HPV
اگر دهانهی رحم به ویروس HPV آلوده باشد و پاپ اسمیر هم تغییرات سلولی را نشان دهد، اقدام بعدی کولپوسکوپی است.
اگر HPV مثبت باشد ولی پاپ اسمیر نرمال، یعنی ویروس هست ولی تغییر سلولی دیده نشده است. در این حالت دو انتخاب دارید:
حالت اول: تکرار آزمایش HPV و پاپ اسمیر ۱۲ ماه بعد
- در اکثر موارد، در آزمایشِ ۱۲ ماه بعد نشانهای از ویروس یافت نمیشود.
- اگر ویروس پاکسازی شده و پاپ اسمیر هم نرمال باشد، به برنامهی غربالگری عادی برمیگردید.
- اگر ویروس هنوز باشد یا پاپ اسمیر مثبت شود، کولپوسکوپی لازم است.
حالت دوم: آزمایش تخصصی برای یافتن تایپ ۱۶ و ۱۸ (دو تایپی که بیشترین احتمال تبدیلشدن به سرطان دهانهی رحم را دارند)
- اگر تست برای تایپ ۱۶ یا ۱۸ مثبت شود، کولپوسکوپی توصیه میشود.
- اگر ویروس از تایپ ۱۶ یا ۱۸ نباشد، تکرار آزمایش HPV و پاپ اسمیر ۱۲ ماه بعد توصیه میشود.
یک نکته که باعث نگرانی بیجا میشود: جوابِ تست HPV در طول ماهها و سالها میتواند عوض شود، چون بدن با ویروس مقابله میکند. پس یک جوابِ مثبت، یک برچسب دائمی نیست.

کجا میتوان تست HPV داد؟ آزمایشگاههای زیادی این تست را انجام میدهند؛ با نسخهی پزشک میتوانید به آزمایشگاههای پاتوبیولوژی و ویروسشناسی و بسیاری از مراکز آزمایشگاهی دیگر مراجعه کنید.
اگر ضایعهای دیدهاید یا جواب آزمایشتان نگرانتان کرده، برای معاینه و تفسیر جواب میتوانید با مطب تماس بگیرید: ۰۲۱-۹۱۳۰۱۷۸۲ — دکتر محمد جباری، فلوشیپ جراحی ترمیمی اورولوژی (شماره نظام پزشکی ۵۶۷۱۴).
منابع: کلیولند کلینیک — تشخیص زگیل تناسلی · مدلاینپلاس — HPV
واکسن hpv
سه واکسن HPV توسط سازمان غذا و دارو تأیید شده است. آخرین مورد Gardasil 9 است که برای استفاده در مردان و زنان از 9 تا 45 سال، برای محافظت در برابر سرطان دهانه رحم و زگیل های تناسلی مورد استفاده قرار گرفته است.
مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری (CDC)، واکسیناسیون معمول HPV را برای دختران و پسران 11 و 12 ساله توصیه می کند، اگرچه این تزریق را می توان از 9 سالگی انجام داد. بهتر است که دختران و پسران قبل از تماس جنسی و قرارگیری در معرض HPV، این واکسن را دریافت کنند. تحقیقات نشان داده است که دریافت واکسن در سنین جوانی با شروع زود هنگام فعالیت جنسی، ارتباط ندارد.
آیا تزریق واکسن بعد از ابتلا به ویروس hpv اثر گذار است؟
ممکن است واکسن برای فردی با سابقه ابتلا به HPV، اثرگذار نباشد یا تاثیر کمی داشته باشد. همچنین، پاسخ به واکسن در سنین پایین، بهتر از سنین بالاتر رخ می دهد. اگر این واکسن قبل از آلوده شدن فرد تجویز شود، می تواند از بیشتر موارد ابتلا به سرطان دهانه رحم جلوگیری کند.
سن مناسب برای تزریق واکسن اچ پی وی
CDC اکنون توصیه می کند که همه کودکان 11 و 12 ساله، به جای برنامه سه دوز توصیه شده قبلی، دو دوز واکسن HPV با فاصله حداقل شش ماه دریافت کنند. نوجوانان در سنین پایین تر 9 و 10 ساله و نوجوانان 13 و 14 ساله نیز می توانند طبق برنامه به روز شده، دو دوز واکسن بزنند. تحقیقات نشان داده است که برنامه دو دوزه برای کودکان زیر 15 سال موثر است.
نوجوانان و جوانانی که واکسن را بعد ها در سنین 15 تا 26 سالگی شروع می کنند، باید سه دوز دریافت کنند. CDC اکنون واکسیناسیون HPV را برای همه افراد تا 26 سالگی توصیه می کند.
دکتر محمد جباری فوق تخصص اورولوژی در تهران
اگر جواب آزمایش شما شمارهی تایپ را نشان داده است، کدام نوع زگیل تناسلی خطرناک است؟ جای دقیق هر شماره را در جدول پرخطر، احتمالاً پرخطر و کمخطر مشخص کرده است.
